II URN 60/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska. Sędziowie SN: E. Berutowicz, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o rentę inwalidzką na skutek rewizji nadzwyczajnej Centralnej Rady Związków Zawodowych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 14 września 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia 18 marca 1979 r. załatwił odmownie wniosek Jana C., urodzonego 1 stycznia 1918 r., o przyznanie renty inwalidzkiej na tej podstawie, że w ostatnim dziesięcioleciu pracował on na podstawie umowy zlecenia w okresie od 1 stycznia 1975 r. do 31 grudnia 1975 r., renta inwalidzka zaś może być przyznana w razie wykazania pięcioletniego okresu zatrudnienia.Orzeczeniem z dnia 4 czerwca 1979 r. Rada Nadzorcza wymienionego Oddziału ZUS zatwierdziła decyzję Oddziału ZUS z dnia 18 marca 1979 r. z przyczyn wskazanych w tej decyzji.Wyrokiem z dnia 14 września 1979 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawcy z następującym uzasadnieniem:Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232), renta inwalidzka przysługuje ubezpieczonemu, który ma wymagany okres ubezpieczenia i stał się inwalidą w czasie ubezpieczenia lub w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Wnioskodawca nie został ubezpieczony z tytułu wykonywania umowy zlecenia, gdyż po wejściu w życie wymienionej ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. nie wykonywał umowy przez okres co najmniej 6 miesięcy i w styczniu 1976 r. przebywał w szpitalu, zasiłków chorobowych nie pobierał i po powrocie pracował tylko w lipcu i sierpniu 1976 r. Następnie znowu przebywał w szpitalu. Okres zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia przed objęciem ubezpieczeniem zalicza się do okresu ubezpieczenia uprawniającego do renty, "jednak sam (okres zatrudnienia) bez okresu ubezpieczenia nie daje prawa do renty".Centralna Rada Związków Zawodowych wniosła w rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wyroku Okręgowego Sądu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając rażące naruszenie prawa (art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych) oraz interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Okręgowy Sąd przy ocenie uprawnień wnioskodawcy do renty inwalidzkiej nie zajmował się okresem zatrudnienia przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232), wyrażając pogląd, iż uprawnienia do renty inwalidzkiej wymienionych w tytule ustawy osób przysługują tylko wówczas, gdy po wejściu w życie ustawy wykonywały umowę co najmniej przez 6 miesięcy.Po dniu wejścia w życie wymienionej ustawy wnioskodawca - według jego twierdzeń - wykonywał umowę zlecenia na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej przez okres dwóch miesięcy w lipcu i w sierpniu 1976 r. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem oznaczonym w umowie jako dzień jego rozpoczęcia. Wnioskodawca zawarł umowę w roku 1966 i nieprzerwanie ją wykonywał; brak jest podstaw, przynajmniej w świetle wyjaśnień wnioskodawcy, by ta umowa wygasła lub została rozwiązana. Z treści umowy wynika, że została zawarta na czas nieograniczony i wnioskodawca - jak można wnosić z jego twierdzeń - od lipca 1976 r. po 6-miesięcznym okresie choroby kontynuował pracę.Żaden przepis ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. nie zawiera wymagania, by w razie kontynuowania umowy zlecenia po dniu 1 stycznia 1976 r. wykonujący umowę zlecenia nie mógł korzystać z uprawnień do renty inwalidzkiej wprowadzonych ustawą, jeżeli nie wykonywał umowy po dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1976 r.) co najmniej przez okres 6-miesięczny. Według art. 18 pkt 1 omawianej ustawy okresami zaliczalnymi do okresu ubezpieczenia wymaganego do renty i emerytury są okresy wykonywania umowy przed objęciem ubezpieczenia, jeżeli wykonywanie umowy odpowiadało warunkom określonym w art. 1, a zatem jeżeli przed 1 stycznia 1976 r. umowa zlecenia była wykonywana stale i odpłatnie.Renta inwalidzka zaś przysługuje ubezpieczonemu, który ma okres ubezpieczenia wynoszący wraz z okresami zaliczonymi do tego okresu co najmniej 5 lat z tym tylko zastrzeżeniem, by okres 5-letni przypadał na ostatnie 10 lat przed dniem powstania inwalidztwa lub przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę albo w okresie pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia (art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy), a ponadto gdy został on zaliczony do I lub II grupy inwalidów z tytułu inwalidztwa powstałego w okresie ubezpieczenia (art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy).Rozważania te prowadzą do wniosku, że przewidziane w art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy wymaganie posiadania przez ubezpieczonego do uzyskania uprawnień do renty inwalidzkiej okresu ubezpieczenia wynoszącego wraz z okresami zaliczonymi do tego okresu co najmniej 5 lat jest spełnione także wtedy, gdy okres ubezpieczenia przypadający po wejściu w życie ustawy (1 stycznia 1976 r.) jest krótszy niż 6 miesięcy, jeżeli zostanie wykazane, iż okres ten łącznie z okresami do niego zaliczonymi wynosi 5 lat, a inwalidztwo I lub II grupy powstało w okresie ubezpieczenia albo w okresie pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia, albo po upływie jednego z tych okresów.Nie zachodziły zatem podstawy do oddalenia odwołania z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.Przede wszystkim jednak Okręgowy Sąd nie skontrolował prawidłowości orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w Lublinie, zatwierdzającego decyzję Oddziału ZUS w Lublinie w aspekcie uprawnień wnioskodawcy do renty inwalidzkiej na podstawie przepisów ustawy o p.z.e., czego wnioskodawca domagał się w złożonym wniosku o rentę.Z tej przyczyny uzasadniony jest zarzut rewizji nadzwyczajnej niewyjaśnienia przez Okręgowy Sąd, czy zawarta pomiędzy wnioskodawcą a Gminną Spółdzielnią "Samopomoc Chłopska" w J. umowa, nazwana umową zlecenia m. in. ze względu na wieloletnie - według twierdzeń wnioskodawcy - jej wykonywanie w pełnym wymiarze godzin, a także w niedzielę, nie jest w rzeczywistości umową o pracę ze wszystkimi konsekwencjami również w zakresie ubezpieczeń społecznych i zaopatrzenia emerytalnego.Przy ocenie uprawnień wnioskodawcy do renty inwalidzkiej Okręgowy Sąd wyjaśni i rozważy możliwość zaliczenia do okresów zatrudnienia także okresów niezdolności do pracy z powodu choroby, i to niezależnie od tego, czy wnioskodawca pozostawał w stosunku pracy czy też łączyła go z Gminną Spółdzielnią "Samopomoc Chłopska" umowa zlecenia. W tym zakresie w rewizji nadzwyczajnej powołane zostały przepisy art. 43 ust. 2 oraz art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, które przewidują warunki pozwalające na uwzględnienie także okresów zasiłkowych po dniu wejścia w życie ustawy. Okręgowy Sąd, oddalając odwołanie wnioskodawcy, nie zajął w tym przedmiocie żadnego stanowiska.Upływ terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, gdyż wydanie niekorzystnego orzeczenia dotyczącego świadczeń z ubezpieczenia społecznego bez wszechstronnego wyjaśnienia sprawy narusza także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z tych przyczyn i z mocy art. 422 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.