II UKN 411/99

Wyrok z dnia 11 lutego 2000 r. II UKN 411/99 Nie jest dopuszczalne stosowanie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Minis-trów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących za-kładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie nie-których ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) w drodze analogii do pra-cownika, z którym stosunek pracy został rozwiązany na innej podstawie. Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Beata Gudowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2000 r. sprawy z wniosku Franciszka S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o prawo do emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 marca 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 30 marca 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. odmówił przyznania wnioskodawcy Franciszkowi S. prawa do emerytury wobec niespełnienia warunku osiągnięcia wymaganego wieku. Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach Ośrodka Za-miejscowego w Rybniku z dnia 7 lipca 1998 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawca urodzony 27 marca 1940 r. pracował w różnych zakładach pracy na terenie Polski w latach 1960-1989, a następnie od 7 stycznia 1991 r. do 30 września 1997 r. w zakładzie pracy na terenie Niemiec, przy czym 2 umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. Łączny okres zatrud-nienia wynosi 33 lata 4 miesiące i 1 dzień. Wnioskodawca nie osiągnął wieku eme-rytalnego 65 lat, o którym mowa w art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa-trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), ani wieku 60 lat wymaganego przepisem art. 27 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Nie spełnił także warunków określonych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warun-kach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Nie może być podstawą prawną do przyznania emerytury bez względu na wiek przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniej-szego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159). Przepis ten dotyczy bowiem polskich zakładów pracy i nie ma zastosowania do zagranicznych pracodawców. Od tego wyroku wniósł apelację wnioskodawca zarzucając, że rozwiązanie umowy o pracę z niemieckim pracodawcą jest spełnieniem warunków do uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury bez względu na wiek. Wyrokiem z dnia 18 marca 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie-czeń Społecznych w Katowicach oddalił apelację. Sąd ten uznał, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pra-cowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz.159), mimo, że przy uwzględnieniu okresu pracy wykonywanej w Niemczech i okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców jego okres zatrudnienia wynosi 40 lat. Powołany przepis odsyła bowiem do ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szcze-gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty-czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), która to ustawa (o charakterze wyjątkowym) miała na celu umożliwienie zakładom pracy dostosowania się do przeobrażeń gospodarczych i złagodzenie skutków tych przeobrażeń w stosunku do pracowników. Przepisy tej ustawy mają zastosowanie do polskich zakładów pracy. Na podstawie umowy między Rzecząpo-spolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu społecznym z dnia 8 grudnia 1990 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 108, poz. 468) okres pracy wnioskodawcy u nie-mieckiego pracodawcy jest uwzględniany przy ustalaniu okresu, od którego zależy 3 prawo do świadczeń, natomiast na podstawie tej umowy wnioskodawcy nie przysłu-guje prawo do wcześniejszej emerytury. Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca wskazując jako podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu § 1 ust. 1 rozpo-rządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczą-cych zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) w związku z art. 4 umowy między Rze-cząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu społecznym z 8 grudnia 1990 r. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca zarzucił, że umowa mię-dzynarodowa wprowadza zasadę równego traktowania obywateli obu stron także przy stosowaniu własnych przepisów prawnych, zatem rozwiązanie z wnioskodawcą umowy o pracę w trybie, który na obszarze Polski odpowiadałby warunkom ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw wywołuje dla ubezpieczonego skutki niezależnie od tego czy zakład pracy znajdował się na terenie Polski. W związku z tymi zarzutami wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji oraz decyzji organu rentowego i przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut naruszenia prawa materialnego jest bezzasadny. Przepis art. 4 umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu społecznym z dnia 8 grudnia 1990 