II URN 235/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Zaziemski, K. Michaluk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Leona K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o zwrot nadpłaconej renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 17 kwietnia 1985 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 11 lutego 1985 r. ZUS - Oddział w O. poinformował wnioskodawcę Leona K., ur. 29 maja 1914 r., że pobierana przezeń renta inwalidzka z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy ulega od marca 1985 r. ograniczeniu, stosownie bowiem do art. 106 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, wnioskodawca obowiązany jest do zwrotu za okres 3 lat, od dnia 1 sierpnia 1981 r. nienależnie pobrane świadczenie w kwocie 200.800 zł. Po potrąceniu przysługującego do renty inwalidzkiej wyrównania w kwocie 13.000 zł zadłużenie wyniosło - 187.800 zł.Drugą decyzją z tej samej daty organ rentowy poinformował byłą żonę wnioskodawcy (rozwód orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 27 grudnia 1984 r.) - Alinę K., ur. 13 listopada 1929 r., że pobierana przez nią renta inwalidzka z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego (od dnia 6 września 1978 r.) podlega wstrzymaniu od sierpnia 1984 r., a do zwrotu przypadają świadczenia za sierpień 1983 r. i od marca do lipca 1984 r. w kwocie 21.600 zł.Od decyzji organu rentowego odwołanie złożył Leon K., początkowo do Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w O., a następnie - od zatwierdzającego ww. decyzję orzeczenia tego organu (z 13 marca 1985 r.) - do Sądu.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 17 kwietnia 1985 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy ustalając, że renta inwalidzka z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy nie przysługiwała wnioskodawcom, ponieważ nie przekazali wszystkich gospodarstw rolnych. W chwili dokonywania tej czynności żona wnioskodawcy była właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 11,5 ha na terenie woj. ciechanowskiego. Faktu tego wnioskodawca w karcie informacyjnej nie ujawnił, a w oświadczeniu z lipca 1981 r. po raz drugi podał, że wraz z żoną nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Po podziale renty od lipca 1984 r. wnioskodawca, tak jak poprzednio, nadal pobierał obie należności z tytułu renty. Dopiero w dniu 4 stycznia 1984 r. Alina K. zawiadomiła organ rentowy, że prowadził własne gospodarstwo rolne. Wobec tego organ rentowy, żądając zwrotu nadpłaty, zwiększył jej kwotę wnioskodawcy, zmniejszając jednocześnie jej wysokość Alinie K.W rewizji nadzwyczajnej (złożonej w dniu 6 grudnia 1985 r.) Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, zarzucając rażące naruszenie zwłaszcza art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz naruszenie interesu PRL - wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w O. z dnia 13 marca 1985 r. i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Oddział ZUS w O. przyznał decyzją z dnia 22 września 1978 r. małżonkom Alinie i Leonowi K. od dnia 6 września 1978 r. prawo do renty inwalidzkiej na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Sytuacja prawna wyżej wymienionych uległa zmianie z dniem 4 stycznia 1984 r., Alina K. bowiem złożyła w organie rentowym oświadczenie, iż posiada gospodarstwo rolne od 1952 r. o powierzchni 11,30 ha, co prowadziło do wniosku, że zainteresowani nie spełniali warunków (art. 46 powołanej ustawy) wymaganych do przyznania im prawa do świadczeń. W związku z tym organ rentowy dwoma decyzjami z dnia 22 czerwca 1984 r. zobowiązał Alinę i Leona K. do zwrotu nadpłaconych świadczeń za okres od dnia 6 września 1978 r. do dnia 30 lipca 1984 r. w kwocie po 154.941 zł.Stanowisko organu rentowego jednak uległo zmianie, gdyż