III PU 17/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: J. Szczerski, W. Glabisz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Józefa F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o rentę inwalidzką, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do rozstrzygnięcia w trybie art. 3551 pr. o s.u.s.:"Czy przy zawieszeniu w trybie § 2 ust. 1 pkt 3 oraz § 7 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6.V.1958 r. (Dz. U. Nr 26, .poz. 111) w połowie lub w całości renty, rencistom będącym właścicielami gospodarstwa rolnego o rocznym przychodzie szacunkowym od 4 000 zł względnie ponad 6 000 zł należy do połowy obniżać przychód z tego gospodarstwa w wypadkach, gdy gospodarstwo rolne, figurujące na imię i nazwisko rencisty, zostało nabyte po zawarciu związku małżeńskiego i stanowi majątkową wspólność ustawową obojga małżonków (art. 21 § 1 k.r.)?"udzielił następującej odpowiedzi:"W wypadkach gdy gospodarstwo rolne zostało nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowi jego dorobek (wspólność ustawowa z art. 21 § 1 k.r.), o zawieszeniu w połowie lub całości renty każdego z małżonków w trybie § 2 ust. 1 pkt 3 oraz § 7 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6.V.1958 r. (Dz. U. Nr 26, poz. 111) decyduje połowa przychodu z tegoż gospodarstwa także wtedy, gdy figuruje ono tylko na imię i nazwisko tego z małżonków, przez którego zostało nabyte".Uzasadnienie faktyczneSkarżący Józef F. zawarł w 1937 r. związek małżeński. Od 1947 r. posiadał gospodarstwo rolne na Ziemiach Odzyskanych i na podstawie art. 2 dekretu z dnia 6.IX.1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340) nabył z mocy prawa powyższe gospodarstwo na własność. W latach od 1948 r. do 1954 r. skarżący pracował jako dozorca, a od 15.XI.1954 r. organ rentowny przyznał mu rentę inwalidzką, którą pobierał do 1959 r.W związku z zaświadczeniem z dnia 11.II.1960 r. Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. stwierdzającym, że przychodowość rolna wyżej wzmiankowanego gospodarstwa wynosi 6 100 zł rocznie, ZUS decyzjami z dnia 11.IV.1960 r. i 15.VI.1960 r. zawiesił skarżącemu dalszą wypłatę renty, żądając jednocześnie zwrotu wypłaconej renty za czas od 15.VII.1959 r. do końca 1959 r.Skarżący odwołał się do Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 25.X.1962 r. zmienił zaskarżone decyzje, przyznając skarżącemu prawo do pobierania nadal renty inwalidzkiej.Okręgowy Sąd Ubezp. Społ. podał w uzasadnieniu, że skarżący nabył gospodarstwo w czasie trwania małżeństwa z nadal żyjącą żoną, nabyte zatem gospodarstwo stanowi zgodnie z art. 21 k.r. wspólną własność małżonków. Z rocznej przychodowości gospodarstwa 6 100 zł, przypada więc na skarżącego 3 050 zł. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6.V.1958 r. nie zawiesza się prawa do rent renciście, będącemu właścicielem gospodarstwa rolnego o przychodzie niższym niż 4 000 zł. Skoro więc przypadająca na skarżącego przychodowość wynosi 3 050 zł, to renta jego nie podlega zawieszeniu.Od tego wyroku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę rewizyjną do Trybunału Ubezpieczeń Społecznych.Trybunał postanowił na podstawie art. 3551 pr. o s.u.s. odroczyć rozpoznanie sprawy i przekazać do rozstrzygnięcia Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego zagadnienie prawne przytoczone na wstępie.Trybunał zaznaczył, że do czasu wydania przez Urząd Rady Ministrów wyjaśnienia z dnia 27.VII.1959 r. Nr Pr 13-5/59 zarówno organ rentowy, jak i sądy ubezpieczeń