II URN 132/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Michaluk. Sędziowie SN: S. Szymańska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wznowienie wypłaty renty inwalidzkiej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 5 września 1986 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 27 lipca 1986 r. pozwany organ rentowy wstrzymał z dniem 1 lipca 1986 r. wypłatę renty inwalidzkiej Jana Z. z tego powodu, że osiąga on dochód z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego, którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego wynosi 9,06 ha przeliczeniowych.W odwołaniu do Sądu Jan Z. domagał się przywrócenia prawa do pobierania renty; wnioskodawca podniósł, że gospodarstwo stanowi wyłączną własność żony, on zaś - z uwagi na stan zdrowia - w gospodarstwie tym nie pracuje.Zaskarżonym wyrokiem Sąd uwzględnił roszczenie wnioskodawcy. Sąd ustalił, że wnioskodawca będący inwalidą III grupy nie prowadzi gospodarstwa ani też nie pracuje w nim, w związku z czym nie zachodzą przesłanki z § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197 ze zm.). Sąd ustalił wprawdzie, że wnioskodawca wykonuje pewne czynności, jak rozpalenie ognia w piecu, pilnowanie krowy, jednakże te czynności wiążą się raczej z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a nie z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.Od wyroku tego złożył rewizję nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 3 § 2 k.p.c. w związku z art. 82 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) oraz § 6 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r., Minister wnosił o uchylenie tego wyroku i oddalenie odwołania Jana Z. od decyzji organu rentowego z dnia 17 czerwca 1986 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. zawieszenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych następuje w razie "osiągania przez emeryta lub rencistę - dochodu z prowadzonego indywidualnie gospodarstwa rolnego", którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego przekracza 3 ha przeliczeniowe. Jeżeli emeryt lub rencista osiąga dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego wspólnie ze współmałżonkiem, za obszar gospodarstwa przyjmuje się połowę obszaru gospodarstwa ustalonego dla celów wymiaru podatku gruntowego (ust. 2).W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że pojęcie "osiąganie przez emeryta lub rencistę dochodu z prowadzonego indywidualnego gospodarstwa rolnego" oznacza, że chodzi o osiąganie tego dochodu osobiście przez emeryta lub rencistę (wyrok z dnia 3 kwietnia 1985 r. III UR 8/85 oraz uchwały: z dnia 19 kwietnia 1985 r. III UZP 13/85 i z dnia 18 lipca 1986 r. III UZP 29/86). Osiąganie dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego w rozumieniu § 6 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów oznacza więc osiąganie dochodu w sensie faktycznym, a nie prawnym. Taki pogląd został wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 1987 r. II URN 27/87.Użyte w treści § 6 ust. 2 określenie "osiąga dochód z prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego wspólnie z małżonkiem" wskazuje - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanej uchwale III UZP 29/86 - że instytucja zawieszenia wypłaty emerytury lub renty odnosi się do uprawnionego do świadczeń małżonka, który osiąga dochód uczestnicząc we wspólnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego z drugim z małżonków, przy czym nie ma znaczenia prawnego, czy gospodarstwo rolne wchodzi do wspólności ustawowej, czy też stanowi odrębny majątek drugiego z małżonków. O zawieszeniu wypłaty świadczenia bowiem decyduje wyłącznie fakt osiągania przez emeryta lub rencistę dochodu z prowadzonego gospodarstwa. Dlatego dla oceny prawa wnioskodawcy do pobierania renty nie ma znaczenia okoliczność, że gospodarstwo rolne stanowi odrębny majątek jego żony. Prawo to bowiem zależy wyłącznie od tego, czy wnioskodawca prowadzi wspólnie z żoną to gospodarstwo, a tym samym osobiście osiąga z niego dochód. W sprawie jest bezsporne, że wnioskodawca pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Okoliczność ta jednak - sama przez się - nie jest wystarczającą do ustalenia, że wnioskodawca prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo rolne. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać na wykonywaniu różnych czynności, jednakże chodzi o takie czynności, które z istoty swej związane są z potrzebami oraz funkcjonowaniem gospodarstwa - zgodnie z jego celem gospodarczym - i które w sposób znaczący przyczyniają się do właściwego funkcjonowania. Ze względu na różnorodność gospodarstw rolnych zakres i rodzaj tych czynności może być różny, jednakże w każdym przypadku chodzi o takie czynności, bez których funkcje gospodarstwa nie mogłyby zostać zrealizowane.Przy ocenie, czy uprawniony do renty inwalidzkiej współmałżonek osiąga dochód uczestnicząc we wspólnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego z drugim z małżonków istotne znaczenie ma okoliczność, czy jest on zdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.Występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym stanowi z reguły obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, a tym samym osiągania z niego dochodu.Nie można jednak wykluczyć takich sytuacji, że uprawniony do renty inwalidzkiej małżonek, mimo całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, uczestniczy ze współmałżonkiem w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, w takim przypadku będzie zachodziła podstawa do zawieszenia wypłaty świadczenia. Takie ustalenie musi być poprzedzone wszechstronnym wyjaśnieniem zakresu i rodzaju wykonywanych przez niego czynności oraz oceną, czy przyczyniają się one w sposób istotny do funkcjonowania tego gospodarstwa.Materiał dowodowy niniejszej sprawy nie zawiera właściwych danych do ustalenia, czy w przypadku wnioskodawcy występuje przeszkoda obiektywna, uniemożliwiająca uczestniczenie z żoną w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.Wnioskodawca został zaliczony do III grupy inwalidów z powodu dyskopatii L4-L5 i rwy kulszowej prawostronnej. Według OKIZ i WKIZ może on wykonywać prace fizyczne lekkie; taka ocena nie jest jednoznaczna ze stwierdzeniem całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W tym kierunku więc niezbędne jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego - w drodze zasięgnięcia opinii lekarzy biegłych sądowych.Przy ponownym rozważaniu przez Sąd kwestii, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne, należy mieć na uwadze, że pilnowanie krów jest czynnością ściśle związaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, co może - jak trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej - wskazywać na uczestniczenie wnioskodawcy w prowadzeniu gospodarstwa wspólnie z żoną. Współuczestnictwo takie może polegać także na wykonywaniu czynności związanych z prowadzeniem domu z tym, że chodzi o czynności, które w sposób istotny również wpływają na funkcjonowanie gospodarstwa. W warunkach wiejskich czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego często pokrywają się lub są trudne do rozdzielenia. Specyfika pracy w gospodarstwie rolnym powoduje, że prowadzenie gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego często pozostaje z sobą w ścisłym związku.Okoliczność, że wnioskodawca jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników jako osoba prowadząca gospodarstwo rolne i z tego tytułu opłaca składki na FUSR, niewątpliwie ma znaczenie dla oceny jego uprawnień do pobierania renty inwalidzkiej. Okoliczność ta musi być rozważona na tle całokształtu istotnych okoliczności, ujawnionych w toku postępowania. Ponadto należy mieć na uwadze, że w przypadku wykazania przez wnioskodawcę, iż istotnie nie współuczestniczy z żoną w prowadzeniu gospodarstwa, należy go wyłączyć z ubezpieczenia społecznego rolników. Ubezpieczenie społeczne rolników bowiem obejmuje tylko te osoby, które prowadzą gospodarstwo rolne lub pracują w nim.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżony wyrok został wydany w sprawie nie wyjaśnionej w sposób dostateczny do stanowczego rozstrzygnięcia, w związku z czym orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 2 k.p.c.