II URN 20/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Tadeusza L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o emeryturę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 23 lipca 1985 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Tadeusza L. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w S. z dnia 4 czerwca 1985 r.Uzasadnienie faktycznePismem z dnia 30 stycznia 1984 r. Przedsiębiorstwo Przemysłowo-Usługowe Rybołówstwa Morskiego w S. powiadomiło organ rentowy, że pobierający od dnia 1 sierpnia 1982 r. wcześniejszą emeryturę Tadeusz L. został od dnia 23 stycznia 1984 r. zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na jeden rejs w charakterze kucharza. Organ rentowy nie wstrzymał wypłaty emerytury, lecz dopiero po otrzymaniu od ww. Przedsiębiorstwa zawiadomienia, że umowa z Tadeuszem L. została rozwiązana z dniem 1 sierpnia 1984 r., wydał decyzję z dnia 19 kwietnia 1985 r. ustalającą za okres od dnia 1 lutego do dnia 30 lipca 1984 r. nadpłatę świadczeń w wysokości 113.400 zł oraz spłatę tej należności w ratach miesięcznych,Decyzję tę zatwierdziła jako zgodną z obowiązującymi przepisami Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w S. orzeczeniem z dnia 4 czerwca 1985 r. Zdaniem Rady Nadzorczej, Tadeusz L. był pouczony, że w razie podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy prawo do emerytury zostanie zawieszone.Odmienne stanowisko zajął Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie przy rozpatrywaniu odwołania wnioskodawcy od ww. orzeczenia.Zdaniem Sądu, wnioskodawca nie mógł być zatrudniony na statku w niepełnym wymiarze czasu pracy, gdyż wynika to ze specyfiki tej pracy. Dlatego też pracę tę, a w szczególności jej wymiar należy ocenić tak, jakby była wykonywana w skali całego roku kalendarzowego. Przy takim założeniu pracę tę należy uważać jako wykonywaną w niepełnym wymiarze, a ponieważ zarobki wnioskodawcy nie przekroczyły górnej granicy limitu, nie zostały więc naruszone przepisy dotyczące zawieszalności wypłaty świadczeń rentowych. W konsekwencji zajętego stanowiska sąd zaskarżonym wyrokiem zwolnił Tadeusza L. z obowiązku zwrotu kwoty 113.400 zł tytułem nadpłaconych świadczeń.Od wyroku tego złożył rewizję nadzwyczajną Minister Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych, zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 82 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 40 poz. 197 ze zm.), a ponadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Minister wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania Tadeusza L. od orzeczenia Rady Nadzorczej ZUS w S. z dnia 4 czerwca 1985 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin prawo do emerytury i renty ulega zawieszeniu w razie osiągania wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.Wydane z mocy art. 86 tejże ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197; zm.: Dz. U. z 1986 r. Nr 9, poz. 47) stanowi, że osiąganie przez emeryta lub rencistę wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu powoduje zawieszenie prawa do świadczenia niezależnie od wysokości tego wynagrodzenia.Kryterium wynagrodzenia ma znaczenie decydujące w sytuacjach objętych dyspozycją § 2 wymienionego rozporządzenia. Mianowicie z przepisu tego wynika podstawowa zasada, że emeryt lub rencista zachowuje prawo do pobierania świadczenia w przypadku nieprzekroczenia zakreślonej dopuszczalnej kwoty wynagrodzenia w razie osiągania tego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy albo zatrudnienia sezonowego lub dorywczego. Pewne modyfikacje tej zasady przewidziane są jedynie w § 14 rozporządzenia.W świetle powołanych przepisów uprawnienie wnioskodawcy do pobierania emerytury w spornym okresie uzależnione jest od tego, w jakim wymiarze czasu pracy był on zatrudniony.Z pisma zakładu pracy z dnia 27 marca 1985 r. wynika, że wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku kucharza w pełnym wymiarze czasu. Okoliczności tej wnioskodawca zresztą nie kwestionował. Dlatego zaskarżony wyrok oparty na odmiennej przesłance został wydany z rażącym naruszeniem przytoczonych w rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa.Stanowisko Sądu, iż z uwagi na specyfikę pracy na pływającym statku zatrudnienie wnioskodawcy należy oceniać tak, jakby było wykonywane w skali całego roku kalendarzowego, jest dowolne i sprzeczne ze stanem faktycznym niniejszej sprawy.W przypadku wnioskodawcy także brak jest podstaw do przyjęcia, iż osiągał on wynagrodzenie z tytułu pracy sezonowej.Przepis § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia nie zawiera wyjaśnienia, co należy rozumieć przez określenie "praca sezonowa". Dlatego - przy wykładni tego określenia - należy mieć na uwadze przede wszystkim jego etymologiczne znaczenie oraz rozumienie określenia "praca sezonowa" w prawie pracy.Określenie "praca sezonowa" pochodzi od słowa "sezon", oznaczającego porę roku. Wypływa stąd wniosek, iż chodzi o prace wykonywane tylko przez część roku, związane z określonym sezonem, tj. z właściwościami pór roku, zwłaszcza warunkami atmosferycznymi.Takie rozumienie określenia "praca sezonowa" jest zgodne z doktryną prawa pracy, w której jako przykłady pracy sezonowej podaje się w szczególności pracę pracowników cukrowni (zatrudnionych na czas kampanii cukrowniczej), palaczy c.o. (zatrudnionych na tzw. okres grzewczy), pracowników zatrudnionych przy niektórych pracach rolnych (np. przy żniwach, wykopkach) lub leśnych (np. przy wyrębie lub sadzeniu drzew), pracowników zatrudnionych na okres letni w obiektach turystyczno-wypoczynkowych, na koloniach letnich.Charakterystyczną więc cechą prac sezonowych jest ich związek z porą roku, tzw. sezonem (wiosennym, letnim, jesienno-zimowym). Dlatego określenie "praca sezonowa" użyte w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197, zm.: Dz. U. z 1986 r. Nr 9, poz. 47) oznacza tylko prace wykonywane przez część roku, związane z określonym sezonem, tj. z właściwą porą roku, a zwłaszcza z warunkami atmosferycznymi.Praca wnioskodawcy warunkom takim nie odpowiadała.Z decyzji z dnia 5 stycznia 1984 r. wynika, że wnioskodawca był pouczony o warunkach, w jakich świadczenie emerytalno-rentowe podlega zawieszeniu. Dlatego nie może on bronić się tym, że nie wiedział o tym, iż w okresie jego pracy na statku w charakterze kucharza nie ma prawa do pobierania emerytury, tym bardziej, że w czasie pobierania emerytury nie była to jego pierwsza praca tego rodzaju, albowiem w tym samym charakterze i w tym samym zakładzie pracy był zatrudniony w 1983 r. i wówczas miał zawieszone prawo do emerytury.Zaskarżony wyrok także narusza interes PRL. Na skutek bowiem zastosowania przez Sąd niewłaściwych przepisów prawa mogłoby dojść do pozbawienia organu rentowego dochodzenia zwrotu bezpodstawnie pobranej kwoty 113.400 zł, obciążającej fundusze społeczne.