III CO 8/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, J. Policzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zofii G. przeciwko Edwardowi B., Mariannie B. i Stanisławie K. o wydanie gruntu, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach - Ośrodek Zamiejscowy w Częstochowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"1. Czy art. 32 pr. rzecz. może mieć odpowiednie zastosowanie w wypadku, gdy właściciel działki ziemi wprawdzie nie zajął pod budowę swego domu części działki sąsiedniej należącej do innego właściciela, ale budując swój dom, objął w posiadanie pas gruntu należący do sąsiada będąc przekonany, że wchodzi on w skład jego działki, wydanie zaś tegoż pasa gruntu (niezbędnego do korzystania z garażu) jego właścicielowi spowodowałoby konieczność przebudowy garażu i znajdującej się nad nim werandy i w rezultacie - stratę przewyższającą znacznie wysokość wyrządzonej szkody?2. Jeżeli zaś odpowiednie zastosowanie art. 32 pr. rzecz. nie mogłoby wchodzić w grę, to czy w opisanej sytuacji wznoszący budowę może się bronić przed wydaniem tego pasa gruntu przepisem art. 3 p.o.p.c. i jakie wówczas roszczenie przysługiwałoby właścicielowi zajętego pasa gruntu, będącego właścicielem sąsiedniej działki gruntu?"I.udzielił następującej odpowiedzi:Właścicielowi nieruchomości, której część znajduje się w posiadaniu właściciela nieruchomości sąsiednich, nie przysługuje roszczenie o nabycie tej części przez jej posiadacza, chyba że roszczenie to znajduje oparcie w przepisie szczególnym. II.Odmówił odpowiedzi na pytanie pierwsze i pozostałą część pytania drugiego.Uzasadnienie faktyczneZagadnienia prawne przekazane do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu opierają się na następującym stanie sprawy:Pozwani nabyli działkę budowlaną i postawili na niej budynek. Gdy następnie powódka nabyła sąsiadującą działkę budowlaną, okazało się, że pozwani posiadają część tej działki o powierzchni 119 m2. Powódka domagała się na podstawie art. 28 pr. rzecz. wydania części jej nieruchomości, pozwani zaś podnosili, że w razie uwzględnienia roszczenia granica przebiegałaby zbyt blisko ściany budynku, co uniemożliwiałoby im korzystanie z garażu.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo windykacyjne i w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia powołał się na art. 28 pr. rzecz.Pozwani zaskarżyli ten wyrok wywodząc, że w sprawie ma zastosowanie art. 32 pr. rzecz.Sąd Wojewódzki uchylił wyrok, ale nie podzielił zapatrywania rewizji co do zastosowania art. 32 pr. rzecz., określił bowiem roszczenie jako żądanie "wydania powódce spornego pasa ziemi stanowiącego jej własność" oraz wskazał na naruszenie art. 3 p.o.p.c.W toku ponownego rozpoznania sprawy powódka nadal domagała się windykacji dodając, że w razie zastosowania art. 3 p.o.p.c. pozwani mogliby się zwolnić od wydania gruntu przez zapłatę 40.000 zł.Sąd Powiatowy zasądził na rzecz powódki 27.280 zł, przy czym obydwie strony wniosły rewizje.Uzasadnienie prawneW związku z przedstawionym stanem sprawy i treścią zagadnień prawnych Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 385 k.p.c. sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią prawa zawartą w orzeczeniu sądu rewizyjnego, ponowne zaś zaskarżenie orzeczenia rewizją nie może być oparte na podstawach sprzecznych z tą wykładnią. W konsekwencji wykładnia przepisów prawnych zawarta w uchylającym orzeczeniu sądu rewizyjnego wiąże również ten sąd, co sprawia, że sąd wojewódzki nie może przekazać Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego, co do którego sam jest już związany wykładnią dokonaną w wyroku uchylającym wyrok sądu powiatowego. W wypadku niniejszym Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawne, co do których wypowiedział się już w orzeczeniu uchylającym wyrok Sądu Powiatowego, z wyjątkiem jednak ostatniego członu pytania 2 w brzmieniu: "(...) jakie wówczas roszczenie przysługiwałoby właścicielowi zajętego pasa gruntu, będącego właścicielem sąsiedniej działki gruntu?". Poza więc tym zagadnieniem prawnym odpowiedź nie może być udzielona.Co się zaś tyczy przytoczonego zagadnienia prawnego, to w świetle twierdzeń faktycznych pozwu powódka domaga się wydania części jej nieruchomości, przy czym w razie zastosowania art. 3 p.o.p.c. pozwani mogliby się zwolnić od wydania przez zapłatę sumy pieniężnej. W istocie więc Sąd Wojewódzki nie pyta się, jakie żądanie przysługuje powódce, lecz przekazuje zagadnienie prawne co do tego, czy żądanie zgłoszone przez powódkę znajduje oparcie w ustawie.Otóż gdyby powódka domagała się, by sąd orzekł na jej rzecz wydanie części jej nieruchomości z możnością zwolnienia się od tego wydania przez zapłatę sumy pieniężnej, to takie żądanie mogłoby być uwzględnione tylko w całości, a gdyby pierwsza alternatywa okazała się nieuzasadniona, to również co do drugiej powództwo ulegałoby oddaleniu. Jednakże żądanie powódki nie jest żądaniem alternatywnym. Powódka bowiem domaga się, żeby w razie niewydania części jej nieruchomości zasądzić sumę pieniężną, a zatem zgłasza żądanie ewentualne.W konsekwencji zagadnienie sprowadza się do tego, czy żądanie ewentualne co do zapłaty sumy pieniężnej znajduje uzasadnienie prawnomaterialne. Wyjaśnienia złożone przez pełnomocnika powódki na rozprawie rewizyjnej świadczą o tym, że powódka swe żądanie ewentualne rozumie jako roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej za nabycie przez pozwanych części jej nieruchomości. Takie jednak roszczenie nie znajduje oparcia w ustawie poza wypadkami wyraźnie w niej przewidzianymi, np. w art. 32 pr. rzecz.Orzeczono więc jak w sentencji.