III CR 181/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leona i Ireny małż. S. przeciwko Skarbowi Państwa-Prokuraturze Wojewódzkiej w Bydgoszczy o wydanie rzeczy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Toruniu z dnia 18 listopada 1964 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok zaoczny Sądu Powiatowego w Toruniu z 24.VII.1964 r. i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW toku dochodzenia prowadzonego przeciwko powodom podejrzanym o popełnienie przestępstwa z art. 4 § 1 ustawy z dnia 18.VI.1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciwko własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228) zakwestionowano u powodów w czasie rewizji szereg przedmiotów, co do których istniało podejrzenie, że pochodzą z kradzieży dokonanej na szkodę różnych jednostek gospodarki uspołecznionej. Przedmioty te zostały przekazane przez Prokuraturę Powiatową w Toruniu jako dowody rzeczowe do dyspozycji Sądu Powiatowego w Toruniu wraz z aktem oskarżenia wniesionym przeciwko powodom. Wyrokiem z dnia 10.IV.1963 r. Sąd Powiatowy w Toruniu uniewinnił prawomocnie Leona i Irenę małż. S. z zarzuconego im czynu przestępnego (z braku dostatecznych dowodów winy), przy czym zamieścił w sentencji swego wyroku postanowienie stwierdzające, że w kwestii "dowodów rzeczowych odsyła strony na drogę postępowania cywilnego".W pozwie z dnia 2.VII.1964 r. skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa (Prokuraturze Wojewódzkiej w Bydgoszczy) Leon i Irena małż. S. domagali się zobowiązania pozwanego Skarbu Państwa do wydania powodom wspomnianych dowodów rzeczowych, wymienionych w wykazie akt karnych. Powołując się na treść postanowienia dotyczącego dowodów rzeczowych a zawartego w sentencji wyroku sądu karnego, powodowie twierdzili, że zarówno Prokuratura Powiatowa w Toruniu, jak i Sąd Powiatowy w Toruniu, do których zwrócili się o wydanie spornych przedmiotów, odmówiły ich wydania, przy czym Prokuratura uzasadniła odmowę wydania faktem przekazania tych przedmiotów do dyspozycji Sądu, Sąd zaś, że nie znajduje podstawy prawnej do zmiany swego orzeczenia zawartego w prawomocnym wyroku.Wyrokiem zaocznym z dnia 24.VII.1964 r. Sąd Powiatowy w Toruniu powództwo uwzględnił i zobowiązał pozwany Skarb Państwa (Prokuraturę Wojewódzką w Bydgoszczy) do wydania powodom spornych przedmiotów.Wniesionego przez Prokuraturę Wojewódzką w Bydgoszczy sprzeciwu Sąd Powiatowy nie uwzględnił i wyrokiem z dnia 18.XI.1964 r. utrzymał w mocy wydany poprzednio wyrok zaoczny.Rewizja Prokuratury Wojewódzkiej złożona od powyższego wyroku została postanowieniem Sądu Powiatowego z dnia 17.XII.1964 r. - na podstawie przepisu art. 374 k.p.c. - odrzucona wobec wniesienia jej po upływie przepisanego terminu, przy czym odpis tego postanowienia doręczony został Prokuraturze Wojewódzkiej w dniu 29.XII.1964 r.Wyrok Sądu Powiatowego w Toruniu z 18.XI.1964 r. urósł w moc prawa.Od prawomocnego wyżej wymienionego wyroku wniósł Prokurator Generalny PRL rewizję nadzwyczajną, zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 28 pr. rzecz. w związku z art. 333 § 2 k.p.k., i na zasadzie art. 422 § 1 k.p.c. domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku wraz z wyrokiem zaocznym Sądu Powiatowego w Toruniu z dnia 24.VII.1964 r. oraz oddalenia powództwa Leona i Ireny małż. S.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody zawarte w rewizji nadzwyczajnej a zmierzające do wykazania, że Skarb Państwa nie jest legitymowany biernie w tym sporze, nie są zasadne, gdyż stronami w procesie cywilnym w rozumieniu art. 333 § 2 k.p.k. mogą być tylko ci spośród uczestników procesu karnego, którzy roszczą sobie prawo własności do rzeczy ulegających wydaniu i którzy w związku z tym są stronami stosunku materialnoprawnego przy czym przedmiotem tego stosunku są rzeczy objęte sporem o prawo własności, stanowiące dowód rzeczowy w sprawie karnej.W toku śledztwa zostały zakwestionowane przez organa śledcze u powodów rzeczy, których wydania domagają się w tym sporze.Powodowie zostali uniewinnieni od zarzutów dopuszczenia się przestępstwa z art. 4 § 1 ustawy z 18.VI.1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwo przeciwko własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228). Żaden z podmiotów pokrzywdzonych nie zakwestionował prawa własności powodów spornych ruchomości. Okoliczność, że sąd karny odesłał zainteresowane strony z roszczeniem o wydanie spornych ruchomości na drogę procesu cywilnego na mocy art. 333 k.p.k., nie może zamykać powodom prawa domagania się wydania tych rzeczy od Skarbu Państwa, w którego mocy one się znajdują, skoro nie ma osób pokrzywdzonych, roszczących sobie prawo własności do spornych ruchomości.Sąd cywilny jest związany jedynie ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa (art. 11 zd. pierwsze k.p.c.). Natomiast wszystkie inne zagadnienia, jakie wyłaniają się w zawiązku z procesem karnym, sąd cywilny obowiązany jest rozstrzygać samodzielnie. Dotyczy to zwłaszcza wypadku wydania przez sąd karny wyroku uniewinniającego.Wychodząc z tych założeń, Sąd Najwyższy uznał, że powodowie na mocy art. 28 pr. rzecz., które w tym sporze ma zastosowanie, mają prawo domagać się od każdej osoby, w której władaniu znajdują się ich rzeczy, aby sąd nakazał tej osobie wydać im przedmioty stanowiące ich własność.Przyjęcie odmiennego stanowiska uniemożliwiłoby powodom odzyskanie spornych rzeczy, skoro nie ma osoby pokrzywdzonej, która kwestionowałaby prawo własności powodów i którą powodowie mogliby pozywać w procesie cywilnym.Kierując się przytoczonymi wyżej przesłankami, Sąd Najwyższy uznał, że Skarb Państwa jest legitymowany biernie w tym sporze.Zaskarżony wyrok uległ uchyleniu jedynie dlatego, że Skarb Państwa powinien być zastępowany w procesie nie przez prokuraturę, która wraz z aktem oskarżenia przekazała sporne ruchomości do dyspozycji sądu, lecz przez właściwy sąd, w którego dyspozycji znajdują się te ruchomości.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.