społecznych stały na stanowisku, że gospodarstwo rolne nabyte po zawarciu związku małżeńskiego stanowi wspólną własność obojga małżonków, przy ocenie zatem, czy renta pobierana przez jednego z małżonków ma być zawieszona, uwzględniano połowę przychodu szacunkowego z danego gospodarstwa, ustalonego dla celów podatku gruntowego. Po wspomnianym wyjaśnieniu Urzędu Rady Ministrów nasunęły się wątpliwości.Trybunał załączył odpis powyższego (adresowanego do Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej) wyjaśnienia Urzędu Rady Ministrów z dnia 27.VII.1959 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6.V.1958 r. w sprawie zawieszenia prawa do renty oraz zasad wypłacania inwalidzkiej renty wyrównawczej (Dz. U. Nr 26, poz. 111) przewidują w § 2 ust. 1 pkt 3, że nie zawiesza się prawa do renty rencistom będącym właścicielami, posiadaczami lub użytkownikami gospodarstw rolnych o rocznym przychodzie szacunkowym, ustalonym dla wymiaru podatku gruntowego na kwotę niższą niż - do dnia 31.XII.1961 r. - 4 000 zł, a od dnia 1.I.1962 r., tj. od dnia wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11.IV.1962 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 110), na kwotę niższą niż 9 680 zł. Przepis § 7 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 6.V.1958 r. przewiduje, że renty starcze lub renty inwalidzkie wraz z przysługującymi dodatkami wypłaca się w połowie rencistom będącym właścicielami, posiadaczami lub użytkownikami gospodarstw rolnych o rocznym przychodzie szacunkowym, ustalonym dla wymiaru podatku gruntowego na kwotę - do dnia 31.XII.1961 r. - od 4 000 zł do 6 000 zł, a od dnia 1.I.1962 r. na kwotę od 9 680 zł do 14 520 zł.W kwestii objętej pytaniem nie ustaliła się jednolita praktyka Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych oraz Trybunału, lecz zarysowały się następujące rozbieżności poglądów:1)Okręgowe sądy i Trybunały w większości wyroków reprezentowały pogląd opisany w cytowanych wyżej motywach zaskarżonego wyroku Okręgowego Sądu Ubezp. Społ. z dnia 25.X.1962 r. i taką praktykę stosowały również do 1959 r. organy rentowe.2)We wzmiankowanym wyżej piśmie Urząd Rady Ministrów wyraził odmienny pogląd, a m. in., że "gospodarstwo rolne nabyte przez jednego z małżonków w czasie trwania małżeństwa, jako jego dorobek, jest objęte wprawdzie majątkową wspólnością ustawową małżonków (art. 21 § 1 kod. rodzinnego) ze skutkami prawnymi wymienionymi w art. 22 (zarząd majątkiem) i art. 23 (zaspokojenie wierzycieli drugiego małżonka), niemniej jednak przez czas trwania tej wspólności majątkowej właścicielem gospodarstwa rolnego pozostaje wyłącznie ten małżonek, który nabył gospodarstwo rolne. Jeżeli gospodarstwo rolne będące jego własnością ma roczny przychód szacunkowy ustalony na kwotę wyższą niż 6 000 zł, zawiesza się w całości jego prawo do renty, chociaż gospodarstwo rolne jest objęte małżeńską wspólnością majątkową".W związku z powyższym wyjaśnieniem Urzędu Rady Ministrów Zakład Ubezpieczeń Społecznych zmienił stosowaną dotychczas praktykę omówioną wyżej pod pkt 1), a ZUS w piśmie okólnym z dnia 17.IV.1961 r. znak Ru 599-69/60, powołując się na to wyjaśnienie, zajął stanowisko, że przy wspólności ustawowej o zawieszeniu prawa do renty każdego z małżonków decyduje wpis hipoteczny. Za właściciela całego gospodarstwa uważa się tego z małżonków, na którego gospodarstwo jest zapisane. Jeżeli więc nabyte gospodarstwo zapisane jest tylko na męża, który jest rencistą, to o zawieszeniu jego renty decyduje przychód z całego