II URN 212/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: S. Szymańska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Dionizego G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o prawo do emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 29 stycznia 1986 r.:uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 2 kwietnia 1985 r. Oddział ZUS w Ł. odmówił przyznania Dionizemu G. emerytury nauczycielskiej bez względu na wiek, z uwagi na brak 20-letniego okresu zatrudnienia w "I kategorii", wymaganego w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Oddział nie uwzględnił okresu zatrudnienia wnioskodawcy w (...) Zjednoczeniu Budownictwa w okresie od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 30 czerwca 1977 r. Od powyższej decyzji Dionizy G. odwołał się do Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w Ł., która orzeczeniem z dnia 15 maja 1985 r. zatwierdziła powyższą decyzję jako zgodną z obowiązującymi przepisami.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 24 stycznia 1986 r. zmienił powyższe orzeczenie Rady Nadzorczej i decyzję Oddziału ZUS z dnia 2 kwietnia 1985 r. i przyznał Dionizemu G. emeryturę od dnia 7 lutego 1985 r. Sąd zaliczył skarżącemu do okresu pracy nauczycielskiej okres od dnia 1 czerwca 1971 r. do dnia 31 grudnia 1975 r,. w którym pełnił on w (...) Zjednoczeniu Budownictwa kolejno funkcje naczelnika wydziału szkolenia zawodowego i naczelnika wydziału kadr i szkolenia. Sąd bowiem przyjął, że w wyżej wymienionym okresie skarżący miał w zakresie swoich obowiązków nadzór nad szkolnictwem przyzakładowym, prowadzonym przez Zjednoczenie, w związku z czym pracę tę należy uznać jako pracę nauczycielską w rozumieniu art. 1 pkt 6 Karty Nauczyciela. Doliczenie tego okresu (4 lat i 5 miesięcy) do bezspornego okresu pracy nauczycielskiej (15 lat, 6 miesięcy i 11 dni) daje 20 lat, 1 miesiąc i 11 dni, co uprawnia skarżącego do emerytury bez względu na wiek na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela.Od wyroku tego złożył rewizję nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Zarzucając rażące naruszenie prawa, tj. art. 3 § 2 k.p.c. w związku z art. 88 ust. 1 i 95 Karty Nauczyciela, a także naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Minister wnosił o uchylenie wyroku i oddalenie odwołania Dionizego G. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w Ł. z dnia 15 maja 1985 r.Rewidujący podnosi, że Sąd przeoczył, iż Zjednoczenie Budownictwa Ł. nie było organem administracji państwowej, a także pominął pismo Ministerstwa Oświaty i Wychowania z dnia 30 kwietnia 1985 r., w którym stwierdzono, że zatrudnienie wnioskodawcy w tymże Zjednoczeniu nie może być zaliczone jako praca nauczycielska w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 1-6 Karty Nauczyciela. Zdaniem rewidującego, ta ocena - jako wydana przez naczelny organ administracji państwowej - w zakresie oświaty ma decydujące znaczenie dla wyjaśnienia, czy dane stanowisko wymaga kwalifikacji pedagogicznych i czy odpowiada ono wymaganiom określonym przepisami art. 1 i 95 Karty Nauczyciela.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w rewizji nadzwyczajnej, że Zjednoczenie Budownictwa Ł. nie było organem administracji państwowej. Jednakże w niniejszej sprawie nie przesądza to - samo przez się - na niekorzyść roszczenia wnioskodawcy o emeryturę na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przepis art. 1 ust. 1 pkt 6 bowiem należy - jak to trafnie przyjął Sąd - rozważać łącznie z art. 3 Karty Nauczyciela, przy czym z uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy, chodzi o art. 3 pkt 3 lit. b, a nie - jak przyjął Sąd - art. 3 pkt 3 lit. c.W myśl art. 3 pkt 3, ilekroć w ustawie jest mowa o organach nadzorujących szkołę, rozumie się przez to:a) terenowy organ administracji państwowej odpowiedniego stopnia - w