r. stanowi, że każda z Umawiających się Stron powinna przy stosowaniu własnych przepisów prawnych traktować obywateli drugiej Umawiającej się Strony na równi z własnymi obywatelami, jeżeli zwykle przebywają na terytorium jednej z Umawiających się Stron. Zapis ten zawiera zakaz dyskrymina-cji ze względu na obywatelstwo przy stosowaniu własnych przepisów prawnych. Kolejny przepis art. 5 zapewnia równe traktowanie niezależnie od miejsca pobytu uprawnionego. W sprawie nie nastąpiło naruszenie tej umowy, gdyż podstawą od-mowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia nie było ani jego obywatel-stwo ani miejsce zamieszkania. Te kwestie nie były w ogóle brane pod uwagę przy ocenie jego uprawnień do emerytury. Podstawą odmowy przyznania prawa do tego 4 świadczenia było niespełnienie warunków wymaganych do jego uzyskania. Oma-wiana umowa międzynarodowa nie zawiera zapisu dającego uprawnienia do świad-czeń na podstawie przepisów własnych jednej ze stron umowy osobie, która nie spełnia wymaganych tymi przepisami warunków. W zakresie ubezpieczenia rento-wego – z tytułu inwalidztwa i starości oraz świadczeń wypadkowych – w art. 17 strony zobowiązują się jedynie do wzajemnego uwzględniania okresów zatrudnienia. Na podstawie tego zapisu, przy ocenie spełnienia określonego w § 1 ust 1 rozpo-rządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczą-cych zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) warunku posiadania 40-letniego okresu zatrudnienia, uwzględniono okres pracy wnioskodawcy na terytorium Republiki Fe-deralnej Niemiec i okazało się, że warunek ten wnioskodawca spełnia. Podstawą odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury było nie-spełnienie innego z wymaganych warunków. Powołany przepis uzależnia prawo do wcześniejszej emerytury od rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w okolicz-nościach określonych w art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Okoliczności, o których mowa w tych przepisach to zmniejszenie zatrudnienia w zakładzie pracy z przyczyn ekonomicznych lub z powodu zmian orga-nizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych. Z uprawnień do wcześniejszej emerytury może skorzystać tylko taki pracownik, w stosunku do którego podstawą prawną rozwiązania stosunku pracy były powołane przepisy ustawy, to jest art. 1 ust. 1, w przypadku zwolnień grupowych, i art. 10 ust. 1, w przypadku zwolnień indywi-dualnych. Świadczenie może być przyznane tylko przy stwierdzeniu, że w zakładzie pracy nastąpiło faktyczne zmniejszenie zatrudnienia z opisanych powodów i że ta okoliczność była wyłączną przyczyną rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę. Omawiana ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy jest częścią składową systemu polskiego prawa pracy, co wynika z art. 9 KP. Polskich norm prawnych nie można stosować ani wprost ani odpowiednio do pracowników i pracodawców działających w innych kra-jach, na podstawie obowiązujących w nich przepisów prawa pracy. Podstawą roz-wiązania umowy o pracę między wnioskodawcą a zagranicznym pracodawcą nie mogły więc być przepisy polskiej ustawy. Jest to kwestia oczywista, której wnoszący 5 kasację nie kwestionuje. Wnioskodawca przyznaje bowiem w kasacji, że podstawą prawną rozwiązania z nim stosunku pracy nie były powołane przepisy ustawy, twier-dzi natomiast, że takie okoliczności jak ujęte w tych przepisach były przyczyną roz-wiązania umowy o pracę. Pomijając fakt, że twierdzenie to nie zostało niczym udo-wodnione (dokumenty wystawione przez pracodawcę stwierdzają jedynie rozwiąza-nie umowy o pracę za porozumieniem stron), należy uznać, że rozwiązanie z pra-cownikiem umowy na innej podstawie prawnej niż ustawa z 28 grudnia 1989 r. nie jest spełnieniem warunku określonego w powołanym rozporządzeniu. Przepis § 1 ust. 1 tego rozporządzenia odwołując się wprost do ustawy, określa dodatkowy - oprócz uregulowanych w ustawie - przywilej dla pracowników zwolnionych z pracy w trybie art. 1 ust. 1 i 2 oraz 10 ust. 1. Ustawa wprowadza bowiem ograniczenia uprawnień wynikających z Kodeksu pracy w zakresie ochrony trwałości stosunku pracy, przyznając jako zrekompensowanie tych ograniczeń pewne przywileje. Do-datkowy określony w rozporządzeniu Rady Ministrów przywilej dotyczy tych spełnia-jących określone warunki pracowników, którzy w wyniku wprowadzonych w ustawie ograniczeń ich uprawnień utracili pracę. Prawo do wcześniejszej emerytury przysłu-guje zatem takiemu pracownikowi, z którym stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn wskazanych w art. 1 ust. 1 ustawy i w trybie określonym ustawą, natomiast nie jest dopuszczalne stosowanie analogii w stosunku do pracownika, z którym sto-sunek pracy został rozwiązany na podstawie innych przepisów. Stanowisko Sądu Apelacyjnego jest więc prawidłowe, a kasacja okazała się pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił kasację. ========================================