III CR 171/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Bronisławy O. o wpis prawa wieczystego użytkowania, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w Gdyni z dnia 22 stycznia 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Państwowemu Biuru Notarialnemu w Gdyni do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym orzeczeniem z dnia 3 maja 1962 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. nadało na wieczyste użytkowanie Bronisławie, Markowi i Wojciechowi O. - tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - działkę zamienną o powierzchni 937 metrów kw., położoną w G., ujawnioną w księdze wieczystej K. wykaz 310.Bronisława O. wystąpiła z wnioskiem o założenie nowej księgi wieczystej i o ujawnienie w niej prawa własności.Postanowieniem z dnia 8 maja 1964 r. Sąd Powiatowy wezwał wnioskodawczynię do usunięcia przeszkody do wpisu prawa przez dokładne podanie w orzeczeniu WRN z dnia 3 maja 1962 r. nazwisk i imion wieczystych użytkowników oraz przez wskazanie, w jakich częściach każdy z nich "ma mieć wpisaną nieruchomość oddaną w wieczyste użytkowanie".Następnym postanowieniem z dnia 8 czerwca 1964 r. Sąd Powiatowy zmienił swoje poprzednie postanowienie i wyznaczył wnioskodawczyni jednomiesięczny termin na złożenie notarialnej umowy, uzasadniającej prawo wieczystego użytkowania działki, o której mowa w orzeczeniu Prezydium WRN w G. z dnia 3 maja 1962 r., przy czym w razie nieusunięcia przeszkody w wyżej wyznaczonym terminie nastąpi odmowa dokonania żądanego wpisu.W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że orzeczenie nadające działkę nie na własność, lecz na wieczyste użytkowanie może rodzić jedynie skutki administracyjnoprawne, a nie cywilnoprawne, skoro ustawa w ogóle nie przewiduje ustanowienia - w drodze wywłaszczenia przez organ, który o nim orzeka - wieczystego użytkowania działki zamiennej. Ustanowienie wieczystego użytkowania reguluje całkowicie i wyłącznie ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), która w art. 14 pkt 1 w sposób nie budzący wątpliwości stanowi, że ustanowienie prawa wieczystego użytkowania może nastąpić tylko w drodze umowy notarialnej i że tylko akt notarialny może stanowić podstawę do wpisu do księgi wieczystej.Postanowieniem z dnia 31 lipca 1964 r. Sąd Wojewódzki oddalił zażalenie wnioskodawczyni, podzielając motywy zaskarżonego postanowienia i nadmieniając, że przepis art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. nie jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 14 pkt 1 tejże ustawy i nie zastępuje umowy notarialnej przewidzianej dla ustanowienia tegoż użytkowania, a jedynie upoważnia wnioskodawczynię do żądania sporządzenia takiej umowy z Prezydium WRN w G. Wobec niezłożenia przez wnioskodawczynię właściwego aktu notarialnego Państwowe Biuro Notarialne postanowieniem z dnia 22 stycznia 1965 r. odmówiło dokonania wpisu. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się z dniem 15 lutego 1965 r.Postanowienie Państwowego Biura Notarialnego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego postanowienia i o przekazanie sprawy temu Biuru do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie art. 24 i 30 ust. 2 ustawy z dnia 15 maja 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) i art. 46 pr. o ks. wiecz.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca skarżący, że rozumowanie sądów, które miało wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, oraz wyprowadzony z niego wniosek, że ustanowienie prawa wieczystego użytkowania może nastąpić tylko w formie aktu notarialnego, w świetle wykładni logicznej odpowiednich przepisów nie dadzą się utrzymać.Art. 14 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. przewiduje formę notarialną dla umów o ustanowienie wieczystego użytkowania, ale nie dowodzi to jeszcze, że forma ta nie może być zastąpiona inną, równorzędną, np. orzeczeniem władzy administracyjnej.Podobnie art. 46 pr. rzecz. przewidywał, że umowa o przeniesienie własności nieruchomości powinna być pod nieważnością zawarta w formie aktu notarialnego, w praktyce zaś z tą formą zrównano ugodę sądową, a z mocy szczególnych przepisów własność nieruchomości można uzyskać na zasadzie orzeczenia władzy administracyjnej (nadanie gruntu w trybie reformy rolnej i inne tp. wypadki uwłaszczenia).Sformułowanie art. 24 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, a zwłaszcza użycie zwrotu: "(...) orzeka się nadanie własności tej nieruchomości" w zestawieniu z art. 30 ust. 2 tejże ustawy stanowiącym, że przejście prawa własności nieruchomości zamiennej następuje z dniem uprawomocnienia się orzeczenia nadającego własność nieruchomości zamiennej - nie pozostawia najmniejszej wątpliwości, że osoba, która otrzymuje nieruchomość zamienną na własność, uzyskuje tę własność z mocy orzeczenia władzy administracyjnej i że w tym wypadku zawarcie aktu notarialnego jest najzupełniej zbędne.Żadne argumenty logiczne nie przemawiają za tym, aby inaczej traktować ustanowienie wieczystego użytkowania, które przecież jest prawem o nieco węższym zakresie niż własność.Z tych wszystkich względów, wobec naruszenia powołanych wyżej przepisów, zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu Biuru Notarialnemu w Gdyni do ponownego rozpoznania.