II URN 186/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: S. Szymańska (sprawozdawca), J. Bała.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Bronisława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o dodatek pielęgnacyjny na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 grudnia 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Bronisława K. od decyzji Oddziału ZUS w O. z 18 października 1984 r.Uzasadnienie faktyczneBronisław K. złożył w dniu 2 sierpnia 1984 r. wniosek o przyznanie okresowej renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, któremu uległ w dniu 21 września 1983 r. Decyzją z dnia 12 września 1984 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. przyznał wnioskodawcy prawo do okresowej renty inwalidzkiej w związku z zaliczeniem ww. przez wojewódzką komisję lekarską do II grupy inwalidów. Od decyzji organu rentowego zainteresowany wniósł odwołanie do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, wnosząc o zaliczenie do I grupy inwalidów.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na podstawie opinii biegłych sądowych ustalił, że Bronisław K. jest inwalidą pierwszej grupy w związku z wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym, i wyrokiem z dnia 18 grudnia 1984 r. zmienił decyzję organu rentowego i przyznał zainteresowanemu dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 maja 1984 r., tj. od daty przyznania okresowej renty inwalidzkiej.Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 23 i art. 30 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), oraz interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Minister wniósł o uchylenie wyroku w części dotyczącej przyznania dodatku pielęgnacyjnego i oddalenie odwołania Bronisława K. od decyzji Oddziału ZUS w O. z dnia 12 września 1984 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin dodatek pielęgnacyjny przysługuje do emerytury, renty inwalidzkiej i renty rodzinnej. Powyższy przepis nie wymienia okresowej renty inwalidzkiej jako świadczenia, do którego przysługuje dodatek pielęgnacyjny, ani też pozostałe dodatki wymienione w art. 30. W świetle zatem obowiązujących przepisów nie ma podstaw do przyznania dodatku pielęgnacyjnego określonego w art. 30 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. osobie pobierającej okresowo rentę inwalidzką na podstawie art. 23 tej ustawy.Zaskarżony wyrok zapadł więc z rażącym naruszeniem prawa.Przyznanie przez Sąd wnioskodawcy dodatku pielęgnacyjnego do okresowej renty inwalidzkiej nastąpiło na skutek nierozważenia istoty tejże renty.Okresowa renta inwalidzka została wprowadzona ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin jako odrębne świadczenie z tytułu wypadków przy pracy. Świadczy o tym art. 4 pkt 2 tejże ustawy, który obok innych świadczeń przysługujących z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych wymienia właśnie okresową rentę inwalidzką.Renta inwalidzka natomiast została wymieniona w pkt 7 tego przepisu wyszczególniającego świadczenie emerytalne i rentowe.Stosownie do art. 23 ustawy okresowa renta inwalidzka przysługuje rolnikowi, który został wskutek wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym uznany za inwalidę I, II lub III grupy, jeżeli jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i nadal prowadzi gospodarstwo oraz ma niepełnoletniego następcę, któremu zamierza przekazać gospodarstwo. Renta ta przysługuje do czasu uzyskania przez następcę pełnoletności, nie dłużej niż 10 lat. W takim wypadku renta wynosi 50% emerytury w podstawowej wysokości.Porównanie art. 23 z art. 16 tej ustawy wykazuje, że okresowa renta inwalidzka różni się w sposób istotny od renty inwalidzkiej, o której mowa w art. 16, a który to przepis odnosi się także do inwalidzkiej renty z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym.Rolnik, który dochodzi przyznania okresowej renty inwalidzkiej, nie musi spełniać - poza inwalidztwem powstałym wskutek wypadku w gospodarstwie rolnym oraz posiadaniem niepełnoletniego następcy, któremu zamierza przekazać gospodarstwo rolne - żadnych innych wymagań.W szczególności chodzi o wymaganie przekazania - w celu otrzymania renty - gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu. Omawiane świadczenie bowiem zostało ustanowione po to, aby rolnik po wypadku nie musiał wyzbywać się gospodarstwa, jeżeli rodzina (ewentualnie wraz z rolnikiem) może je prowadzić do uzyskania pełnoletności przez następcę. Celem okresowej renty inwalidzkiej jest zapewnienie rolnikowi stałej pomocy pieniężnej bez potrzeby przekazywania gospodarstwa Państwu.Za odrębnym charakterem okresowej renty inwalidzkiej świadczy również ściśle określony okres jej wypłaty (najwyżej 10 lat) oraz możliwość poddawania z urzędu rolników pobierających tę rentę kontrolnym badaniom lekarskim - w celu stwierdzenia, czy inwalidztwo istnieje nadal. W razie ustąpienia inwalidztwa rolnik traci prawo do okresowej renty inwalidzkiej. Takim rygorom natomiast nie podlegają rolnicy pobierający renty inwalidzkie, a to z tego powodu, że w celu uzyskania renty musieli oni przekazać gospodarstwo rolne następcy lub Państwu.O odrębności okresowej renty inwalidzkiej także świadczy odmienne unormowanie jej wysokości niż renty inwalidzkiej (art. 18 i 19).Różnice występujące między inwalidzką rentą okresową a rentą inwalidzką wykazują, że świadczeń tych nie można utożsamiać. W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że użyte w art. 30 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin określenie "renta inwalidzka" obejmuje także okresową rentę inwalidzką. Dlatego wyszczególnione w tym przepisie dodatki do emerytur i rent nie przysługują do okresowej renty inwalidzkiej.Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną, w związku z czym orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 1 k.p.c.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ czasu określony w art. 421 § 1 k.p.c. Przyznanie bowiem nienależnych świadczeń pieniężnych o charakterze powtarzającym się obciąża niesłusznie fundusz społeczny, przeznaczony na wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych, co w konsekwencji narusza interes PRL.