gospodarstwa.Oddziały ZUS stosowały od tego czasu praktykę zaleconą w powyższym okólniku, co z kolei spowodowało również pewne rozbieżności w orzecznictwie sądów ubezpieczeń społecznych.Jeżeli zatem treść księgi wieczystej jest zgodna z rzeczywistym stanem prawnym, tj. jeżeli prawa majątkowe małżonków wynikające ze wspólności ustawowej ujawnione są w księdze wieczystej, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych nadal uważa i stosuje praktykę, że o zawieszeniu renty każdego małżonka decyduje połowa przychodu z gospodarstwa, a nie cały przychód.Oczywiste jest, że na podstawie art. 23 pr. rzecz. zainteresowany małżonek może w każdej chwili żądać usunięcia niezgodności. Sąd Najwyższy niejednokrotnie wyjaśniał (np. w wyroku z dnia 22.IX.1954 r. I CR 28/54 - OSN 40/1955), że "prawa majątkowe wynikające ze wspólności ustawowej znajdują pełną ochronę w przepisach upoważniających zainteresowanego małżonka do wystąpienia z żądaniem usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (art. 23 pr. rzecz.) i do ujawnienia takiego roszczenia przez ostrzeżenie, które w odpowiednim zakresie wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 24 pr. rzecz.)."W sprawie usunięcia niezgodności wpisu nie mają zastosowania cytowane w wyjaśnieniu Urzędu Rady Ministrów przepisy § 8 ust. 2-4 rozporządzenia z dnia 6.V.1958 r., które dotyczą tylko przeniesienia własności gospodarstwa, a nie usunięcia niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.Z przepisów art. 18 i 43 pr. rzecz. wynika wyraźnie, że wpis do księgi wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego i ani nie tworzy, ani też nie niweczy i nie uszczupla prawa, a tylko stwarza domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.Przepis art. 43 pr. rzecz. wyłącza wpis w księdze wieczystej z procesu powstawania prawa własności. Zgodnie z przepisami art. 20 pr. rzecz. rękojmia wiary publicznej działa tylko na korzyść nabywającego prawo (i to odpłatnie i nie w złej wierze). Orzecznictwo Sądu Najwyższego co do tych kwestii jest jednolite i jasne. W wyroku z dnia 18.I.1958 r. 5 CR 285/57 (RPE 59/1/334) Sąd Najwyższy stwierdził, że "wpis własności w księdze wieczystej ma tylko charakter deklaratywny, ujawniający prawo, samego zaś prawa ani nie tworzy, ani nie sanuje jego braku", a w wyroku z dnia 9.X.1959 r. 3 CR 399/59 (OSN 87/1960), że "rękojmia wiary publicznej działa na rzecz tego, kto w zaufaniu do księgi wieczystej nabywa prawo od osoby wpisanej w księdze wieczystej". W wyroku zaś z dnia 2.III.1962 r. 4 CR 891/61 Sąd Najwyższy wypowiedział pogląd, że "w myśl przepisu art. 21 k.r. wszelkie wartości majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa stanowią dorobek, jeżeli nie były uzyskane przez spadek, zapis lub darowiznę albo nie zostały nabyte do użytku osobistego, wykonywania zawodu bądź jeżeli uzyskano je w zamian za przedmioty stanowiące składniki dotychczasowego majątku osobistego (w drodze tzw. surogacji). Okoliczność, że powód był wpisany do księgi wieczystej jako wyłączny właściciel nieruchomości, nie stanowi, by nieruchomość ta nie była objęta wspólnością ustawową."Dla oceny, czy prawo do renty podlega zawieszeniu, nie może mieć zatem decydującego znaczenia wpis w księgach wieczystych, zwłaszcza że nieraz księga wieczysta nie istnieje (vide wyrok SN z dnia 2.III.1962 r. 4 CR 891/61 - OSN 9/1963), a niejednokrotnie figurują w niej nieaktualne już wpisy, ujawniające jako właściciela osobę, która nim już nie jest. Stosując konsekwentnie zasadę, że