III ARN 27/94

Wyrok z dnia 27 maja 1994 r.III ARN 27/94 Żądanie zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezio-nych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowych z zagranicą nie zgłoszone - wbrew wymaganiom określonym § 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 64, poz. 383) - wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania celnego, nie może być wyłącznie z tego względu oddalone przez organy celne, jeżeli zostało zgłoszone nie później niż w ter-minie 30 dni od dnia wywozu towarów. Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski, Walery Masewicz (sprawozdawca), Maria Mańkowska, Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Janiny Antosiewicz, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 1994 r. sprawy ze skargi Bielskich Zakładów Obuwia "B." w B.B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 27 listopada 1992 r. [...] w przedmiocie zwrotu cła na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Oby-watelskich [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Za-miejscowy w Katowicach z dnia 8 września 1993 r. [...], 1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok; 2. u c h y l i ł decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia 3 sierpnia 1992 r. [...]; 3. u c h y l i ł decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 27 listopada 1992 r. [...]; 4. z a s ą d z i ł od Głównego Urzędu Ceł na rzecz Bielskich Zakładów Obuwia "Befado" kwotę 276.000 [...] złotych tytułem zwrotu opłaty sądowej. U z a s a d n i e n i e Bielskie Zakłady Obuwia "B." w B.B. w dniu 7 lipca 1992 r. wystąpiły do Urzędu Celnego w C. o zwrot cła importowego w kwocie 55.127.000 zł zapłaconego za tkaniny wierzchnie i tkaniny podszewkowe oraz taśmę do pantofli męskich, które zostały następnie jako towar wyeksportowane do Francji w dwóch partiach: w dniu 2 15 czerwca 1992 r., [...] oraz w dniu 1 lipca 1992 r. [...]. Wniosek ten nie został uwzględniony przez Dyrektora Urzędu Celnego w C., który decyzją z dnia 3 sierpnia 1992 r. [...] odmówił zwrotu cła importowego. Odmowę organ celny uzasadnił tym, że wniosek o zwrot cła zawierający dane wynikające z postanowień § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospo-darczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 64, poz. 383), powinien być złożony wraz z załączonymi dokumentami razem z wnioskiem o wszczęcie postępowania celnego, o którym mowa w art. 50 ust. 1 w zw. z art. 52 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 75, poz. 445 ze zm.). Wniosek o zwrot cła został przekazany Urzędowi Celnemu w C. w dniu 7 lipca 1992 r., a więc już po dokonaniu wywozu towarów. Wnioskodawca zatem zdaniem or-ganów celnych, naruszył tryb składania wniosku ustalony w rozporządzeniu Ministra Współpracy z Zagranicą, co spowodowało, iż nie mógł on być uwzględniony. Decyzją z dnia 27 listopada 1992 r. [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł na podstawie art. 80 ust. 1 z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawa celnego w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. po rozpatrzeniu odwołania Bielskich Zakładów Obuwia "B." w B.B. od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. - utrzymał ją w mocy. Decyzję organu celnego II instancji Bielskie Zakłady Obuwia "B." zaskarżyły do Naczelnego Sądu Administra-cyjnego, wnosząc o jej zmianę bądź uchylenie. Strona skarżąca zarzuciła, że stan-owisko Głównego Urzędu Ceł zostało oparte wyłącznie na przesłankach formalnych odnoszących się do trybu postępowania z pominięciem faktu rzeczywistego powrot-nego wywozu materiałów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie to-warów wywiezionych. Według skarżącego art. 80 ust. 1 Prawa celnego nakazuje zwrot należności celnych od towarów odpowiadających wyżej podanym kryteriom, a wynikające z tej normy przesłanki zwrotu cła zostały spełnione. