II PR 846/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka K. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Hurtu Spożywczego, Przedsiębiorstwu Państwowemu w K. o 1.800 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 12 listopada 1962 r.,zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego Przedsiębiorstwa 343 zł 50 gr kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz powoda kwotę 1.800 zł tytułem premii za miesiąc marzec, kwiecień i maj 1962 r.Motywy wyroku podkreślają, że premia miesięczna jest częścią składową wynagrodzenia za pracę (a nie nagrodą) i przyznanie premii przez jednostkę nadrzędną należy do wykonania zadań planowych przedsiębiorstw. Zadania planowe Przedsiębiorstwa zostały wykonane i postępowanie dowodowe nie wykazało, by powód nie przyczynił się do realizacji tych zadań.Bezzasadne okazały się także zarzuty przypisujące powodowi dokonanie nadużyć. Materiały umorzonego śledztwa wskazują, że powód nabywał wprawdzie u pozwanego materiały na budowę swego domku, jednakże były to transakcje odpłatne i dozwolone, podobnie jak odpłatne korzystanie z transportu Przedsiębiorstwa.Sąd Powiatowy rozważał także treść okólnika Ministra Handlu Wewnętrznego nr 12 z dnia 28 września 1959 r. w sprawie trybu nakładania niektórych kar porządkowych na pracowników handlu uspołecznionego (Dz. U. MHW nr 27, poz. 85). Według tego okólnika nałożenie na pracowników w szczególności kary porządkowej upomnienia pozbawia go możliwości otrzymania nagrody i awansu w ciągu trzech miesięcy od dnia nałożenia kary. Treść tego okólnika nie pozbawiła powoda premii, która nie jest nagrodą.W rewizji pozwane Przedsiębiorstwo wnosi o zmianę wyroku i oddalenie powództwa.Powód domaga się oddalenia rewizji.Sąd Wojewódzki rozpoznanie sprawy odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne w następującym sformułowaniu:"1. Czy w przedmiotowym wypadku należy premię zakwalifikować jako premię regulaminową, czy też jako uznaniową?2. Czy premie uznaniowe należy utożsamiać z nagrodą?3. Czy nałożenie na pracownika kary porządkowej stanowi podstawę do odmowy przyznania premii uznaniowej, a w wypadku potwierdzającym, czy pracownika można pozbawić premii za okres przypadający po nałożeniu na niego kary porządkowej?"Sąd Najwyższy przyjął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie (art. 388 k.p.c.) i uznał rewizję za usprawiedliwioną.Powołane przez Sąd Powiatowy przepisy wewnętrzne i komunikaty MHW stanowią (w części aktualnej dla niniejszej sprawy) powtórzenie przepisów układu zbiorowego pracy pracowników handlu wewnętrznego z dnia 23 grudnia 1958 r. Decydujące znaczenie ma tu załącznik nr 12 do układu zbiorowego, regulujący zasady wynagradzania pracowników administracyjnych, do których należy powód, jako dyrektor Hurtowni w R. Według pkt 3 załącznika nr 12 dyrektorzy, ich etatowi zastępcy i gł. księgowi mogą "ponadto" (tj. oprócz wynagrodzenia zasadniczego) otrzymać miesięcznie premię do wysokości 20% ich osobistej płacy zasadniczej. "O przyznaniu i wysokości premii decyduje dyrektor (kierownik) jednostki nadrzędnej, biorąc odpowiednio pod uwagę wykonanie zadań zleconych odnośnemu przedsiębiorstwu (zakładowi)".Treść powyższego postanowienia układowego wskazuje, że zarówno decyzja o przyznaniu premii, jak i określenie jej wysokości pozostawione są upoważnionemu organowi, tj. kierownikowi jednostki nadrzędnej. Dopiero przyznanie premii stanowi dla pracownika podstawę do żądania wypłaty. Układ zbiorowy zaleca wprawdzie brać odpowiednio pod uwagę wykonanie zadań zleconych Przedsiębiorstwu, jednakże nie można powyższej ogólnikowej wskazówki uważać za ustanowienie przesłanek i wskaźników wystarczających już do przyjęcia, że ich spełnienie stwarza prawo do premii, której dochodzić można skutecznie na drodze sądowej. Dopóki zatem premia nie została przyznana, powództwo o jej zapłatę podlega oddaleniu. Zaznaczyć jednocześnie wypada, że zawarta z powodem umowa o pracę ustala tylko należne mu wynagrodzenie ryczałtowe i nie zawiera żadnej wzmianki o premii.Ten sam układ zbiorowy pracy reguluje inaczej premie wypłacane innym kategoriom pracowników z funduszu premiowego. Układ zawiera bądź regulaminy premiowania ze szczegółowym określeniem przesłanek nabycia prawa do premii (np. załącznik nr 16 - regulamin premiowania pracowników za oszczędne zużywanie paliw stałych z przydziału na cele przemysłowe), bądź też nie wprowadzając odrębnego regulaminu, określa bliżej warunki przyznania premii (np. pkt 8 załącznika nr 12). Wskazówka zaś dotycząca premiowania dyrektorów, ich zastępców i gł. księgowych adresowana jest wyłącznie do organu decydującego o przyznaniu premii, który to organ powinien brać "odpowiednio" pod uwagę wykonanie zadań przedsiębiorstwa. Nie jest to jednak kryterium wystarczająco sprecyzowane ani też wyłączne i nie daje - jak już wyjaśniono - podstawy do wniosku, że prawo do premii może powstać bez decyzji kompetentnego organu.Wyjaśnione powyżej okoliczności sprawy i powołane przepisy prowadzą do zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa (art. 386 k.p.c.).Dotychczasowe rozważania stanowią też częściowo odpowiedź na pytania przedstawione przez Sąd Wojewódzki. Udzielenie odpowiedzi pełnej i rozstrzygającej wszystkie wątpliwości nie jest możliwe wobec niejednolitej terminologii różnych układów zbiorowych pracy i odmiennych rozwiązań kwestii merytorycznych. Wystarczy nadmienić, że nie jest nawet jednoznaczny podział na premie regulaminowe i uznaniowe. Premia bowiem może przypadać, mimo że nie istnieje regulamin premiowania, z drugiej zaś strony nawet istnienie regulaminu nie zawsze przesądza sprawę, jeżeli z układu zbiorowego jednoznacznie wynika, że regulamin skierowany jest do organu przyznającego premię, który może być uprawniony do jej przyznania w sposób tworzący dopiero prawo pracownika do premii.Premia zależna wyłącznie od decyzji określonego organu przedsiębiorstwa lub jednostki nadrzędnej jest w istocie rzeczy nagrodą. Różnica nazwy nie jest więc często usprawiedliwiona, niekiedy zaś da się wytłumaczyć źródłem pokrycia świadczeń (premia z funduszu płac, nagroda z innych funduszów).