w decyzji z dnia 11 lutego 1985 r. Leon K. zobowiązany został do zwrotu za okres od dnia 1 sierpnia 1981 r. do dnia 30 lipca 1984 r. kwoty 187.800 zł, gdy tymczasem drugą decyzją z tej samej daty organ rentowy zobowiązał Alinę K. do zwrotu tylko kwoty 21.600 zł (za sierpień 1983 r. i za czas od marca do lipca 1984 r.). Jak wynika z akt, na zmianę stanowiska organu rentowego wpłynął fakt, iż okazało się, że w pewnych okresach Leon K. podejmował z urzędu pocztowo-telekomunikacyjnego świadczenia nadsyłane dla obojga małżonków, a następnie na podstawie upoważnienia żony - świadczenia nadsyłane także na jej imię.Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest zaskarżona przez Leona K. decyzja z dnia 11 lutego 1985 r.Do dnia 27 grudnia 1984 r. Alina i Leon K. pozostawali w związku małżeńskim, wobec tego odpowiedzialność ich z tytułu nadpłaconych świadczeń za okres sporny przypadający w całości przed tą datą powinna kształtować się w sposób odpowiadający ich dotychczasowemu statusowi prawnemu.Warunek przekazania wszystkich gospodarstw rolnych, od którego uzależnione zostało prawo do nabycia świadczeń, nie uległ zmianie także po wejściu w życie z dniem 1 stycznia 1983 r. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) - art. 52.Jak już zaznaczono, renta inwalidzka z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy została przyznana od dnia 6 września 1978 r. łącznie obojgu małżonkom. Na podstawie art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. świadczenie to uległo podziałowi i wypłacie w równych częściach każdemu z małżonków odrębnie. Pomimo to odpowiedzialność ich wypływa z tej samej podstawy faktycznej i prawnej, oboje bowiem uzyskali świadczenia z ubezpieczenia społecznego wskutek przekazania jednego gospodarstwa rolnego, jednocześnie ukrywając fakt posiadania przez Alinę K. innego, nie przekazanego gospodarstwa rolnego. Wobec tego obowiązek zwrotu nadpłaconych świadczeń z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy, uzyskanych w sytuacji, o której mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), obciąża w równym stopniu obojga małżonków. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, które z nich było upoważnione do odbioru z urzędu pocztowo-telekomunikacyjnego świadczeń przeznaczonych dla obojga lub dla jednego z nich, sprawa ta bowiem pozostaje wyłącznie w sferze ich swobodnej decyzji i rozliczenia. Stosownie do art. 100 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników stwierdzone decyzją organu rentowego świadczenia wypłaca się do rąk osoby uprawnionej za pośrednictwem poczty lub na wniosek tej osoby - na jej rachunek w powszechnej kasie oszczędności. Przekazanie do właściwego urzędu pocztowo-telekomunikacyjnego świadczenia na imię osoby uprawnionej wyczerpuje przesłanki wynikające z powołanego przepisu. Organ rentowy nie miał w tej sytuacji obowiązku ingerowania w dziedzinę rozliczeń pomiędzy małżonkami Aliną i Leonem K., ustalania, które z nich i w jakich okresach podejmowało z urzędu pocztowo-telekomunikacyjnego świadczenia z upoważnienia drugiego, i w związku z tym obniżenia kwoty zadłużenia jednego kosztem drugiego z małżonków.Trafnie rewizja nadzwyczajna zarzuciła Sądowi nie tylko rażące naruszenie art. 106 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, lecz poprzez nadmierne obciążenie wnioskodawcy Leona K. naruszenie też interesu PRL, co uzasadniało rozpoznanie rewizji nadzwyczajnej pomimo wniesienia jej po upływie terminy zakreślonego art. 421 § 2 k.p.c.W ponownym rozpoznaniu Sąd powinien odpowiednio skorygować zaskarżoną decyzję organu rentowego z dnia 11 lutego 1985 r. w kierunku wynikającym z powyższych wywodów.Z przedstawionych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 422 § 1, art. 388 § 1 w związku z art. 423 § 1 k.p.c.).