III CO 603/26

III CO 603/26 POSTANOWIENIE 16 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 16 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.J. przeciwko K.L. o zapłatę i naruszenie dóbr osobistych, na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Rybniku postanowieniem z 7 maja 2026 r., I C 2677/25, o przekazanie do innego sądu równorzędnego, odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. (K.W.) UZASADNIENIE Postanowieniem z 7 maja 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa J.J. przeciwko K.L. o zapłatę i naruszenie dóbr osobistych. Wskazał m.in., że pozwany jest asesorem Sądu Rejonowego […], który znajduje się w okręgu Sądu Okręgowego w Rybniku. Powód pozwał wszystkich sędziów orzekających w I Wydziale Cywilnym oraz II Wydziale Cywilnym Sądu Okręgowego w Rybniku oraz niektórych sędziów orzekających w innych wydziałach tam. Sądu, a także sędziów Sądów Rejonowych z okręgu Sądu Okręgowego w Rybniku. III CO 603/26 2 Zdaniem Sądu Okręgowego powyższe okoliczności mogą wywoływać przekonanie o braku warunków do bezstronnego rozpoznania przedmiotowej sprawy, co byłoby niezgodne z interesem publicznym i sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości albowiem godziłoby w społeczny odbiór sądu jako organu bezstronnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle (zob. np.: postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020 r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21, i z 9 czerwca 2025 r., III CO 655/25). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienie SN z 20 lutego 2026 r., III CO 68/26, i cytowane tam orzecznictwo). Należy zauważyć także, że przywołana regulacja nie funkcjonuje samodzielnie – w oderwaniu od innych instytucji przewidzianych w ustawie procesowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy stosownie do art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. i związany z nim status iudex inhabilis jest niezależny od tego, czy został on wylosowany do jej rozpoznania, a tym bardziej czy zostało wydane postanowienie stwierdzające istnienie przyczyny wyłączenia ex lege (zob. postanowienie SN z 14 kwietnia 2026 r., III CO 349/26). Aktualizują się wówczas przesłanki z art. 481 k.p.c., który należy interpretować w ten sposób, że jeśli stroną w konkretnej sprawie jest określony sędzia sądu właściwego miejscowo i rzeczowo do jej rozpoznania, to na wniosek tego sądu sąd nad nim przełożony wyznacza do jej rozpoznania inny sąd równorzędny. Procedura ta ma III CO 603/26 3 pierwszeństwo względem procedury przewidzianej w art. 441 k.p.c. (zob. np. postanowienia SN: z 24 października 2024 r., III CO 1153/24, i z 26 sierpnia 2025 r. III CO 736/25). Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (M.M.) [SOP]