II UKN 549/99

Wyrok z dnia 12 maja 2000 r. II UKN 549/99 Dochód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, którego osiąganie powoduje zawieszenie lub zmniejszenie emerytury, oznacza dochód faktyczny, a więc dochód po potrąceniu ryczałtowo ustalonych kosz-tów jego uzyskania. Dochód taki może być ustalony na podstawie informacji urzędu skarbowego (§ 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjal-nej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty, Dz.U. Nr 58, poz. 290 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski, Andrzej Kijowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2000 r. sprawy z wniosku Ma-riana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wyso-kość emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 maja 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 26 listopada 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-pieczeń Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie wnioskodawcy Mariana M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Ł. z dnia 11 maja 1998 r. ustalającej, że osiągnięty przez wnioskodawcę dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w latach 1995 i 1996 r. przekroczył wyższą kwotę graniczną, co uzasadniało zawie-szenie emerytury w tych latach i żądanie zwrotu nienależnego świadczenia w łącznej kwocie 16.516,70 zł. Sąd ten ustalił, że wnioskodawca pobierający emeryturę od 1984 r. prowadził jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą i w latach 1995 i 1996 r. osiągnął dochód w wysokości uzasadniającej zawieszenie emerytury. W tej sytuacji pobrane w tych latach świadczenie miało charakter nienależny i podle- 2 ga zwrotowi. W podstawie prawnej wyroku Sąd powołał art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania eme-rytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) i § 1 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytu-ry i renty (Dz.U. Nr 58, poz. 290 ze zm.). Stanowisko to w pełni podzielił Sąd Apela-cyjny w Łodzi, oddalając apelację wnioskodawcy (wyrok z dnia 25 maja 1999 r. [...]). W ocenie Sądu, faktyczny dochód wnioskodawcy (przyrost aktywów po odli-czeniu nakładów koniecznych do ich uzyskania) został ustalony na podstawie infor-macji z Urzędu Skarbowego w Ł. i w toku postępowania przed Sądem nie został za-kwestionowany. „Faktyczny dochód w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych, odpowiada pojęciu przychód w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych” i oznacza dochód po potrąceniu ryczałtowo ustalonych kosztów jego uzyskania. Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie przepisów postępowania _ art. 47714 § 1 KPC, 467 § 4 pkt 1 i 2 KPC oraz 379 pkt 5 w związku z art. 217 § 2 KPC, a także przepisów prawa materialnego przez niewłaści-wą wykładnię § 1 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 lipca 1992 r. oraz przez niewłaści-we zastosowanie art. 106 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Według skarżącego przedmiotem orzekania powinna być jedynie decyzja z dnia 11 maja 1998 r. „a odwołanie od decyzji z dnia 14. II.1998 r. podlegało odrzuceniu (... ), wydanie więc w tym zakresie wyroku było niedopuszczalne”. Dochód faktyczny powi-nien być ustalony na podstawie opinii biegłego; nie jest nim (wbrew twierdzeniom Sądu) bowiem przychód w rozumieniu prawa podatkowego. Nie wskazano nadto podstawy prawnej potrącenia nienależnego – w ocenie Sądu – świadczenia, nie rozważając w związku z tym,czy znajdzie zastosowanie w sprawie art.106 ustawy o z.e.p. Wnioskodawca miał podstawy uważać, że dochód powinien być pomniejszony o faktycznie wydatkowane środki, niezależnie od tego, czy w rozumieniu prawa podatkowego mogłyby one być zaliczone do kosztów jego uzyskania. Nadto decyzja została wydana w dniu 11 maja 1998 r., a więc na jej pod-stawie można żądać zwrotu świadczenia jedynie za okres po dniu 11 maja 1995 r. (za okres nie dłuższy niż 3 lata). 3 Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Nie jest wątpliwe, że decyzja pozwanego organu rentowego z dnia 24 (a nie 14 jak twierdzi kasacja) lutego 1998r. została uchylona (”unieważniona”), a ostatecz-ne rozliczenie pobranego przez wnioskodawcę świadczenia, zawiera decyzja z dnia 11 maja 1998 r. W takiej sytuacji rzeczą Sądu pierwszej instancji było umorzenie po-stępowania spowodowanego odwołaniem od tej pierwszej decyzji i objęcie rozpoz-naniem odwołania od decyzji z dnia 11 maja 1998r. Fakt, że w komparycji wyroku Sądu pierwszej instancji zamieszczono również tę pierwszą decyzję organu rentowego (co pominął Sąd Apelacyjny), nie stanowi na-ruszenia powołanych w kasacji przepisów, a już z całą pewnością nie może być traktowane jako przesłanka nieważności postępowania. Podobnie należy ocenić za-rzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 467 § 4 pkt 1 i 2 KPC. Przepisy te dotyczą wstępnego badania sprawy i, co oczywiste, nie był stosowany przez Sąd Apelacyjny, a zatem nie mógł być przez ten Sąd naruszony. Nie można też doszukiwać się - wbrew twierdzeniom kasacji - nieważności postępowania przez pozbawienie wnioskodawcy możności obrony swych praw- art. 379 pkt 5 KPC – w pominięciu dopiero w apelacji wnioskowanego dowodu z opinii biegłego dla wyliczenia faktycznego dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę. Do-chód ten został ustalony na podstawie informacji uzyskanej z Urzędu Skarbowego, stosownie do § 5 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 lipca 1992 r. i w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji nie był kwestionowany. Pominięcie więc tego dowo-du przez Sąd Apelacyjny nie narusza prawa, gdyż art. 381 KPC upoważnia Sąd dru-giej instancji do pominięcia dowodu, który mógł być powołany w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Nie zachodzi także zarzucane w kasacji naruszenie prawa materialnego. W myśl art. 24 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji prawo do emerytury ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu, na zasadach określonych w przepisach, w razie osiągania wynagro-dzenia lub dochodu z tytułu wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, której wykonywanie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Wśród tych dochodów §1 ust 1 pkt 4 rozporządzenia MPiPS z 22 lipca 1992 r. wymienia dochody z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, rozumiane jako dochody faktyczne, a więc po potrąceniu ryczałtowo ustalonych kosztów ich uzyskania. Takie też stano-wisko zostało zajęte przez Sąd Apelacyjny, który nadto stwierdził, że nie było ko- 4 nieczne powołanie dowodu z opinii biegłego, skoro wskazane przez Urząd Skarbowy dochody były faktycznie brane pod uwagę przy rozliczeniach podatkowych i nie zo-stały zakwestionowane przez wnioskodawcę jako podatnika. Zauważyć wreszcie należy, że powiadomienie przez Urząd Skarbowy organu rentowego o łącznej kwocie dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę w ubiegłym roku kalendarzowym nastąpiło w terminie wskazanym w § 5 ust. 3 rozporządzenia z 22 lipca 1992 r., co w pełni uzasadnia wydaną w sprawie decyzję, dokonującą rozli-czenia pobranych świadczeń emerytalnych w roku 1996. Gdy więc kasacja nie za-wierała usprawiedliwionych podstaw, należało orzec o jej oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. ========================================