III CRN 187/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Niejadlik.Sędziowie SN: R. Czarnecki (spraw.), Ł. Grygołajtys.Protokolant: T. Pyźlak.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 1986 r. w sprawie z powództwa Stanisławy i Antoniego małż. B. przeciwko Helenie S. o zakaz czynienia przeszkód w wykonywaniu aktów składania rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 19 grudnia 1985 r.,1)skreśla część zaskarżonego uzasadnienia od wyrazów: "Powodowie działkę" do wyrazów: "jak w sentencji";2)zastępują skreśloną część uzasadnienia, uzasadnieniem: "Ze względu na brak faktycznego władztwa powodów nad częścią nieruchomości obejmujące przygraniczny pas gruntu, roszczenie powodów nie znajduje oparcia w art. 222 § 2 k.c. Przy żądaniu powodów, wobec treści art. 321 § 1 k.p.c., sąd rewizyjny nie jest powołany do wypowiedzenia się w przedmiocie własności wspomnianego pasa gruntu. Następuje więc zmiana wyroku i oddalenie powództwa (art. 390 § 1 kpc)";3)nakazuje ściągnąć od pozwanej Heleny S. kwotę 1.300 zł tytułem opłaty od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneW pozwie powodowie utrzymują, że pozwana, która jest właścicielką sąsiadującej nieruchomości, nie pozwoliła im odgrodzić siatką nieruchomości stanowiącej ich własność, od nieruchomości pozwanej. Okoliczność ta uzasadnia żądanie zakazania pozwanej czynienia przeszkód powodom w wykonywaniu przez nich aktów posiadania na ich nieruchomości.Stosownie do ustaleń i wniosków Sądu Rejonowego, powodowie zamierzali odgrodzić siatką część ich nieruchomości, która obejmuje przygraniczny pas gruntu o szerokości 1,2-1,4 m. Pozwana nie nabyła przez zasiedzenie własności tego pasa gruntu. Na podstawie art. 222 § 2 k.c. powództwo ulega więc uwzględnieniu.W wyroku z dnia 19 XII 1985 r. Sąd Wojewódzki uznał, że pozwana nabyła przez zasiedzenie własność wspomnianego pasa gruntu. Dlatego zmienił wyrok i oddalił powództwo.Od uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego w dniu 19 VI 1986 r. Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną. Wnosi ona "o zmianę uzasadnienia przyczyn oddalenia powództwa przez stwierdzenie, że wobec faktu niewładania przez powodów przedmiotem sporu, służy im tylko roszczenie windykacyjne po myśli art. 221 § 1 k.c. O takim zaś roszczeniu Sąd nie był władny orzec w tej sprawie wobec treści art. 321 § 1 k.p.c.".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W pozwie i w toku procesu powodowie nie przedstawili twierdzeń co do faktycznego władztwa nad częścią nieruchomości obejmująca przygraniczny pas gruntu. Zgodnie z tym, powód słuchany jako strona zeznał, że zanim kupił nieruchomość, nigdy na niej nie był; nieruchomość kupili dwa lata temu, ale przy kupnie nie wskazywano na gruncie przebiegu granicy; spór o granice rozpoczął wówczas, gdy chciał postawić płot zgodnie z linią prowadzącą przez graniczniki.Właścicielowi rzeczy przysługuje roszczenie negatoryjne przeciwko osobie, która narusza jego własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienia go faktycznego władztwa nad rzeczą (art. 222 § 2 k.c.). Stąd właściciel nieruchomości może skutecznie oprzeć roszczenie na przepisie art. 222 § 2 k.c. tylko wtedy, kiedy ma miejsce bezprawne oddziaływanie, które utrudnia, a nawet uniemożliwia (np. poprzez hałas) faktyczne władztwo nad nieruchomością (jej częścią). Natomiast roszczenie negatoryjne nie wchodzi w rachubę w wypadku, gdy właściciel nieruchomości jest pozbawiony faktycznego władztwa nad nieruchomością (jej częścią). Wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje roszczenie windykacyjne przeciwko osobie, która włada faktycznie nieruchomością (jej częścią).W sytuacji gdy powodowie nie władali faktycznie częścią nieruchomości obejmującą przygraniczny pas gruntu, zakazanie pozwanej czynienia przeszkód powodom w wykonywaniu przez nich aktów posiadania (władania) w odniesieniu do tego pasa gruntu - zawiera wewnętrzną sprzeczność. Tym samym, wyrok Sądu Rejonowego uwzględniający powództwo z powołaniem się na art. 221 § 2 k.c. narusza ten przepis. Powodowie nie wystąpili z roszczeniem windykacyjnym, a w sprawie nie chodzi o stan rzeczy przewidziany w art. 321 § 2 k.p.c. Przeto już ze względu na przytoczone naruszenie art. 221 § 2 k.c. (i zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c.) Sąd Wojewódzki powinien był zmienić wyrok i oddalić powództwo (art. 390 § 1 k.p.c.).Rewizja opierała się na zarzucie sprzeczności ustaleń sądu pierwszej instancji z treścią zebranego materiału, wobec czego Sąd Wojewódzki nie był powołany do ustalenia, że pozwana nabyła przez zasiedzenie własność przygranicznego pasa gruntu. Ponadto - stanowisko, o którym mowa, zostało zajęte bez wyjaśnienia i rozważenia wyłaniających się w sprawie kwestii na tle ustawy z dnia 6 VII 1979 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 23 VIII 1972 r. w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miasta i osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 242).Wreszcie - przyjmując, że pozwana nabyła przez zasiedzenie własność przygranicznego pasa gruntu, Sąd Wojewódzki orzekł w uzasadnieniu wyroku oddalającego powództwo, że powodowie nie są właścicielami tego pasa gruntu, zatem - orzekł prejudycjalnie o braku własności powodów. Zwłaszcza zaś od przesłanki co do własności zależałaby zasadność roszczenia windykacyjnego.Tym samym, uzasadnienie wyroku Sądu Wojewódzkiego w sposób rażący narusza prawa powodów (art. 417 § 1 zd. 2 k.p.c.).Ustawa nie precyzuje sposobu zmiany zaskarżonego uzasadnienia wyroku. W sytuacji gdy w sentencji postanowienia Sądu Najwyższego zostaje skreślona część zaskarżonego uzasadnienia, nie odpowiadałoby zasadzie ekonomii postępowania, zastąpienie w tej sentencji skreślonej części uzasadnienia, tekstem uzasadnienia Sądu Najwyższego. Wystarcza, że w sentencji postanowienia Sądu Najwyższego skreślona część uzasadnienia zostaje zastąpiona reasumpcją uzasadnienia Sądu Najwyższego.Rewizja nadzwyczajna ulega więc uwzględnieniu.