III UZP 29/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, P. Wiśniewskiego, w sprawie z wniosku Barbary S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o wstrzymanie wypłaty świadczeń po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 23 maja 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przez pojęcie osiągania przez emeryta lub rencistę dochodu w rozumieniu § 6 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197) należy również rozumieć osiąganie przez małżonka emeryta lub rencisty dochodu w rozumieniu przepisów o podatku gruntowym z gospodarstwa rolnego nie objętego wspólnością ustawową i czy to powoduje zawieszenie prawa do świadczenia w przypadku pozostawania emeryta lub rencisty we wspólności ustawowej i wspólnym gospodarstwie domowym?podjął następującą uchwałę:Emerytura lub renta ulega zawieszeniu, jeżeli pobierający te świadczenia osiąga dochód z prowadzenia wspólnie z małżonkiem gospodarstwa rolnego, którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego przekracza 3 ha przeliczeniowe na każde z małżonków (§ 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty - Dz. U. Nr 40, poz. 197 ze zm.) bez względu na to, czy gospodarstwo to objęte jest wspólnością ustawową, czy też stanowi odrębny majątek małżonka osoby pobierającej emeryturę lub rentę.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 19 marca 1986 r. wstrzymał z dniem 1 kwietnia 1986 r. wypłatę pobieranej dotychczas przez wnioskodawczynię Barbarę S., ur. w dniu 12 marca 1955 r., renty inwalidzkiej z tego powodu, że mąż jej "posiada ponad 6 ha gruntów rolnych".W odwołaniu do Sądu wnioskodawczyni podniosła, że gospodarstwo rolne o powierzchni 10,21 ha stanowi odrębną własność męża, który otrzymał je od swych rodziców. Nie zostało więc nabyte w trakcie małżeństwa, dlatego nie pochodzi ze wspólnego dorobku. Ponadto z uwagi na kalectwo prawej ręki i stwierdzone z tej przyczyny inwalidztwo wnioskodawczyni poza pracami lżejszymi w domu nie jest w stanie pracować fizycznie w gospodarstwie rolnym.Odpowiadając na odwołanie organ rentowy powołał się na § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197) i zaznaczył, że powierzchnia gospodarstwa rolnego męża wnioskodawczyni wynosi 10,21 ha gruntów ornych, co stanowi 14,33 ha przeliczeniowych. Dlatego uzasadnione było zawieszenie wypłaty renty inwalidzkiej wnioskodawczyni.Na tle tego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wystąpił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie pytania prawnego sformułowanego w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do powołanego wyżej § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. osiąganie przez emeryta lub rencistę dochodu z prowadzonego indywidualnego gospodarstwa rolnego lub działów specjalnych produkcji rolnej powoduje zawieszenie prawa do świadczeń, jeżeli dochód jest osiągany z gospodarstwa rolnego, którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego przekracza 3 ha przeliczeniowe, lub jeżeli dochód jest osiągany z działów specjalnych produkcji rolnej podlegających opodatkowaniu podatkiem rolnym według stopy procentowej wyższej od najniższej.Powyższe rozporządzenie wydane zostało na podstawie delegacji zawartej w art. 82, 86 i 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Artykuł 81 pkt 1 powołanej ustawy przewiduje, że prawo do emerytury i renty ulega zawieszeniu (lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu) na zasadach określonych w art. 82-86 w razie wykonywania zatrudnienia lub osiągania dochodów z innych źródeł.Artykuł 82 ust. 1 ustawy określił warunki, na jakich następuje zawieszenie prawa do emerytury i renty w razie osiągania: wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, dochodów z indywidualnego gospodarstwa rolnego oraz działów specjalnych produkcji rolnej i dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym.Sformułowanie art. 81 ust. 1 i ust. 2 ustawy wskazuje, że zawieszenie wypłaty świadczeń następuje w razie osiągania wynagrodzenia z tytułu "osobistego" wykonywania pracy przez podmiot uprawniony do emerytury lub renty w pełnym wymiarze czasu pracy albo w razie osiągania przezeń wynagrodzenia w niepełnym wymiarze czasu pracy, lub osiągania innego przychodu w rozumieniu przepisów o opodatkowaniu podatkiem od wynagrodzeń, przekraczających przed zakończeniem roku kalendarzowego dopuszczalną kwotę określoną rozporządzeniem Rady Ministrów.Analogicznie - zawieszeniu ulega emerytura lub renta również wtedy, gdy uprawniony do tych świadczeń podmiot osiąga wymienione w art. 82 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy dochody z tytułu "własnej" działalności.Artykuły 81-86 ustawy nie zawierają postanowienia przewidującego zawieszenie wypłaty emerytury lub renty małżonka w razie, gdy nie osiąga on "osobiście" wynagrodzenia za pracę ani też jakiegokolwiek innego podlegającego opodatkowaniu przychodu lub dochodu, w uzyskaniu których nie bierze udziału. Analogiczny pogląd wypowiedział Sąd Najwyższy w razie orzeczenia z dnia 3 kwietnia 1985 r., II UR 8/85, aczkolwiek w ostatecznym rezultacie doszedł do odmiennego wniosku niż Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie, gdyż uznał, iż pobierający rentę małżonek rolnika prowadzący z nim wspólnie gospodarstwo rolne stanowiące odrębną własność tego rolnika nie osiąga dochodu z prowadzenia tego gospodarstwa rolnego. Nie ma w tej sytuacji wpływu na kwestię zawieszenia wypłaty świadczeń małżonka uprawnionego okoliczność, czy i które dobra majątkowe wchodzą do wspólności ustawowej (art. 32 k.r.o.).Bliższego wyjaśnienia wynikających z pytania prawnego wątpliwości należy poszukiwać w wykładni § 6 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r., który postanawia, że jeżeli emeryt lub rencista osiąga dochód z prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego wspólnie z małżonkiem, za obszar gospodarstwa przyjmuje się połowę obszaru gospodarstwa rolnego ustalonego dla celów wymiaru podatku rolnego.Użyte w treści cytowanego przepisu określenie "osiąga dochód z prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego wspólnie z małżonkiem", w powiązaniu z dotychczasowymi rozważaniami na tle art. 81 i 82 ustawy wskazuje, że instytucja zawieszenia wypłaty emerytury lub renty odnosi się do tego uprawnionego do świadczeń małżonka, który osiąga dochód, uczestnicząc we wspólnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego z drugim z małżonków. Prowadzenie zaś wspólnie gospodarstwa rolnego może polegać na: udziale w zarządzaniu, w prowadzeniu domu, w pracach przydomowych oraz we wszelkich innych czynnościach związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa. Gospodarstwem rolnym jest nieruchomość rolna stanowiąca zorganizowaną całość gospodarczą, obejmującą grunty rolne i leśne wraz z budynkami, urządzeniami i inwentarzem oraz prawa i obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa (art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.).Powyższa wykładnia odpowiada intencji art. 37 ust. 1 tej ostatniej ustawy przewidującego, że jeżeli rolnik uprawniony do emerytury lub renty albo jego małżonek prowadzi gospodarstwo rolne, wypłata tych świadczeń ulega zawieszeniu.Udział zatem osobisty uprawnionego do emerytury lub renty małżonka we wspólnym osiąganiu dochodu z prowadzonego z drugim z małżonków gospodarstwa rolnego powoduje zawieszenie wypłaty świadczeń na warunkach określonych w § 6 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. Nie ma w tej sytuacji istotnego znaczenia fakt, czy gospodarstwo rolne wchodzi do wspólności ustawowej lub czy stanowi odrębny majątek drugiego z małżonków, ani też fakt pozostawania małżonka będącego emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym.Takie okoliczności, jako warunki uzasadniające zawieszenie wypłaty świadczeń, nie zostały bowiem przewidziane w art. 81-86 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin ani w rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r.Wobec powyższego należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.