III CR 182/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 1962 r. sprawy z powództwa Franciszka S. przeciwko Zakładom Graficznym w K. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 8 września 1961 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Franciszek S. domagał się zasądzenia od pozwanych Zakładów Graficznych w K. kwoty 9.300 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę.Sąd Powiatowy, po przekazaniu mu sprawy przez Komisję Rozjemczą, zasądził na rzecz powoda kwotę 7.750 zł, stanowiącą wynagrodzenie za 3-miesięczny okres wypowiedzenia, przy czym ustalił następujący stan faktyczny:Na podstawie umów o pracę, zawartych dnia 6.IX.1956 r. i 2.I.1957 r., powód zatrudniony był u strony pozwanej w charakterze pracownika fizycznego (konserwator linotypów). Dnia 10.IV.1959 r. pozwane Zakłady wypowiedziały powodowi umowę o pracę z zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia. Powód u strony pozwanej zatrudniony był od godziny 15, w godzinach zaś rannych pracował w Drukami Prasowej w K., gdzie otrzymał nagrodę jubileuszową za długoletnią pracę w zawodzie.Sąd Powiatowy stanął na stanowisku, że w stosunku do powoda obowiązywał trzymiesięczny okres wypowiedzenia, skoro zgodnie z układem zbiorowym obowiązującym strony (art. 4 ust. 4 układu) taki właśnie okres wypowiedzenia powinien być stosowany wobec pracowników fizycznych, którzy uzyskali nagrody jubileuszowe z tytułu długoletniej pracy. Zdaniem Sądu Powiatowego nie ma większego znaczenia okoliczność, że nagrodę jubileuszową otrzymał powód nie u strony pozwanej, lecz w drukarni prasowej, gdzie pracował w godzinach rannych. Sąd Powiatowy reprezentuje bowiem pogląd, że każdy jubilat, bez względu na to, w ilu zakładach byłby zatrudniony, podlega we wszystkich tych zakładach szczególnej ochronie, zagwarantowanej przepisami układu zbiorowego.Stanowisko zajęte przez Sąd Powiatowy podzielił całkowicie Sąd Wojewódzki, oddalając rewizję strony pozwanej.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego wniósł rewizję nadzwyczajną, wskutek podania strony pozwanej, Minister Sprawiedliwości z wnioskiem o zmianę wyroku i uwzględnienie rewizji strony pozwanej bądź też o uchylenie wyroku wraz z wyrokiem Sądu Powiatowego i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie art. 11 rozporządzenia z 16.III.1928 r. o umowie o pracę robotników oraz art. 4 ust. 4 układu zbiorowego pracy dla przemysłu poligraficznego z 1958 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota zagadnienia prawnego będącego przedmiotem rewizji nadzwyczajnej sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy nagroda jubileuszowa zapewnia pracownikowi fizycznemu uprzywilejowane stanowisko co do warunków wypowiedzenia umowy o pracę tylko w tym zakładzie, w którym nagroda została przyznana, czy też otrzymanie wspomnianej nagrody uprawnia pracownika do skorzystania z uprzywilejowanego okresu wypowiedzenia w każdym zakładzie pracy (który jest objęty tym samym układem zbiorowym).W celu rozstrzygnięcia powyższej kwestii należy przede wszystkim zanalizować postanowienie układu zbiorowego pracy, z nich bowiem wywodzą się uprawnienia jubilata, będącego pracownikiem fizycznym, do skorzystania z trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.Z treści art. 52 obowiązującego strony układu zbiorowego pracy dla przemysłu poligraficznego z 1958 r. wynika, że warunkiem przyznania nagrody jubileuszowej jest albo długoletnia, nieprzerwana, nienaganna praca w zakładzie, albo też taka sama praca w danym zawodzie. Ubocznie należy wspomnieć, że w niniejszej sprawie powód otrzymał nagrodę jubileuszową w Drukarni Prasowej w K. za 25-letnią pracę w przemyśle graficznym, a więc za długoletnią pracę w danym zawodzie, a nie za pracę w tym samym zakładzie pracy.Już powyższa treść art. 52 układu zbiorowego przemawia za przyjęciem szerszej ochrony jubilata, nie ograniczającej się tylko do jednego zakładu pracy. Skoro bowiem samo przyznanie nagrody jubileuszowej związane jest z długoletnią pracą niekoniecznie w tym samym zakładzie pracy, lecz w tym samym zawodzie, to również przywileje jubilata, wynikające z faktu otrzymania nagrody jubileuszowej, rozciągają się nie tylko na jeden zakład pracy, lecz na dany zawód, który może być wykonywany w różnych zakładach pracy.Powyższe rozumowanie znajduje potwierdzenie w art. 4 ust. 4 układu zbiorowego. Przepis ten stanowi, że pracowników fizycznych, którzy uzyskali nagrody jubileuszowe z tytułu długoletniej pracy, obowiązuje trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Przepis powyższy mówi ogólnie o uzyskaniu nagrody jubileuszowej z tytułu "długoletniej pracy", bez wskazania, że chodzi o dany zakład pracy. Skoro zaś powołany wyżej art. 52 układu wyjaśnia, że przez długoletnią pracę należy rozumieć