III CR 161/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Grudziński. Sędziowie: S. Kałamajski, B. Łubkowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza L. przeciwko Stanisławowi B. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 8 maja 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz zmienił wyrok Sądu Powiatowego w Pasłęku z dnia 28 listopada 1961 r. w ten sposób, że w całości powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneNa mocy umowy z dnia 22 marca 1958 r. powód poddzierżawił od Prezydium MRN w P. działkę gruntu o powierzchni 25 arów.Powód twierdził, że w dniu 1.I.1959 r. pozwany, legitymując się nieważną umową dzierżawy tego gruntu, zajął tę działkę i uprawiał ją w 1959 r. i 1960 r., pozbawiając w ten sposób powoda dochodu z wydzierżawionej mu działki, który za okres 2 lat wynosi 5.180 zł. Wobec tego powód domagał się zasądzenia od pozwanego tej kwoty.Sąd Powiatowy w Pasłęku wyrokiem z dnia 28.XI.1961 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.407,80 zł, oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd Powiatowy ustalił następujący stan faktyczny:Wydzierżawiona przez powoda działka była częścią większej działki o powierzchni 3,71 ha. Działkę tę dzierżawiło Prezydium MRN w P. od Stefana W. na mocy umowy z 1955 r., poddzierżawiając ją kilkunastu osobom - w tym i powodowi - na ogródki działkowe. Umowa ta wygasła z dniem 30 września 1957 r. Wtedy pozwany zaczął pertraktować z ówczesnym właścicielem gruntu w sprawie jego wydzierżawienia i w związku z tym już w październiku 1957 r. objął ten grunt w posiadanie i przygotował do upraw wiosennych. W. jednak umową z dnia 27 lutego 1958 r. wydzierżawił ten grunt Prezydium na okres do końca 1960 r., a Prezydium późniejszymi umowami poddzierżawiło ten grunt osobom, które go dzierżawiły w poprzednim okresie. Następnie W. umową pisemną z dnia 28 marca 1958 r. darował wymienioną działkę gruntu żonie swej, Leokadii W., a ta umową z dnia 30 marca 1958 r. wydzierżawiła tę działkę pozwanemu. W umowie tej (z dnia 30.III.1958 r.) wyjaśniono, że wcześniejsze porozumienie nastąpiło ustnie już w dniu 15.X.1957 r. i że przed podpisaniem tej umowy małż. W. pobrali od pozwanego zboże na poczet umówionego czynszu.Pozwany wiosną 1958 r. zasiał na całej działce owies i jęczmień. Gdy powód i inni poddzierżawcy weszli później na swoje działki, zaorali zasiewy pozwanego i posadzili warzywa oraz ziemniaki, pozwany wniósł przeciwko nim powództwo o przywrócenie posiadania, które zostały uwzględnione, i pozwany objął sporny grunt z powrotem w swoje posiadanie. W oddzielnym procesie zostało ustalone, że Leokadię W., jako następczynię prawną Stefana W., wiąże umowa dzierżawy zawarta przez tego ostatniego z Prezydium MRN w P. dnia 27.II.1958 r. Prezydium nie domagało się od wydzierżawiającego wykonania umowy przez oddanie wydzierżawionego gruntu. Pozwany natomiast wniósł powództwo przeciwko poddzierżawcom o odszkodowanie za zniszczone zasiewy dokonane wiosną 1958 r.Sąd Powiatowy uznał, że pozwany wywierał presję na Stefana W., by ten rozwiązał umowę dzierżawy z Prezydium, i za pomocą takich czynności, jak sporządzenie umowy darowizny na rzecz Leokadii W., a następnie zawarcie antydatowanej umowy dzierżawy z Leokadią W., świadomie pozbawił Prezydium użytkowania gruntu, a z kolei poszczególnych dzierżawców korzyści, jakie by uzyskali z uprawy ziemniaków i warzyw, osiągając w ten sposób ich kosztem niesłuszne wzbogacenie.Sąd Wojewódzki nie uwzględnił rewizji pozwanego wniesionej przeciwko powyższemu wyrokowi Sądu Powiatowego.Wyrok Sądu Wojewódzkiego z powodu naruszenia art. 383 k.p.c. i art. 123 k.z. