II PRN 9/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Krystyny B. przeciwko Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. o zmianę treści protokołu powypadkowego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 23 marca 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 23.III.1983 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zmienił orzeczenie Terenowej Komisji Rozjemczej w Myślenicach i oddalił roszczenie wnioskodawczyni o ustalenie, że śmierć jej męża Władysława B. w dniu 20.V.1979 r. nastąpiła na skutek choroby zawodowej.Okręgowy Sąd, oddalając roszczenie wnioskodawczyni, oparł się na opinii Zakładu Medycyny Sądowej w Krakowie, w której stwierdzono, iż z przeważającym prawdopodobieństwem brak jest związku przyczynowego pomiędzy narażeniem zawodowym na działanie środków ochrony roślin a zachorowaniem i zgonem męża wnioskodawczyni, skoro z środkami chemicznymi miał do czynienia na przełomie maja i czerwca 1979 r., przez następnych 6 miesięcy nie zdradzał żadnych objawów chorobowych, których nie stwierdzono także w trakcie badań w grudniu 1978 r. w Poradni Zatruć w Rolnictwie, a pierwsze objawy chorobowe wystąpiły dopiero w styczniu 1979 rWładysław B. stykał się z środkami chwastobójczymi o niskiej toksyczności przez krótki okres i uszkodzenie szpiku kostnego, jako następstwo krótkotrwałego narażenia na te środki, byłyby odległym skutkiem. Badania analityczne nie wykazały w jego organizmie substancji toksycznych. Dlatego nie można - zdaniem Okręgowego Sądu - przyjąć istnienia związku przyczynowego między narażeniem na działanie substancji toksycznych a zgonem. Wymienione w akcie zgonu jako przyczyna śmierci toksyczne uszkodzenie szpiku nie wskazuje na związek przyczynowy z narażeniem na działanie środków chwastobójczych, gdyż takie uszkodzenie może być wywołane innymi środkami, nie tylko chwastobójczymi.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 7 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105 ze zm.) w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 271) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie zarzuca rewidujący, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem przepisu art. 7 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105 ze zm.) w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 271).Zgodnie z § 1 powołanego rozporządzenia z dnia 20 listopada 1974 r. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Podstawowym więc obowiązkiem organu rozpoznającego roszczenie o uznanie schorzenia za chorobę zawodową jest ustalenie, czy choroba stwierdzona u pracownika jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a następnie ustalenie, czy praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie. Są to dwa ustalenia o fundamentalnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, które muszą być pozytywnie ustalone dla uwzględnienia roszczenia. Nie jest bowiem chorobą zawodową schorzenie nie wymienione w wykazie chorób zawodowych, chociażby pracownik wykonywał pracę w warunkach narażających na jej powstanie, jak i nie można uznać schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych za chorobę zawodową, jeśli praca nie była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie.Konstrukcja § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 271) przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie.Stanowiąc taką konstrukcję prawną, ustawodawca bowiem miał na uwadze, że ze względu na poziom nauk medycznych ustalenie bezpośredniego związku przyczynowego między schorzeniem wymienionym w wykazie chorób zawodowych a warunkami pracy narażającymi na to zachorowanie może być niezmiernie trudne, a nieraz wręcz niemożliwe. Przeto dla uwzględnienia roszczenia o uznanie choroby zawodowej w zasadzie wystarczające jest ustalenie, że schorzenie wymienione jest w wykazie chorób zawodowych, a praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, gdyż wtedy istnieje domniemanie, że choroba jest następstwem tych warunków pracy. Domniemanie takie może być obalone przez zakład pracy, jeśli wykaże, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została spowodowana przyczynami (warunkami) nie pozostającymi w związku z pracą.Na skutek rażącego naruszenia wyżej wskazanego przepisu prawa Okręgowy Sąd bez należytego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy oddalił roszczenie wnioskodawczyni, sugerując się opinią Zakładu Medycyny Sądowej w Krakowie o przeważającym prawdopodobieństwie braku związku przyczynowego pomiędzy narażeniem zawodowym na działanie środków ochrony roślin a zachorowaniem i zgonem męża wnioskodawczyni, chociaż w opinii nie wykluczono istnienia takiego związku przyczynowego i nie wykazano innych przyczyn zachorowania. W konkretnej sprawie istniałyby ewentualne podstawy do oddalenia wniosku, gdyby jednoznacznie ustalono, że schorzenia stwierdzone u męża wnioskodawczyni nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych, a środki chemiczne, z którymi pozostawał w kontakcie, nie mogły wywołać stwierdzonego u niego schorzenia lub że schorzenia zostały spowodowane innymi przyczynami, nie pozostającymi w związku z pracą, a w tym zakresie brak jest ustaleń.W związku z powyższym zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa przekazaniu Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania (art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 k.p.).Przeszkodą w uwzględnieniu rewizji nie może być upływ 6 miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, gdy zaskarżony wyrok narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 421 § 2 k.p.c.), skoro nie można wykluczyć, że pozbawiono nim rodzinę zmarłego pracownika, a w szczególności dzieci, świadczeń przysługujących w razie zgonu z powodu choroby zawodowej.