II UR 10/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: W. Dębicka, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Downarowicz, po rozpatrzeniu sprawy z wniosku Marii O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o jednorazowe świadczenie, na skutek odwołania wnioskodawczyni od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia 19 kwietnia 1978 r. oraz zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 27 czerwca 1978 r. sygn. akt P 221/78 do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznychprzejął sprawę do rozpoznania i oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagała się od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jednorazowego świadczenia z tytułu wypadku śmiertelnego przy pracy w gospodarstwie rolnym, jakiemu uległ pozostający z nią w konkubinacie Stefan L. Zmarły pracował w gospodarstwie stanowiącym wyłączną własność wnioskodawczyni. Zmarły pozostawił pełnoletniego syna, którego matką jest wnioskodawczyni. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania wnioskodawczyni jednorazowego świadczenia z uwagi na brak podstaw prawnych, ponieważ zmarły nie był rolnikiem według przepisów z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Rada Nadzorcza zatwierdziła decyzję ZUS-u, ponieważ powołana wyżej ustawa nie przewiduje jednorazowych świadczeń dla osób nie będących członkami rodziny rolnika.Przy rozpatrywaniu odwołania od orzeczenia Rady Nadzorczej Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął wątpliwości, czy na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy można uznać za rolnika konkubina właścicielki gospodarstwa rolnego, który to gospodarstwo prowadził z nią wspólnie.Sąd zaznaczył, że według tego przepisu rolnikiem jest właściciel lub posiadacz gospodarstwa rolnego. Zmarły nie był właścicielem gospodarstwa rolnego, jedynie użytkownikiem gospodarstwa konkubiny.Zasady współżycia społecznego przemawiały jednak za potraktowaniem go jako rolnika, skoro przez 15 lat utrzymywał się wyłącznie z tego gospodarstwa i faktycznie je prowadził.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawczyni nie przysługiwałoby prawo do jednorazowego świadczenia z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nawet w razie uznania, że zmarły wskutek wypadku był rolnikiem. Świadczenie to bowiem przysługuje tylko członkom rodziny rolnika, który zmarł wskutek wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym. Ustawa nie wyjaśnia, jaki krąg osób obejmuje określenie "członek rodziny rolnika". Natomiast art. 27 pkt 1 określa prawo członków rodziny rolnika do jednorazowego świadczenia na warunkach i w wysokości przewidzianych dla jednorazowych odszkodowań przysługujących członkom rodziny pracownika, który zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Z przytoczonego unormowania wynika, że ustawodawca miał na względzie osoby, które wymienia taksatywnie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). A zatem członkiem rodziny rolnika uprawnionym do jednorazowego świadczenia na podstawie art. 27 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin jest osoba, która spełnia warunki określone w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wnioskodawczyni jako konkubina zmarłego nie należy więc do kręgu jego rodziny i z tej przyczyny nie przysługuje jej prawo do jednorazowego świadczenia z art. 27 pkt 1 powołanej wyżej ustawy.Tak też prawidłowo stwierdziła Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w zaskarżonym do Sądu orzeczeniu. W tej sytuacji odpowiedź na przedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pytanie prawne nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaznaczył to również Sąd w uzasadnieniu pytania. Z tego względu Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i oddalił odwołanie wnioskodawczyni od orzeczenia Rady Nadzorczej.Należy przy tym zaznaczyć, że art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy zawiera wyjaśnienie treści określenia "rolnik". Według tego przepisu użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha gruntów rolnych i leśnych, nie objętego ubezpieczeniem społecznym na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin.Ustawa nie precyzuje bliżej pojęcia "posiadacza". Należy zatem uznać, że określenie to obejmuje zarówno posiadacza samoistnego, jak i posiadacza zależnego (art. 336 k.c.). Rolnikiem w znaczeniu tej ustawy jest także współwłaściciel i współposiadacz gospodarstwa rolnego.Prawo do jednorazowego świadczenia na podstawie art. 27 pkt 1 wymienionej ustawy przysługuje członkom rodziny właściciela lub posiadacza samoistnego albo zależnego gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha, nie objętego ubezpieczeniem społecznym wymienionym w art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy, jeżeli zmarł on wskutek wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym. Osoba nie będąca właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego nie jest rolnikiem w znaczeniu przepisów rozważanej ustawy i członkom jej rodziny nie przysługuje jednorazowe świadczenie z art. 27 pkt 1 ustawy.