zarówno pracę w zakładzie, jak i w zawodzie, to tym samym należy uznać, że również ochrona w zakresie wypowiedzenia umowy o pracę uzależniona jest od otrzymania nagrody jubileuszowej w danym zawodzie, a nie tylko w danym zakładzie pracy.Dlatego też Sąd Najwyższy nie podziela poglądu rewizji nadzwyczajnej, że prawidłowa wykładnia postanowień układu zbiorowego prowadzi do wniosku, iż przywilej pracownika fizycznego - jubilata do dłuższego okresu wypowiedzenia ogranicza się wyłącznie do tego zakładu, w którym zdarzenie (przyznanie premii jubileuszowej) miało miejsce.Dla poparcia tej wykładni skarżący powołuje się jedynie na systematykę art. 4 układu zbiorowego jako całości, z której wynika, że poświęcony jest on zdarzeniom mającym miejsce w samym zakładzie pracy. Jednakże rozumowanie oparte na systematyce, dając podstawy jedynie do pośrednich i odległych wniosków, nie może przeważyć nad bezpośrednią wykładnią tych postanowień układu zbiorowego, które w danym wypadku mają zastosowanie.Niezależnie od powyższego, wykładnia ograniczająca przywilej jubilata do tego tylko zakładu pracy, w którym nastąpiło przyznanie premii jubileuszowej, byłaby trudna do pogodzenia z istotą tego przywileju. Jubilat, który po przyznaniu nagrody jubileuszowej przeszedł do innego zakładu pracy w tym samym zawodzie, nie przestał być jubilatem, tj. pracownikiem nagrodzonym za długoletnią, nieprzerwaną i nienaganną pracę w zawodzie. Co więcej, dalsza praca w innym zakładzie w tym samym zawodzie jest zaliczona (zgodnie z art. 52 układu zbiorowego) do nabycia uprawnień do nowej nagrody jubileuszowej za dalszą wysługę lat. Byłoby przeto niezrozumiałe, aby pracownik–jubilat, który już raz otrzymał nagrodę jubileuszową i pracuje z perspektywą nowej nagrody, nie korzystał z przywileju zastrzeżonego przez art. 4 ust. 4 układu zbiorowego.Nie ma przy tym znaczenia argument, że w takim razie pracownik fizyczny-jubilat będzie korzystał z trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, mimo że w danym zakładzie pracuje od niedawna. Podobna sytuacja może bowiem powstać i w tym zakładzie pracy, w którym nastąpiło przyznanie nagrody jubileuszowej. Skoro bowiem do uzyskania nagrody uprawnia długoletnia praca w zawodzie, to upływ okresu 25-letniego (bądź innego uprawniającego do uzyskania nagrody) może nastąpić w zakładzie, w którym pracownik jest od niedawna zatrudniony. Nie budzi zaś wątpliwości, że w takiej sytuacji zakład pracy będzie związany ograniczeniami wynikającymi z art. 4 ust. 4 układu zbiorowego pracy.Należy również podnieść, że za wykładnią przyjętą w niniejszej sprawie przez Sąd Powiatowy i Wojewódzki (jak również przez Zarząd Główny Związku Zawodowego, który z tej przyczyny uchylił orzeczenie Komisji Rozjemczej oddalające roszczenie powoda) przemawia charakter przywileju będącego przedmiotem rozważań. W grę wchodzi przedłużenie okresu wypowiedzenia dla pracowników fizycznych o długoletnim stażu pracy. Tendencją ustawodawstwa pracy jest zatarcie różnic między pracownikami fizycznymi a umysłowymi. Jakkolwiek generalne przedłużenie okresu wypowiedzenia dla robotników nie jest obecnie możliwe, to jednak jest całkowicie zgodne z powyższą tendencją wyrównywanie różnic na poszczególnych odcinkach. Z tego punktu widzenia nie budzi żadnych wątpliwości intencja układu zbiorowego pracy przedłużenia okresu wypowiedzenia dla pracowników fizycznych-jubilatów, którzy wyróżnili się długoletnią i nienaganną pracą w zawodzie, niezależnie przy tym od tego, czy chodzi o ten zakład pracy, w którym nagroda jubileuszowa została przyznana.Wypadnie jeszcze rozważyć (czego zresztą rewizja nadzwyczajna nie podnosi), że w sprawie chodzi o sytuację szczególną, gdy pracownik-jubilat był zatrudniony jednocześnie w dwóch zakładach pracy. Okoliczność powyższa nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż układ zbiorowy pracy nie daje podstaw do udzielania zróżnicowanej odpowiedzi w zależności od tego, czy chodzi o dwa kolejne zakłady pracy, czy też o zakłady zatrudniające pracownika jednocześnie na podstawie umów o pracę.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał, że prawidłowa wykładnia układu zbiorowego pracy dla przemysłu poligraficznego z 1958 r. prowadzi do wniosku, iż pracownik fizyczny, któremu przyznano nagrodę jubileuszową za długoletnią pracę w zakładzie lub zawodzie, korzysta z przywileju trzymiesięcznego wypowiedzenia umowy o pracę, zastrzeżonego w art. 4 ust. 4 układu zbiorowego, nie tylko w tym zakładzie pracy, w którym nagrodę otrzymał, lecz w każdym zakładzie, który jest objęty układem zbiorowym pracy dla przemysłu poligraficznego.W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem i z postanowieniami układu zbiorowego, rewizję nadzwyczajną należało na podstawie art. 396-399 k.p.c. oddalić.