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 8 września 1993 r. [...] oddalił skargę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administra-cyjnego, art. 80 ust. 1 Prawa celnego statuuje zasadę zwrotu cła w określonych warunkach, natomiast § 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych w obrocie towarowym z zagranicą dostosowany jest do tej regulacji ustawowej. Skoro bowiem organ celny obowiązany jest do zwrotu cła w ciągu 30 dni od daty wywozu, to dla realizacji tego obowiązku powinien dysponować czasem nie krótszym niż 30 dni w rozumieniu art. 35 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dlatego też § 2 rozporządzenia z 3 dnia 31 sierpnia 1990 r. dostosował datę złożenia wniosku o zwrot cła do daty złożenia koniecznego wniosku o wszczęcie postępowania celnego, o którym mowa w art. 50 i 52 ust. 2 pkt 2 Prawa celnego. Niezłożenie przez skarżącego wniosku o zwrot cła wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania celnego spowodowało - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - że wniosek ten nie mógł być uwzględniony. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył w dniu 19 kwietnia 1994 r. rewizją nadzwyczajną Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucając mu rażące naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz sprzeczność tego wyroku z interesem Rzeczypospolitej Polskiej. Rewizja domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji organów celnych. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 80 ust. 1 Prawa celnego, rewizja nad-zwyczajna podnosi m.in. że wykładnia tej normy prawa dokonana w zaskarżonym wyroku jest odmienna od tej jaka zawarta jest w uchwale zwykłego składu Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., III AZP 10/93, podjętej po rozpatrzeniu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Naczelny Sąd Admini-stracyjny-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu. Rewizja nadzwyczajna wyraża pogląd, że istota podstawowego zagadnienia prawnego - występującego zarówno w rozpatrywanej sprawie jak i w sprawie rozstrzygniętej uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. - dotyczyła wzajemnego stosunku między regulacją zawartą w art. 80 ust. 1 Prawa celnego a regułami postępowania nakazanymi przez § 2 rozporządzenia wykonawczego. Or-gan składający rewizję nadzwyczajną podziela stanowisko prawne wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. co do konieczności rozróżnienia między prawnomaterialnymi przesłankami powstania uprawnienia do domagania się zwrotu cła a czynnościami, które są niezbędne dla urzeczywistnienia tego uprawnienia. Przesłanki powstania uprawnienia (i ewentualnie jego pozbawie-nia) mogą być uregulowane wyłącznie w ustawie. Jedną z takich przesłanek jest termin do złożenia wniosku o zwrot cła, którego regulacja należy także do materii uregulowanej ustawą, tym bardziej, że art. 80 ust. 2 Prawa celnego nie zawiera upoważnienia dla Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą do określenia od-rębnego terminu dla składania wniosków o zwrot cła. Rewizja nadzwyczajna powołuje się w tym zakresie na utrwalone orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego co do granic upoważnienia do stanowienia aktów wykonawczych do ustawy, pod-kreślając, że akt ten nie może przekraczać tego upoważnienia ani co do formy ani co do treści. Kwestionując pogląd, że § 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospo-darczej z Zagranicą mógł ustanowić termin do złożenia wniosku o zwrot cła odrębny od ogólnego terminu ustawowego przewidzianego dla zwrotu cła, ustanowionego 4 jednak wyłącznie dla organów celnych, rewizja nadzwyczajna wyraża pogląd, że wniosek o zwrot cła może być złożony nie później niż w terminie 30 dni od dnia wywozu towarów, a termin ten został w rozpatrywanej sprawie dotrzymany. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Trafny jest bowiem zarówno zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię jak i zarzut, że zaskarżony wyrok narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Ad-ministracyjny błędnie przypuszcza, że Prawo celne uzależnia prawo domagania się zwrotu bezpodstawnie pobranego cła od daty w jakiej wniosek o zwrot zostanie złożony lub od spełnienia wymogu, by wniosek taki został złożony wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania celnego. Wymagania takie nie wynikają jednak z treści wchodzących w rachubę przepisów Prawa celnego, skoro zważy się, że art. 50-52 tego Prawa określają zarówno formę