stosunku do szkół podporządkowanych tym organom,b) właściwego ministra lub wyznaczoną przez niego podległą mu jednostkę organizacyjną - w stosunku do szkół nie podporządkowanych terenowym organom administracji państwowej,c) prowadzące statutową działalność oświatowo-wychowawczą lub kształcenie artystyczne zarządy główne związków spółdzielczych oraz instytucje i organizacje społeczne, a także związki zawodowe - albo upoważnione przez nie ich jednostki organizacyjne - w stosunku do szkół prowadzonych przez te związki, organizacje i instytucje.Zgodnie z § 6 statutu (...) Zjednoczenia Budownictwa, nadanego przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych zarządzeniem nr 253 z dnia 1 grudnia 1961 r., nadzór nad Zjednoczeniami sprawował tenże Minister. Stosownie zaś do § 16 ust. 6 pkt 4 (in fine) statutu Zjednoczenie m.in. sprawowało nadzór nad szkołami przyzakładowymi. Należy zatem uznać, że Zjednoczenie to stanowiło podległą temuż Ministrowi jednostkę organizacyjną wyznaczoną dla celu przewidzianego w art. 3 pkt 3 lit b. Karty Nauczyciela.Łączne rozważanie przepisów art. 1 ust. 1 pkt 6 i art. 3 pkt 3 lit. b oraz art. 95 Karty Nauczyciela prowadzi do wniosku, że nauczycieli, którzy przeszli na stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych w jednostce organizacyjnej wyznaczonej przez właściwego ministra do sprawowania nadzoru w stosunku do szkół nie podporządkowanych terenowym organom administracji państwowej, należy traktować tak, jak zatrudnionych w organach administracji państwowej - na stanowiskach wymagających takich kwalifikacji. Za takim poglądem przemawia także wykładnia funkcjonalna art. 3 pkt 3 lit. b Karty Nauczyciela.Zdaniem szkolnictwa zawodowego jest przygotowywanie wykwalifikowanych kadr, potrzebnych dla poszczególnych działów gospodarki narodowej. Jedną z form organizacyjnych systemu szkolnictwa zawodowego jest szkolnictwo przyzakładowe. Poziom szkolnictwa zawodowego ma istotne znaczenie dla rozwoju naszej gospodarki. Poziom ten zależy zarówno od właściwego doboru nauczycieli uczących w tych szkołach, jak i od kwalifikacji osób zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych nadzorujących te szkoły, przy czym szczególnie chodzi o osoby zatrudnione na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych. Odmienna wykładnia omawianych przepisów byłaby niezgodna z ich celem; przyjęcie, że nauczyciele, którzy przeszli do pracy na stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych w takich jednostkach organizacyjnych, nie podlegają Karcie Nauczyciela, przeciwdziałałoby bowiem takiemu przechodzeniu, co nie byłoby w interesie społecznym.Za wykładnią art. 1 ust. 1 pkt 6 Karty Nauczyciela, dokonaną przez Sąd Wojewódzki, przemawia także (wydane na podstawie art. 4 tej Karty) Porozumienia Ministra Oświaty i Wychowania oraz Ministrów prowadzących szkoły z Zarządem Głównym Związku Nauczycielstwa Polskiego z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie zasad współdziałania w dziedzinie oświaty i wychowania organów administracji państwowej ze Związkiem Nauczycielstwa Polskiego (Dz. Urz. MOiW Nr 11, poz. 71). W § 27 tego Porozumienia bowiem wyraźnie stwierdzono, że ilekroć w Porozumieniu jest mowa - bez bliższego określenia - o terenowym organie administracji państwowej, należy przez to rozumieć wyznaczoną przez właściwego ministra podległą mu jednostkę organizacyjną w stosunku do szkół nie podporządkowanych terenowym organizacjom administracji państwowej. Oznacza to, że w zakresie współdziałania w dziedzinie oświaty i wychowania ze Związkiem Nauczycielstwa Polskiego traktuje się na równi z terenowymi organami administracji państwowej wyznaczoną przez właściwego ministra podległą mu jednostkę organizacyjną w stosunku do szkół nie podporządkowanych organom administracji państwowej.Mimo powyższego, sprawy nie można uznać za dostatecznie