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i zmiany wyroku Sądu Powiatowego przez całkowite oddalenie powództwa.Skarżący trafnie zarzucił, że Sąd Wojewódzki przeoczył, iż pozwany w chwili zawierania umowy dzierżawy z dnia 28 lutego 1958 r. między W. a Prezydium MRN w P. był już w posiadaniu wydzierżawionego gruntu. Okoliczność, czy pozwany miał tytuł do posiadania tej działki gruntu, mogła mieć znaczenie tylko w razie sporu między właścicielem gruntu W. a pozwanym. Fakt zawarcia umowy dzierżawy między W. a Prezydium MRN w P. nie nawiązał żadnego stosunku zobowiązaniowego między Prezydium a pozwanym. Prezydium miało jedynie prawo domagania się od wydzierżawiającego W. wydania przedmiotu dzierżawy (art. 373, 403 k.z.) w stanie wolnym od wad. Nie powstało zwłaszcza dla Prezydium - jako dzierżawcy - roszczenie odszkodowawcze przeciwko pozwanemu jako osobie trzeciej, która zachowaniem swym uniemożliwiła Prezydium objęcie wydzierżawionego gruntu. Kodeks zobowiązań bowiem przewiduje w art. 379 k.z. roszczenie odszkodowawcze dla najemcy lub dzierżawcy, lecz tylko wtedy, gdy po objęciu przedmiotu najmu lub dzierżawy dozna on przeszkody w używaniu czy też użytkowaniu rzeczy. Przepis art. 379 k.z. nie ma więc zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż pozwany znalazł się we władaniu spornego gruntu jeszcze przed zawarciem umowy dzierżawy między W. a Prezydium MRN w P. oraz między tym ostatnim a powodem. Pozwany nie mógł zatem naruszyć posiadania powoda i innych osób, którym Prezydium poddzierżawiło sporną działkę. Tym bardziej nie ma takiego roszczenia powód, którego nie łączył stosunek umowy ani z pozwanym, ani z właścicielem gruntu W., a tylko z Prezydium MRN w P. jako dzierżawcą. Powód może mieć zatem roszczenie wypływające jedynie z tego stosunku.W wypadku takim nie przysługują powodowi wobec pozwanego również żadne inne roszczenia, a zwłaszcza roszczenie z art. 123 k.z., który wymaga uzyskania przez pozwanego korzyści z majątku powoda. Przez samo zaś zawarcie umowy poddzierżawy, która nie została wykonana, powód nie uzyskał żadnego majątku w rozumieniu tego przepisu, pozwany więc z tej przyczyny nie mógł uzyskać korzyści z tego majątku powoda.Tak samo brak podstaw do przypisania pozwanemu odpowiedzialności z art. 134 k.z. Pozwany bowiem dopiero po wyekspirowaniu poprzedniej umowy z Prezydium (30.IX.1957 r.) pertraktował z małż. W. o wydzierżawienie mu gruntu i w wyniku tych pertraktacji już jesienią 1957 r. objął tę działkę w posiadanie i przygotował do upraw wiosennych, a wiosną 1958 r. - jeszcze przed zawarciem umowy między W. a Prezydium (27.II.1958 r.) oraz przed zawarciem umów między Prezydium a powodem i innymi poddzierżawcami - obsiał działkę owsem i jęczmieniem. W świetle tych ustaleń prawidłowy jest pogląd Sądów Wojewódzkiego i Powiatowego, że presji, którą pozwany wywierał na W., by rozwiązał umowę z Prezydium MRN w P. i pozostawił mu działkę, nie można uznać za działanie niedozwolone w rozumieniu art. 134 k.z.Skoro zaś przepisy właściwe dla stosunku łączącego powoda z Prezydium nie dają podstawy do żądania odszkodowania od osoby trzeciej, to należało - z mocy art. 386, 398 k.p.c. - uwzględnić rewizję nadzwyczajną i uchylić zaskarżony wyrok oraz częściowo zmienić wyrok Sądu Powiatowego przez całkowite oddalenie powództwa.