III CB 86/24

Sygn. III CB 86/24 POSTANOWIENIE 4 marca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Adam Redzik w sprawie z powództwa I.K. przeciwko Gminie Miasta E. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 4 marca 2026 r.; w przedmiocie wniosku I.K. o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego Ewy Stefańskiej wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. II CSKP 2023/22: 1. pozostawia w aktach sprawy bez dalszych czynności wniosek o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego; 2. oddala wniosek o zawieszenie postępowania; 3. odrzuca wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego Ewy Stefańskiej wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. II CSKP 2023/22. (M.M.) UZASADNIENIE I. I.1. 4 września 2024 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) I.K. (dalej także jako: Powódka), zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o: III CB 86/24 2 1) – na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej także: uSN) - zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego Ewę Stefańską wymogów niezawisłości i bezstronności oraz stwierdzenie, że z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy dochodzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji powinno skutkować wyłączeniem sędziego Sądu Najwyższego od rozpoznania sprawy. 2) zawieszenie postępowania w przedmiocie wniosku do czasu rozpoznania przez TSUE w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Najwyższy postanowieniem z 20 października 2023 r., w sprawie III CB 40/23 oraz w postanowieniach z 11 stycznia 2024 r. w sprawach I ZB 73/22, I ZB 81/23, I ZB 91/23. 3) – na podstawie art. 49 § 1 k.p.c. wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziów Sądu Najwyższego wymienionych w treści wniosku. I.2. W uzasadnieniu wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości wskazano, że SSN Ewa Stefańska została powołana na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 3, dalej także: ustawa nowelizująca). Wedle Pozwanej organ ten nie cechuje się bezstronnością, a wydanie wyroku przez osobę nominowaną przez ten organ może pozbawić stronę prawa do rzetelnego procesu. Jednocześnie wskazano, że sędziowie powołani na wniosek KRS ukształtowanej ustawą nowelizującą, w tym pozostali dwaj sędziowie wyznaczeni do rozpoznania sprawy II CSKP 2023/22, prezentują odmienną od ugruntowanej linię orzeczniczą w sprawach podobnych przedmiotowo do II CSKP 2023/22, co zdaniem Pozwanej narusza jej prawo do sądu. Odnosząc się do wniosku o wyłączenie sędziów wskazano, że obejmuje wszystkich sędziów Sądu Najwyższego powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej. Wedle Pozwanej III CB 86/24 3 orzekanie tych sędziów w sprawach wywołanych wnioskami o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności prowadzi do naruszenia zasady nemo iudex in causa sua. Ponadto, zgodnie z brzmieniem uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, udział tych osób w orzekaniu powodowałby nieważności postępowania ze względu na nieprawidłowo ukształtowany skład sądu. II. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: II.1. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w ocenie Sądu Najwyższego konstrukcja jurydyczna procedowania w przedmiocie tzw. testu bezstronności sędziego powoduje, że skuteczne skorzystanie z tej drogi wyłączenia sędziego ze składu – na poziomie Sądu Najwyższego – jest trudne do zrealizowania. Słusznie w liczonych orzeczeniach zwracano na to uwagę (np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22). Ponadto postanowieniem z 20 października 2023 r. Sąd Najwyższy w spawie III CB 40/23 skierował do TSUE pytania prejudycjalne (sprawa C-748/23), co stanowiło przesłankę do zawieszenia postępowania w sprawach z tzw. testu bezstronności sędziego. II.2. Odnosząc się do wniosku o wyłączenie sędziów, to wskazać należy, że był on niedopuszczalny i z tego względu nie podlegał merytorycznemu rozpoznaniu. Wniosek o wyłączenie sędziów został zawarty we wniosku inicjującym postępowanie w przedmiocie przeprowadzenia tzw. testu niezawisłości i bezstronności wobec SSN Ewy Stefańskiej w sprawie II CSKP 2023/22. Został więc sformułowany przed ukształtowaniem składu sądu wyznaczonego do orzekania w sprawie III CB 86/24 wobec sędziów niebędących członkami składu orzekającego. Tymczasem zgodnie z art. 531 § 1 pkt 3 oraz § 2 k.p.c. wniosek taki jest niedopuszczalny i podlega pozostawieniu w aktach sprawy bez dalszych czynności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wypracowano przy tym pogląd, że sędzia objęty takim wnioskiem o wyłączenie może zasiadać w składzie sądu rozpoznającego tenże wniosek (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19). Nie było zatem przeszkód ku temu, aby wskazywany wniosek został rozpoznany w niniejszym składzie Sądu III CB 86/24 4 Najwyższego, mimo iż objęty był nim również sędzia sprawozdawca w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, na podstawie