wyjaśnioną do stanowczego rozstrzygnięcia. Nie zostało bowiem wyjaśnione, czy wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku wymagającym kwalifikacji pedagogicznych bezpośrednio po przejściu do (...) Zjednoczenia Budownictwa; chodzi o okres jego zatrudnienia od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 31 maja 1971 r., w którym według ustaleń Sądu - był on zastępcą naczelnika wydziału zatrudnienia i płac do spraw szkolnictwa zawodowego. Zaliczenie przez Sąd jako pracy nauczycielskiej pracy wykonywanej w późniejszym okresie, tj. od dnia 1 czerwca 1971 r. do dnia 31 grudnia 1975 r. - przy pominięciu okresu zatrudnienia od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 30 maja 1971 r. - świadczy o nienależytym rozważeniu art. 95 Karty Nauczyciela. Zarówno z brzmienia tego przepisu ("nauczycielom ... przechodzącym do pracy ... na stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych"), jak i celu wynika, że dyspozycją jego objęci są tylko tacy nauczyciele, którzy bezpośrednio po przejściu do wyszczególnionych w tym przepisie organów lub organizacji podejmują pracę na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych. Tylko takie osoby traktuje się zatem tak, jakby nadal wykonywały pracę nauczycielską. Wymaganie to odnosi się także do nauczycieli, którzy przeszli do jednostki organizacyjnej wyznaczonej przez właściwego ministra do sprawowania nadzoru w stosunku do szkół nie podporządkowanych terenowym organom administracji państwowej. W sytuacji, gdy nauczyciel nie spełnia tego warunku, nie ma zastosowania art. 95 Karty Nauczyciela. W takiej sytuacji zatem nie podlegają zaliczeniu do okresu pracy nauczycielskiej późniejsze okresy jego zatrudnienia w tym samym organie lub organizacji, jeżeli nawet zajmował on stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych.W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma więc okres pracy wnioskodawcy od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 31 maja 1971 r. Odmowę uwzględnienia tego okresu Sąd uzasadnił tym, iż w aktach osobowych wnioskodawcy nie ma zakresu jego obowiązków na zajmowanym wówczas stanowisku, w związku z czym niemożliwe jest ustalenie, czy w tym okresie sprawował on nadzór nad szkolnictwem przyzakładowym.Niewątpliwie, brak zakresu obowiązków wnioskodawcy z tego okresu utrudnia dokonanie prawidłowych ustaleń, jednakże nie zwalniało to Sądu od skorzystania z innych środków dowodowych, przewidzianych w k.p.c., w celu wyjaśnienia, czy to stanowisko wymagało kwalifikacji pedagogicznych. Dlatego w sprawie zachodzi potrzeba przeprowadzenia stosownego uzupełniającego postępowania dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu jednak przede wszystkim należy wyjaśnić, jakie faktyczne stanowisko zajmował wnioskodawca w okresie od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 31 maja 1971 r. Ustalenie Sądu, że był on wówczas zastępcą naczelnika wydziału zatrudnienia i płac do spraw szkolenia, oparte zostało na wyjaśnieniu wnioskodawcy złożonym na rozprawie, natomiast nie jest zgodne z treścią świadectwa pracy z dnia 30 czerwca 1977 r. (akta rentowe), w którym podano: "Zastępca Naczelnika Wydziału Zatrudnienia i Płac". Jest to istotna różnica w oznaczeniu stanowiska, co może rzutować na zakres obowiązków i potrzebę kwalifikacji pedagogicznych. Ocena, czy stanowiska zajmowane przez wnioskodawcę wymagały kwalifikacji pedagogicznych, należy - w toku postępowania sądowego - do Sądu. Niewątpliwie, zaświadczenie Ministra Oświaty i Wychowania, na które powołano się w rewizji nadzwyczajnej, stanowi istotny dowód w sprawie, jednakże, jak każdy dowód, podlega ono ocenie Sądu w świetle całokształtu istotnych okoliczności sprawy. Stanowisko takie Sąd Najwyższy zajął już w wyroku z dnia 14 maja 1986 r. II URN 41/86.Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 2 k.p.c.