jak i treść wniosku o wszczęcie postępowania celnego, gdy składany jest on przez podmiot prowadzący stałą działalność gospo-darczą jak i zgłoszenia celnego dotyczącego towaru nie przeznaczonego do działal-ności gospodarczej a stanowiącego własność lub będącego w rozporządzeniu po-dróżnych albo osób przesiedlających się do Polski lub opuszczających terytorium Państwa. Art. 50 ust. 1 i 2 Prawa celnego nie ustanawia obowiązku by wniosek o wszczęcie postępowania celnego zawierał także żądanie zwrotu należności celnych w warunkach określonych w art. 80 tego Prawa i to pod rygorem utraty tego prawa. Uprawnienie podmiotów gospodarczych sprowadzających z zagranicy towary w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych do zwrotu należności celnych pobranych swego czasu od tych towarów wynika z prze-pisów Prawa celnego i może być zniesione lub ograniczone w czasie tylko na pod-stawie przepisów tego Prawa. Art. 80 ust. 2 Prawa celnego zawiera upoważnienie dla Ministra Współpracy Gospodarczej z zagranicą do ustalenia jedynie trybu zwrotu należności celnych, a zatem w istocie rzeczy, akt wykonawczy powinien regulować jedynie zasady postępowania organów celnych w zakresie zwrotu tych należności i nie mógł ustanawiać dodatkowych obowiązków dla osób ubiegających się o taki zwrot ani tym bardziej ustanawiać terminu, po upływie którego uprawnienie do zwrotu należności celnych wygasa lub nie może być egzekwowane. Tymczasem rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z zagranicą z dnia 31 sierpnia 1980 r. - na co trafnie zwrócił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 1993 r., III AZP 10/93 - wykracza poza granice upoważnienia ustawowego i w istocie rzeczy stanowi swoistą próbę uzupełnienia regulacji ustawowej. Bezpodstawnie zatem Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje w zaskarżonym wyroku, że art. 80 ust. 1 5 Prawa celnego zawiera dodatkowy - nie wynikający jednak z treści tej normy - termin do złożenia wniosku ustanawiany dla tego podmiotu, który domaga się zwrotu należności celnych oraz, że art. 50 ust. 2 regulujący treść wniosku o wszczęcie postępowania celnego został uzupełniony przez § 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą w ten sposób, że wraz z tym wnioskiem należy domagać się także zwrotu należności przy czym wymaganie tego ostatniego przepisu, aby obydwa te wnioski zostały złożone "razem" nie daje żadnych podstaw do konkluzji wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedochowanie tego ostatniego warunku czyni wniosek o zwrot cła "bezskutec-znym". Pomijając nawet to, że zawarty w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrot, iż wniosek skierowany do organów administracji celnej, może być uznany "za bezskuteczny" należy do kategorii zwrotów "nieokreślonych", przyjąć w ostateczności należy, że w zaskarżonym rewizją nadzwyczajną wyroku wyrażony został w istocie rzeczy pogląd, jakoby żądanie zwrotu należności celnych nie odpowiadające podanym tu warunkom po prostu wygasa. Uznając zatem trafność zarzutów rewizji nadzwyczajnej, co do rażącego nar-uszenia prawa materialnego i odwołując się w pozostałym zakresie do uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., III AZP 10/93, którego przesłanki Sąd Najwyższy w obecnym składzie w całości podziela, konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku jak również poprzedzających go decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia 3 sierpnia 1992 r. oraz decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 27 listopada 1992 r. jako wydanych na podstawie tej samej błędnej, rażąco sprzecznej z treścią art. 80 ust. 1 Prawa celnego wykładni. Zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej wyrażający się w tym by sądy sprawujące w Jej imieniu wymiar sprawiedliwości kierowały się wyłącznie normami prawa rangi ustawowej oraz tylko tymi przepisami aktów niższej rangi niż ustawa, które wydane zostały ściśle w granicach upoważnienia wynikającego z ustawy i w celu jej wykonania oraz nie zawierają przepisów sprzecznych z ustawą. Kierując się tymi przesłankami Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a. orzekł jak w sentencji. ========================================