II URN 83/77

Uzasadnienie faktyczneWładysław M., emerytowany funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, złożył dnia 4 listopada 1976 r. wniosek o rentę dla inwalidy wojennego, do którego załączył zaświadczenie Komendy MO województwa bydgoskiego z dnia 10 marca 1967 r. stwierdzające, że jako funkcjonariusz MO w latach 1945-1947, brał udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem oraz zaświadczenie ZBoWiD nr 090534 z dnia 10 marca 1976 r. stwierdzające, że brał udział w walce o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 1 marca 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. i z tego tytułu jest uprawniony do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 186). Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Grudziądzu, decyzją z dnia 18 grudnia 1976 r. wniosek Władysława M. załatwił odmownie z uzasadnieniem, że skoro nie był żołnierzem lecz funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej, to nie może być uznany za inwalidę wojennego w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1974 r. Nr 21, poz. 117). Decyzję tę zatwierdziła Rada Nadzorcza organu rentowego orzeczeniem z dnia 16 listopada 1977 r., a Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, wyrokiem z dnia 29 kwietnia 1977 r. U. 517/71 oddalił odwołanie wnioskodawcy. W motywach wyroku Sądu stwierdził, że roszczenie wnioskodawcy o rentę dla inwalidy wojennego nie znajduje uzasadnienia ani w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, gdyż ustawa ta dotyczy tylko żołnierzy, a nie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, ani też w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 186), gdyż zgodnie z dyspozycją art. 4 ust. 1 tej ustawy, świadczenia przewidziane ustawą o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych przysługują kombatantom będącym inwalidami wojennymi, a wnioskodawca za takiego inwalidę nie może być uznany.Powyższy wyrok został zaskarżony rewizją nadzwyczajną złożoną przez Ministra Sprawiedliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin inwalidą wojennym jest żołnierz, który zaliczony został do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w czasie:1)pełnienia służby w okresie wojny 1939-1945 w Wojsku Polskim, polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych oraz w oddziałach ruchu podziemnego lub partyzanckiego prowadzących na obszarze Państwa Polskiego walkę z hitlerowskim okupantem,2)pełnienia służby w Siłach Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie walk o utrwalenie władzy ludowej.Z treści przytoczonego przepisu wynika, że za inwalidę wojennego może być uznany tylko ten żołnierz pełniący służbę wojskową w określonych formacjach wojskowych, który w następstwie doznanych zranień, kontuzji lub chorób stał się niezdolny w zupełności lub częściowo do wykonywania zatrudnienia.Podkreślić przy tym należy, że przepis powyższy szeroko ujmuje pojęcie żołnierza i formacji w jakich pełnił służbę, jeśli dotyczy to okresu wojennego 1939-1945 r. Za żołnierza pełniącego w tym okresie służbę ustawa uznaje nie tylko osoby pełniące służbę w formacjach wojskowych, ale również osoby pełniące służbę w oddziałach ruchu podziemnego lub partyzanckiego prowadzących walkę z okupantem na obszarze Państwa Polskiego z dalszym rozszerzeniem kręgu tych osób będących obywatelami polskimi w sytuacjach wymienionych w ust. 2 art. 6 wymienionej ustawy.Odmiennie natomiast określa przepis art. 6 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy pojęcie żołnierza, który stał się inwalidą w czasie pełnienia służby po zakończeniu działań wojennych.W myśl wymienionego przepisu za inwalidę wojennego może być uznany tylko żołnierz, którego inwalidztwo powstało w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojenny, w czasie pełnienia służby w Siłach Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie walk o utrwalenie władzy ludowej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że określa on ściśle pojęcie żołnierza i formacji w jakich pełnił służbę nie przewidując żadnych możliwości co do rozszerzającej wykładni pojęcia żołnierza oraz formacji w jakich pełnił służbę.W myśl art. 47 i art. 48 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1967 r. Nr 44, poz. 220 z późn. zm.) żołnierzami w czynnej służbie wojskowej są przede wszystkim osoby, które odbywają służbę wojskową na podstawie powołania.Na podstawie powołania pełnią również służbę żołnierze zawodowi (art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych Dz. U. z 1970 r. Nr 16, poz. 134 z późn. zm.).Wymieniona wyżej ustawa o powszechnym obowiązku obrony PRL oraz ustawa o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, nie określa pojęcia Sił Zbrojnych PRL. Określenie tego pojęcia znajduje się jednak w dalszych przepisach. Ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1963 r. Nr 20, poz. 108) obowiązująca do 30 listopada 1967 r. w art. 2 stanowiła, że w skład Sił Zbrojnych wchodzą wojska lądowe, wojska lotnicze, wojska ochrony powietrznej kraju, marynarka wojenna i wojska wewnętrzne.Obowiązujący dekret z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych wymienia wojska lądowe, wojska, ochrony przeciwlotniczej kraju, jednostki nadbrzeżne marynarki wojennej, wojska lotnicze, marynarkę wojenną, jednostki pływające wojsk ochrony pogranicza. Natomiast ustawa z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu sił zbrojnych (Dz. U. z 1976 r. Nr 19, poz. 121) w art. 1 do sił zbrojnych zalicza m.in.: jednostki, instytucje i zakłady wojskowe oraz żołnierzy i inne osoby określone w tej ustawie.W świetle wymienionych przepisów milicja obywatelska (organa bezpieczeństwa publicznego) nie była i nie jest zaliczana do Sił Zbrojnych PRL.Stosownie do art. 1 dekretu z dnia 21 grudnia 1955 r. o organizacji i zakresie działania Milicji Obywatelskiej (Dz. U. z 1955 r. Nr 46, poz. 311) Milicja Obywatelska jest uzbrojoną formacją powołaną do ochrony spokoju, ładu, porządku i bezpieczeństwa publicznego.Obowiązujący do 30 grudnia 1955 r. art. 1 dekretu z dnia 20 lipca 1954 r. o służbie w Milicji Obywatelskiej (Dz. U. z 1954 r. Nr 34, poz. 143) stanowił, że Milicja Obywatelska jest zorganizowaną na wzór wojskowy i uzbrojoną formacją służby bezpieczeństwa publicznego.Dotychczasowe rozważania prowadzą więc do wniosku, że wykładnia językowa art. 6 i 7 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin wyklucza uznanie funkcjonariuszy MO za żołnierzy Sił Zbrojnych PRL. Wyłączone jest więc uznanie funkcjonariusza MO, który brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem w latach 1945-1947, za inwalidę wojennego.Okoliczność więc, że dany funkcjonariusz MO jest kombatantem w świetle art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. (wymienionej wyżej) uprawnia go jedynie do świadczeń przewidzianych w tej ustawie.Podobny pogląd przedstawiła Centralna Rada Związków Zawodowych w oświadczeniu złożonym w trybie art. 63 k.p.c. oraz zaprezentował prokurator na rozprawie, który w związku z tym złożył wniosek o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.W tym stanie rewizja nadzwyczajna nie mogła być uwzględniona. Skoro bowiem ze względów podmiotowych wyłączone jest uznanie wnioskodawcy za inwalidę wojennego (nie był żołnierzem pełniącym służbę w Siłach Zbrojnych PRL), to zbędne jest wyjaśnienie związku jego inwalidztwa z działaniami wojennymi.Podkreślić też należy, że ustawa z dnia 23 października 1975 r. w zakresie przyznającym świadczenia emerytalne i rentowe ma charakter ubezpieczeniowy, a więc podlega wykładni ścisłej. Z wykładnią taką nie da się pogodzić pogląd reprezentowany w rewizji nadzwyczajnej.