wpis ma decydujące znaczenie, nie można by - wbrew przepisowi § 2 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia - zawiesić prawa do renty renciście, który niewątpliwie jest właścicielem dużego nawet gospodarstwa rolnego, ale który jako taki nie figuruje w księdze wieczystej, co stanowiłoby nieuzasadnioną premię dla takiego rencisty.Zrozumiałe jest, że w celu prawidłowego ustalenia przez sąd ubezpieczeń, czy zainteresowany rencista jest, czy też nie jest właścicielem gospodarstwa, konieczne jest przeprowadzenie - zgodnie z przepisami art. 221 pr. o s.u.s. - wszelkich stojących do dyspozycji dowodów oraz ich wszechstronna analiza i ocena w myśl art. 225 pr. o s.u.s., z tych zaś względów zachodzi niejednokrotnie potrzeba zapoznania się przez okręgowy sąd ubezpieczeń społ. z treścią księgi wieczystej dotyczącej danego gospodarstwa i oceny tego dokumentu w związku z innymi dowodami.Powoływanie się przez Rzecznika Interesu Publicznego przy Trybunale Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.IX.1961 r. I CR 932/60 (OSN 18/1963) dla poparcia tezy, że w procesach dotyczących zawieszenia prawa do renty znaczenie decydujące i wiążące sądy ubezpieczeń społecznych ma treść wpisu w księgach wieczystych - nie jest trafne. Wyrok ten dotyczy bowiem rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w obrocie, co wyraźnie stwierdza teza S.N. w słowach: "Jeżeli prawo własności nieruchomości stanowiącej przedmiot majątku wspólnego małżonków jest wpisane do księgi wieczystej jako należne wyłącznie do jednego z nich, zaniedbanie przez właściciela usunięcia niezgodności między stanem jawnym z księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym naraża go na to, że nieruchomość, której jest on współwłaścicielem, będzie traktowana w obrocie jak wyłączna własność drugiego małżonka. Dotyczy to także traktowania tej nieruchomości przez organy państwa, zwłaszcza przez te, które - tak jak notariusz - nie prowadzą postępowania dowodowego we własnym zakresie".Teza ta nie dotyczy zatem sądów ubezpieczeń społecznych, które mają prawo i obowiązek prowadzenia we własnym zakresie postępowania dowodowego (prowadzi je zresztą również Zakład Ubezpieczeń Społecznych i jego rady nadzorcze).Pogląd więc wyrażony w cytowanym wyżej piśmie okólnym ZUS z dnia 17.IV.1961 r., że "przy wspólnym gospodarstwie rolnym małżonków, tj. przy współwłasności albo przy wspólności ustawowej, decyduje wpis hipoteczny" - jest nietrafny.Wyrażonego w cytowanym pod pkt 2) piśmie Urzędu Rady Ministrów z dnia 27.VII.1959 r. poglądu również nie można podzielić.Przepis art. 21 § 1 k.r. przewiduje, że "przedmioty majątkowe nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Nie są objęte wspólnością ustawową przedmioty nabyte przez spadek, zapis lub darowiznę, przedmioty osobistego użytku oraz przedmioty potrzebne do wykonania zawodu".Z treści art. 21 wynika więc, że wspólność ustawowa rozciąga się na przedmioty nią objęte niezależnie od woli małżonka, który w wyniku czynności prawnej lub w inny sposób nabył własność (lub inne prawo majątkowe) podlegającą wspólności. Jeżeli jeden z małżonków nabywa przedmiot majątkowy w warunkach uzasadnionych poddanie go wspólności ustawowej, to własność nabytego przedmiotu staje się z samego prawa wspólnym majątkiem obojga małżonków, skutek zaś taki następuje bez względu na to, na kogo opiewa tytuł nabycia. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym przedmiocie jest jednolite. Sąd Najwyższy wyjaśnił, m. in. w wyroku z dnia 10.X.1956 r. 3 CO 26/56 (OSN 507/1953), że "gospodarstwo rolne nabyte w drodze reformy rolnej przez jednego z małżonków w czasie trwania małżeństwa należy do przedmiotów objętych wspólnością majątkową".Konieczne jest ponadto szczegółowe rozważenie argumentów Rzecznika Interesu Publicznego, podanych na poparcie jego wniosku o zmianę wyroku Okręgowego Sądu Ubezp. Społ. i zatwierdzenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a mianowicie, że małżeńska wspólność majątkowa nie jest współwłasnością w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (art. 78 pr. rzecz.), ustawodawca zaś nie wymienia w wyżej cytowanym rozporz. Rady Ministrów z dnia 6.V.1958 r. ustawowej wspólności wśród okoliczności mających wpływ na wypłatę renty w całości lub części. Rzecznik Interesu Publicznego wyprowadza stąd wniosek, że intencją ustawodawcy było, żeby prawo do renty zawiesić w całości temu z małżonków, który nabył nieruchomość o przychodowości ponad 6 000 zł (do 31.XII.1961 r.) - chociażby w warunkach uzasadniających poddanie jej wspólności ustawowej - i który w księdze wieczystej figuruje jako jej właściciel. Natomiast prawo do renty drugiego małżonka nie podlega, zdaniem Rzecznika Publicznego - zgodnie z intencją ustawodawcy wyrażoną w cytowanych wyżej przepisach § 2 ust. 1 pkt 3 i § 7 ust. 1 pkt 3 - zawieszeniu, chociażby żył w ustroju ustawowej wspólności majątkowej z małżonkiem, który gospodarstwo to nabył i który figuruje w księdze wieczystej jako jego wyłączny właściciel.Pogląd ten nie jest jednak trafny. Jak to już bowiem wyżej wyjaśniono - jeżeli jeden z małżonków nabywa przedmiot majątkowy w warunkach uzasadniających poddanie go wspólności ustawowej, to własność nabytego przedmiotu (również gospodarstwa rolnego) staje się z samego prawa wspólnym majątkiem obojga małżonków.Wprawdzie istotnie przepisy § 2 ust. 1 pkt 3 i § 7 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia są lakoniczne i nie dość dokładnie sprecyzowane, to jednak, analizując te przepisy w związku z przepisami k.r. i pr. rzecz., nie można dojść do wniosków proponowanych przez Rzecznika Interesu Publicznego. Wnioski te byłyby prawidłowe tylko wtedy, gdyby przepisy k.r. dotyczące wspólności ustawowej w ogóle nie istniały, wówczas bowiem istotnie podlegałaby zawieszeniu renta tego z małżonków, który nabył gospodarstwo, natomiast nie podlegałaby zawieszeniu renta drugiego z małżonków. Nie można jednak uznać za prawidłową interpretacji zakładającej, że ustawodawca, ustanawiając w 1958 r. przepisy dotyczące zawieszenia prawa do renty, nie brał pod uwagę przepisów dotyczących podstawowego ustroju majątkowego małżonków wynikającego z przepisów k.r. Nie jest też, jak to już wyżej wyjaśniono, prawidłowy pogląd, że decydujące znaczenie ma wpis do księgi wieczystej, skoro wpis ten nie ma znaczenia prawotwórczego, a tylko deklaratywny. Natomiast słusznie podkreśla Rzecznik Interesu Publicznego, że wspólność ustawowa nie jest identyczna ze współwłasnością z art. 78 i nast. pr. rzecz.Jak to bowiem Sąd Najwyższy niejednokrotnie wyjaśnił, np. w wyroku z dnia 30.VI.1951 r. C 793/50 (NP 1952, nr 7), "żaden z małżonków nie ma we wspólności ustawowej oznaczonego udziału i każdemu z nich przysługuje jednakowe prawo do całości majątku objętego wspólnością ustawową". Dopiero w chwili zniesienia wspólności (art. 24 § 1 k.r.) małżonkowie mają zgodnie z art. 25 § 2 k.r. równe udziały - tj. po połowie - w majątku, który był objęty wspólnością, i przysługują im takie prawa, jakie przysługują współwłaścicielowi na podstawie art. 79 i nast. pr. rzecz., w szczególności mogą rozporządzać swym ułamkowym udziałem. Nie zachodzi tu jednak przeniesienie własności lub innych praw majątkowych na rzecz małżonków, lecz następuje zmiana istniejącego między małżonkami stosunku prawnego, polegająca na zastąpieniu wynikających ze wspólności ustawowej praw ich do całości majątku wspólnego przez prawa do określonych udziałów w tym majątku, przy czym przedmiot i podmioty pozostają te same. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 12.VIII.1954 r. II CO 22/54 (BMS 1955, nr 3) wyjaśnił, że "wpisanie nieruchomości w księdze wieczystej na nazwisko jednego z małżonków nie wyłącza faktu, że jest ona objęta wspólnością i z chwilą rozwodu staje się własnością obojga małżonków po połowie".Zgodnie z przepisami art. 24 § 1 k.r. każdy z małżonków może z ważnych powodów żądać zniesienia wspólności ustawowej przez sąd (w postępowaniu spornym), w razie zaś ubezwłasnowolnienia małżonków wspólność ustaje z samego prawa. Zgodnie z art. 25 § 2 k.r. od chwili ustania wspólności ustawowej oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku, który był objęty wspólnością.Wspólność ustawowa jest to instytucja prawna określająca treść praw małżonków do objętego nią majątku, która nie jest identyczna z treścią praw do majątku jedynego jego właściciela, a kodeks rodzinny w art. 23 k.r. rozróżnia majątek objęty wspólnością ustawową i majątek osobisty małżonka. Zgodnie z przepisem art. 22 k.r. każdy z małżonków może wykonywać samodzielnie tylko zwykły zarząd majątkiem objętym wspólnością ustawową, lecz nie może nim rozporządzać bez zgody drugiego małżonka (co stanowi ograniczenie własności w rozumieniu art. 28 pr. rzecz.), nie może też wyłączyć drugiego małżonka od korzystania z tego majątku. Sytuacja prawna i ekonomiczna każdego z małżonków, których gospodarstwo rolne objęte jest wspólnością ustawową, jest więc odmienna od sytuacji osoby będącej jedynym właścicielem gospodarstwa, który sam rozporządza całym gospodarstwem i korzysta z niego z wyłączeniem wszystkich innych osób.Nie ulega wątpliwości, że gdy rencista jest jedynym właścicielem gospodarstwa o określonej przepisami prawa emerytalnego przychodowości (do 31.XII.1961 r. ponad 6 000 zł), to prawo jego do renty podlega w całości zawieszeniu.Nie może też być wątpliwości - a orzecznictwo sądów ubezpieczeń społecznych było w tej kwestii na ogół jednolite - że jeżeli rencista jej współwłaścicielem (art. 78 pr. rzecz.) w połowie gospodarstwa o powyższej przychodowości, to o zawieszeniu prawa do renty decyduje wówczas połowa przychodu z gospodarstwa, tj. (do 31.XII.1961 r.) 3 000 zł, tak że w konsekwencji prawo do renty nie podlega zawieszeniu.Jeżeli współwłaścicielami po połowie (art. 78 pr. rzecz.) są oboje małżonkowie-renciści, to renta żadnego z tych małżonków również nie podlega zawieszeniu i każdy z nich może pobierać całą rentę.Brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że intencją ustawodawcy ustanawiającego cytowane wyżej przepisy § 2 ust. 1 pkt 3 i § 7 ust. 1 pkt 3 było traktowanie - w zakresie uprawnień emerytalnych - małżonków żyjących w ustroju ustawowej wspólności gorzej od małżonków będących współwłaścicielami gospodarstwa (art. 78 pr. rzecz.) po połowie.Tego rodzaju interpretacja oznaczałaby bowiem upośledzenie w zakresie uprawnień emerytalnych małżonków żyjących w - ustanowionej w celu prawidłowej realizacji zadań rodziny i dla dobra małżonków - ustawowej wspólności i zmuszałaby małżonków do żądania