art. 531 § 2 k.p.c., wniosek Pozwanej o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego należało pozostawić w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. II.3. Przechodząc do wniosku złożonego na podstawie art. 29 § 5 i nst. U.SN wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 29 § 5 u.SN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (tzw. test niezawisłości i bezstronności). Zgodnie z art. 29 § 4 u.SN okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Na podstawie art. 29 § 9 i 10 u.SN, wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 29 § 5 u.SN oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Wniosek niespełniający tych wymagań podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny. II.4. Brzmienie przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje na to, że fakty uzasadniające złożenie wniosku muszą wskazywać na brak niezawisłości lub bezstronności sędziego w konkretnej sprawie ze względu na indywidualne okoliczności dotyczące jego powołania na urząd sędziego lub zachowania po powołaniu, przy czym na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia tychże okoliczności poprzez przedłożenie odpowiednich dowodów. Powoływanie się we wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności na III CB 86/24 5 okoliczności towarzyszące powołaniu na urząd sędziego czy zachowania sędziego po powołaniu uzasadniających wątpliwości co do spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności jest niewystarczające; konieczne jest także wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na wynik konkretnej sprawy. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela w tym zakresie stanowisko Sadu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22 co do wymogów formalnych wniosku złożonego w trybie art. 29 § 5 i nast. U.SN oraz co do sądu właściwego do odrzucenia wniosku. II.5. Powódka nie przedstawiła w sposób dostateczny okoliczności uzasadniających jej żądanie. Powódka odniosła się do okoliczności towarzyszących powołaniu SSN Ewy Stefańskiej na urząd sędziego Sądu Najwyższego, wskazując na udział w tym procesie nieprawidłowo ukształtowanego organu. Tak sformułowany zarzut nie może być jednak skuteczny w postępowaniu toczącym się w trybie art. 29 § 5 i nast. uSN, jako mający charakter ogólny, mogący odnosić się do każdej sprawy rozpatrywanej przez sędziego objętego wnioskiem. Nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek indywidualnych okoliczności dotyczących powołania SSN Ewy Stefańskiej na urząd sędziego Sądu Najwyższego, które wskazywałyby na naruszenie standardu bezstronności i niezawisłości tego sędziego w sprawie II CSKP 2023/22. Strona powodowa nie przedstawiła również żadnych okoliczności dotyczących postępowania SSN Ewy Stefańskiej – już po jej powołaniu – które mogłyby stwarzać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności w sprawie II CSKP 2023/22. Wskazywana przez Pozwaną kwestia zmiany linii orzeczniczej w sprawach podobnych przedmiotowo do sprawy prowadzonej przez Sąd Najwyższy pod sygn. II CSKP 2023/22 przez sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej, nie ma bezpośredniego odniesienia do SSN Ewy Stefańskiej, lecz pozostałych członków składu sędziowskiego. Wskazuje na to nie tylko dosłowna treść uzasadnienia wniosku, ale i orzeczenia przywołane przez Pozwaną na poparcie jej twierdzeń. Trzeba nadto zauważyć, że zarzut odejścia od utrwalonej linii orzeczniczej skoncentrowany jest wyłącznie na krytyce poglądów III CB 86/24 6 prawnych prezentowanych w judykaturze. Pozwana nie uzasadniła jednak w jaki sposób prezentowanie takich poglądów powoduje wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności SSN Ewy Stefańskiej w sprawie II CSK 2023/22. II.6. Niezależnie od powyższego, na marginesie należy dodać, że SSN Ewa Stefańska orzeka od 1998 r. (początkowo jako asesor), a od 2001 r. jest sędzią. W latach 2006-2010 była sędzia Sądu Okręgowego orzekającym w Wydziałach Cywilnym i Gospodarczym, a w latach 2010-2018 sędzią Sądu Apelacyjnego orzekającym w Wydziale Cywilnym. Jako sędzia Sądu Apelacyjnego była delegowana do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych. Podkreślić należy przy tym, że w 2017 r. wzięła udział w konkursie na wolne stanowisko sędziego Sądu Najwyższego i uchwałą KRS nr 40/2018 z 26 lutego 2018 r. wskazana została do powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych. Wobec rychłej zmiany ustawy i składu KRS, a w konsekwencji niezakończeniu postępowania w sprawie przedstawienia Prezydentowi RP wniosku o powołanie na urząd sędziego SN, sędzia SN Ewa Stefańska wzięła udział w kolejnym konkursie do SN, ale już przed KRS ukształtowaną na podstawie ustawy grudniowej z 2017 r. Ostatecznie powołanie na urząd sędziego Sądu Najwyższego otrzymała w październiku 2018 r. Ta okoliczność nie może być – w świetle obowiązującej regulacji – jedynym argumentem mającym podważać jej bezstronność i niezawisłość sędziowską. Adam Redzik (R.N.) [a.ł]