III CO 81/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: M. Grudziński (sprawozdawca), T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii B., Michaliny G. i Stefanii M. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (Wydział Finansowy) w C. i Prokuraturze Wojewódzkiej w K. o wyłączenie spod egzekucji, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy droga sądowa jest dopuszczalna w wypadku oparcia powództwa na przepisie art. 7 § 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego (Dz. U. Nr 4, poz. 11)?"udzielił następującej odpowiedzi:Sądy są powołane do rozpoznawania spraw o wyłączenie przedmiotów majątkowych spod zajęcia, dokonanego w trybie art. 6 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11 z późn. zmianami), także i w tym wypadku, gdy żądający wyłączenia powołuje się - w obronie swoich praw - art. 7 § 2 powołanej ustawy. Uzasadnienie faktyczneMaria B., Michalina B. i Stefania M. domagały się wyłączenia spod egzekucji pozostających w ich władaniu szeregu przedmiotów, szczegółowo w pozwie wymienionych, które zajęte zostały przez Wydział Finansowy Prezydium PRN w C. w związku z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach, orzekającym przepadek majątku Stefana B., męża powódki Marii B. i ojca dwóch pozostałych powódek.W uzasadnieniu tego żądania powódki powołały się na art. 7 § 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11), twierdząc - każda z nich co do innych przedmiotów - że stanowią one ich własność, przy czym wartość tych przedmiotów nie przekracza przeciętnego sześciomiesięcznego dochodu powódek.Sąd Powiatowy odrzucił pozew, wychodząc z założenia, że droga sądowa jest niedopuszczalna. Stanowisko takie uzasadnia, zdaniem Sądu Powiatowego, treść przepisu zdania ostatniego art. 7 § 2 o następującym brzmieniu: "Wniosek o wyłączenie zgłasza się do organu wykonywającego zabezpieczenie lub prowadzącego egzekucję".Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję powódek, przekazał Sądowi Najwyższemu - w trybie art. 388 k.p.c. - do rozstrzygnięcia podane w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Przedstawione przez Sąd Wojewódzki wątpliwości wymagają wyjaśnienia, jakie zmiany w stosunku do art. 6 ustawy wprowadza jej art. 7 § 2 w zakresie obrony praw przez osoby, które znajdują się we władaniu rzeczy zajętych przy wykonywaniu orzeczeń z art. 6 § 1.Zajęcie przedmiotów majątkowych u osoby trzeciej (bliskiej) będącej w ich władaniu może być - przy wykonywaniu orzeczeń z art. 6 § 1 ustawy - dokonane zawsze i żadnego wpływu na to nie ma okoliczność, że wartość tych przedmiotów nie przekracza sześciomiesięcznego dochodu osoby, w której władaniu znajdują się rzeczy. Także bowiem i w tej sytuacji obowiązuje przewidziany w art. 845 § 2 k.p.c. wyjątek od ustanowionej w tym przepisie zasady, że zająć można ruchomości dłużnika będące w jego władaniu.Istotna natomiast różnica zachodzi co do mocy obowiązującej domniemania przewidzianego w art. 6 § 1 ustawy. Jeżeli wartość przedmiotów zajętych u osoby bliskiej pozostającej w ich władaniu nie przekracza jej przeciętnego sześciomiesięcznego dochodu, to domniemanie ustanowione w art. 6 § 1 nie obowiązuje. Ustawodawca wychodził z założenia, że w takiej sytuacji ustanowieniu domniemania przeciwstawiałby się wysoki stopień prawdopodobieństwa, iż zajęte przedmioty stanowią własność osoby trzeciej (bliskiej). Dlatego też art. 7 § 2 wyłącza powyższe przedmioty z zakresu domniemań ustanowionych z art. 6.Pociąga to za sobą ten skutek, że w procesie o zwolnienie zajętych przedmiotów od egzekucji osoba trzecia (bliska) ma za sobą domniemanie z art. 339 i 341 k.c., na organie zaś egzekucyjnym spoczywa ciężar dowodu, że zajęte przedmioty należą do podejrzanego czy oskarżonego o popełnienie przestępstwa.Żadnych innych zmian przepis art. 7 § 2 - w stosunku do unormowania zawartego w art. 6 - nie wprowadza. W szczególności brak jest postaw, by uznać niedopuszczalność drogi sądowej dla spraw o zwolnienie zajętych przedmiotów od egzekucji, gdy obrona osoby, w której władaniu znajdują się przedmioty, powołuje się na korzystne dla niej rozłożenie ciężaru dowodów płynące z art. 7 § 2. W niczym bowiem nie zmienia to charakteru sprawy jako cywilnej (art. 2 k.p.c.), a żaden przepis szczególny nie przekazuje tych spraw do własności innych organów (art. 2 § 3 k.p.c.).W szczególności nie może za taki przepis uchodzić powołane przez Sąd Powiatowy zdanie ostatnie art. 7 § 2, że "wniosek o wyłączenie zgłasza się do organu wykonywającego zabezpieczenie lub prowadzącego egzekucję".Zamknięcie przed obywatelem drogi sądowej musiałoby być przez ustawodawcę wyraźnie sformułowane i nie mogłoby się ograniczać do przytoczonej wyżej wzmianki.Dlatego też zdanie ostatnie art. 7 § 2 można rozumieć tylko jako nałożenie na osobę żądającą zwolnienia od egzekucji obowiązku uprzedniego (przed wytoczeniem procesu) złożenia do organu wykonywającego egzekucję wniosku o wyłączenie.Byłoby zresztą niezrozumiałe, dlaczego ustawodawca, konkretyzując w art. 6 § 3 ustawy zasadę art. 2 k.p.c., miałby od niej odstąpić w sprawach, w których sytuacja żądającego zwolnienia od egzekucji - z powołaniem się na art. 7 § 2 - różni się, jak wyżej wspomniano, od innych sytuacji przewidzianych w art. 6 § 1 tylko w kwestii ciężaru dowodów.Obligatoryjne zgłoszenie wniosku o wyłączenie przewidziane w art. 7 § 2 uzasadnione jest tendencją do uniknięcia procesu w sprawach o mniejszym - ze względu na wartość przedmiotu sporu - ciężarze gatunkowym, w którym poza tym ocena żądania nie nastręcza z reguły większych trudności.Obowiązek złożenia wniosku o wyłączenie przewidziany w art. 7 § 2 (zd. ostatnie) zsynchronizowany jest z art. 842 § 1 k.p.c., do czasu więc zapadnięcia decyzji organu administracyjnego sąd z mocy art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. zawiesi postępowanie.Uzasadnienie postanowienia Sądu Powiatowego odrzucające pozew stwierdza, że w razie dokonania zajęcia przez komornika sądowego powódki mogłyby dochodzić swych praw w drodze skargi na jego czynności. Sąd Powiatowy nie wyłącza więc drogi sądowej, wprowadza natomiast niczym nie uzasadnioną dwoistość trybu postępowania w zakresie ochrony tych samych praw, czyniąc właściwość drogi sądowej lub administracyjnej w istocie przypadkową, bo zależną od tego, jakiemu organowi powierzono dokonanie zajęcia.