zniesienia na podstawie art. 24 § 1 k.r. wspólności ustawowej, gdyż dopiero z chwilą jej zniesienia mogliby oni zrealizować przysługujące im z tytułu pracy uprawnienia emerytalne, a dalsze pozostawanie we wspólności narażałoby ich na znaczne straty spowodowane niemożnością pobierania stałej renty miesięcznej.Doprowadzałoby to do paradoksalnej sytuacji, że w razie ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków z powodu np. marnotrawstwa lub pijaństwa i ustania tym samym ustawowej wspólności obaj małżonkowie mogliby pobierać renty, gdy tymczasem inni małżonkowie, posiadający takie same gospodarstwo, a żyjący w ustroju ustawowej wspólności, nie mogliby renty pobierać.Nie można ustawodawcy przypisać intencji zmuszania małżonków do tego, żeby w celu realizacji uprawnień emerytalnych wszczynali procesy o zniesienie wspólności ustawowej, tj. ustroju mającego zapewnić rodzinie trwałe podstawy i ułatwić spełnianie jej zadań. Zresztą przeprowadzenie tego rodzaju procesów wymaga zwykle dość długiego czasu i uciążliwych zabiegów, wielu zatem inwalidów lub osób znajdujących się w wieku starczym nie doczekałoby się realizacji swych uprawnień, które bez trudności i od razu mogą realizować małżonkowie nie żyjący w ustroju wspólności ustawowej. Niedopuszczalne wydaje się uzależnienie realizacji świadczeń emerytalnych od tego rodzaju długotrwałych i skomplikowanych zabiegów.Intencją ustawodawcy było zatem niewątpliwie to, żeby małżonkowie, których gospodarstwo rolne stanowi wspólność ustawową, byli w zakresie uprawnień emerytalnych traktowani tak samo jak małżonkowie będący współwłaścicielami gospodarstwa rolnego (art. 78 pr. rzecz.) z udziałami po połowie. Sytuacja ekonomiczna jednych i drugich jest na ogół w praktyce identyczna, gdyż zarówno w jednym, jak i w drugim wypadku z przychodów gospodarstwa mogą korzystać i korzystają w równym stopniu oboje małżonkowie.Natomiast odmienna jest sytuacja jedynego właściciela gospodarstwa, który rozporządza sam całym gospodarstwem i dysponuje wyłącznie całym jego przychodem.Ustawodawca nie stwarza w cytowanych przepisach § 2 ust. 1 pkt 3 oraz § 7 ust. 1 pkt 3 fikcji, że każdy z małżonków żyjących w ustroju ustawowej wspólności jest jedynym i wyłącznym właścicielem gospodarstwa objętego tą wspólnością.Argument, że w wypadku ustawowej wspólności należy każdego z małżonków traktować w zakresie uprawnień emerytalnych tak samo jak jedynego, wyłącznego właściciela gospodarstwa, gdyż z majątku objętego wspólnością ustawową może żądać zaspokojenia wierzyciel jednego z małżonków - jest nieprzekonywający. Powyższa zasada odpowiedzialności nie wynika bowiem z charakteru wspólności ustawowej, lecz ze szczególnego, przewidującego tego rodzaju odpowiedzialność przepisu art. 25 § 1 k.r., w braku którego byłaby wyłączona od poszukiwań ze strony wierzycieli cześć mienia dłużnika, którą stanowią jego prawa we wspólności.Rozpoznając przekazane przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych zagadnienie prawne, należy zatem stwierdzić, że w wypadkach gdy gospodarstwo rolne zostało nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowi jego dorobek (wspólność ustawowa z art. 21 § 1 k.r.), o zawieszeniu w połowie lub całości renty każdego z małżonków w trybie § 2 ust. 1 pkt 3 oraz § 7 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6.V.1958 r. (Dz. U. Nr 26, poz. 111) decyduje połowa przychodu z tegoż gospodarstwa także wtedy, gdy figuruje ono tylko na imię i nazwisko tego z małżonków, przez którego zostało nabyte.