III CO 825/26

III CO 825/26 POSTANOWIENIE 25 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Ewa Stefańska na posiedzeniu niejawnym 25 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.J. przeciwko S.R. o zapłatę, na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Rybniku postanowieniem z 6 lipca 2026 r., I C 2801/24, o przekazanie do sądu równorzędnego, odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. (M.T.) III CO 825/26 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z 6 lipca 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku, na podstawie art. 441 k.p.c., zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa J.J. przeciwko S.R. Wskazał, że rozpoznanie sprawy przez Sąd Okręgowy w Rybniku nie będzie służyć dobru wymiary sprawiedliwości, powód bowiem pozwał wszystkich sędziów I i II Wydziału Cywilnego. Powód pozwał również niektórych sędziów nie tylko z innych Wydziałów Sądu Okręgowego w Rybniku, lecz również sędziów sądów Rejonowych z okręgu Sądu Okręgowego w Rybniku. Pozwany jest Sędzią Sądu Rejonowego w Rybniku. Rozpoznanie sprawy przez Sąd Okręgowy w Rybniku może stwarzać przekonanie o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy. Zdaniem Sądu Okręgowego w tym stanie rzeczy dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za uznaniem, że sprawę powinien rozpoznać inny równorzędny sąd. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Ustawa nie definiuje pojęcia „dobro wymiaru sprawiedliwości”; niewątpliwe jednak należy je intepretować w kontekście wartości istotnych dla systemu wymiaru sprawiedliwości z punktu widzenia jego zadań i celów oraz cech, jakimi powinien się charakteryzować, do których należy, między innymi, sprawne, bezstronne i skuteczne zapewnianie obywatelom ochrony prawnej, w tym rozwiązywanie powstałych między nimi sporów (zob. postanowienie SN z 19 lutego 2026 r., III CO 105/26). Artykuł 441 k.p.c. stanowi odstępstwo od konstytucyjnie chronionego prawa obywatela do rozpoznania jego sprawy przez wyznaczony ustawą właściwy miejscowo i rzeczowo sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), stąd powinien być wykładany ściśle i stosowany ze szczególną powściągliwością (zob. postanowienie SN III CO 825/26 3 z 3 marca 2023 r., III CO 85/23). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową właściwością (zob. postanowienie SN z 20 lutego 2026 r., III CO 68/26, i cytowane tam orzecznictwo). Zauważyć należy, że przekazanie sprawy na podstawie przywołanej regulacji może nastąpić w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie, bez względu na to, przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości. Chodzi zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są powiązane z danym sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie z konkretnym sędzią czy nawet większą liczbą sędziów. Mechanizm przewidziany w art. 441 k.p.c. nie może być - przy tym - postrzegany jako środek służący rozwiązywaniu problemów organizacyjnych, czy też zastępować inne instrumenty umożliwiające rozpoznanie sprawy przez sąd inny, niż właściwy według przepisów ustawy procesowej (zob. np. art. 44, 442, 481 k.p.c.). Podkreślenia wymaga także, że przesłanki stosowania art. 441 k.p.c. nie mogą być tożsame z przesłankami zastosowania innych instrumentów procesowych stworzonych w celu zabezpieczenia standardu rozpoznawania sprawy przez bezstronny sąd, w szczególności wskazanych w art. 48 lub art. 49 k.p.c. Skoro instytucja wyłączenia sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa strony do rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd, to nie występuje konieczność modyfikowania określonej na podstawie ustawy właściwości sądu przy wykorzystaniu art. 441 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 czerwca 2025 r., III CO 653/25). Należy także wyraźnie zaakcentować, że nie może stanowić podstawy przekazania sprawy nadużywanie przez stronę / uczestnika postępowania uprawnień procesowych (art. 41 k.p.c.). Konieczność zagwarantowania rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji) nakłada na sąd obowiązek podjęcia konsekwentnych i stanowczych działań, a także wykorzystania wszystkich dostępnych instrumentów procesowych, aby przeciwdziałać zachowaniom strony, kwalifikowanym jako nadużycie uprawnień procesowych (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2026 r., III CO 15/26). III CO 825/26 4 Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że przedstawione przez Sąd Okręgowy w Rybniku okoliczności nie dają podstaw do zastosowania art. 441 k.p.c. i przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (M.T.) [SOP]