III CR 253/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, J. Adamczyk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Apolinarego P. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A.) o ustalenie stosunku prawnego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Augustowie z dnia 8 grudnia 1964 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Augustowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneApolinary P. wytoczył powództwo przeciwko Skarbowi Państwa-Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. z żądaniem ustalenia, że przysługuje mu roszczenie w stosunku do Skarbu Państwa o przeniesienie prawa własności do działki budowlanej położonej w A., o powierzchni 1.501 m2, z tytułu podjęcia przez władze municypalne miasta A. uchwały o sprzedaży wymienionej działki powodowi i spłacenia przez niego tymże władzom całej ceny nabycia w kwocie 1.501 zł w walucie przedwojennej.W uzasadnieniu swego żądania powód przytoczył, że nabył od b. Zarządu Miejskiej m. A. na podstawie uchwały tego Zarządu plac opisany w konkluzji pozwu i uiścił całą cenę nabycia. Na podstawie art. 17 ustawy z dnia 20 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych, stał się on z mocy prawa właścicielem nabytej działki pod warunkiem dokonania rozliczenia zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 16 listopada 1957 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 288). Ponieważ dokumenty przewidziane w § 2 cytowanego rozporządzenia powodowi zaginęły, wystąpił on do Prezydium PRN w A. z wnioskiem o dokonanie rozliczenia i ustalenia wymaganych dowodów na podstawie zeznań świadków, jednakże zarówno Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, jak i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej odmówiły dokonania rozliczenia twierdząc, że podstawą rozliczenia mogą być jedynie dokumenty. Wobec powyższego powód zmuszony jest - po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji - zwrócić się do Sądu o ustalenie stosunku prawnego.Sąd Powiatowy, po przesłuchaniu świadków wskazanych w pozwie, wydał w dniu 8 grudnia 1964 r. wyrok zaoczny uwzględniający powództwo zgodnie z konkluzją.W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że zeznaniami świadków zostało ustalone, iż powód na mocy akta notarialnego nabył od sprzedawcy W. sporną działkę gruntu wraz ze zrębem budynku mieszkalnego, że władze municypalne m. A. wyraziły zgodę na dokonanie zbycia przez W. spornej działki na rzecz powoda, który za tę działkę uiścił całą cenę nabycia w walucie przedwojennej w kwocie 1.501 zł b. Zarządowi Miejskiemu m. A. Władze m. A. podjęły uchwałę o sprzedaży spornej działki powodowi. Roszczenie jest więc zasadne i znajduje oparcie w przepisie art. 3 k.p.c. Powód na interes prawny w ustaleniu prawa, skoro Skarb Państwa nie uznaje jego roszczeń i odmawia dokonania rozliczenia przewidzianego w art. 17 ustawy z dnia 28 maja 1957 r.Odpis wyroku zaocznego doręczono stronie pozwanej w dniu 22.I.1965 r.W dniu 4 lutego 1965 r. wpłynęła rewizja Prezydium PRN w A., którą Sąd Powiatowy potraktował jako spóźniony sprzeciw i postanowieniem z dnia 10 lutego 1965 r. odrzucił. Postanowienie to nie zostało zaskarżone.Prawomocny wyrok zaoczny Sądu Powiatowego w A. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego wyroku i o odrzucenie pozwu.Skarżący zarzuca naruszenie art. 207 § 1 i 228 § 1 d.k.p.c. w związku z art. 17 ustawy z dnia 28.V.1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz. U. Nr 31, poz. 132).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 17 ustawy z dnia 28.V.1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych przewiduje, że osoby, które władają nieruchomością odpowiadającą warunkom określonym w art. 2 i objętą uchwałami b. związków samorządu terytorialnego o sprzedaży lub zamianie tej nieruchomości na rzecz tych osób lub ich spadkobierców, stają się z mocy prawa właścicielami tego mienia po dokonaniu rozliczenia z Państwem. Dokument stwierdzający rozliczenie w trybie określonym w rozporządzeniu wydanym przez Ministra Gospodarki Komunalnej stanowi podstawę do przepisania tytułu własności w księgach wieczystych.Rozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 16 listopada 1957 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 288) reguluje tryb dokonania rozliczeń, które przeprowadzają prezydia powiatowych rad narodowych, wydając zaświadczenia o dokonaniu rozliczenia i o całkowitej spłacie należności.Przytoczone wyżej przepisy normują więc odrębny sposób nabycia pewnej kategorii nieruchomości, do której należy nieruchomość objęta pozwem. To odrębne unormowanie i przekazanie władzom administracyjnym czynności warunkujących przejście własności nieruchomości wskazuje na to, że uzyskanie przez posiadacza tytułu własności na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28.V.1957 r. może nastąpić wyłącznie w trybie przewidzianym w powołanej ustawie. Orzekanie w tych sprawach przez sąd jest niedopuszczalne.Opierając się na powyższych założeniach, niedopuszczalna więc byłaby droga sądowa, gdyby chodziło o wypadek określony w art. 17 powołanej ustawy. Z ustaleń Sądu Powiatowego wynika jednak, że powód nabył nie od Skarbu Państwa, lecz od sprzedawcy W. sporną działkę gruntu wraz ze zrębem budynku, i to na podstawie aktu notarialnego.W związku z tym rzeczą Sądu Powiatowego było ustalić w sposób dokładny, czy rzeczywiście W. nabył skutecznie od Skarbu Państwa sporną nieruchomość, a następnie, jaki właściciel sprzedał ją powodowi. Gdyby bowiem tak było w rzeczywistości, to przepis art. 17 ustawy z dnia 28.V.1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych - regulujący inne sytuacje, a mianowicie prawo do nieruchomości tych osób, które są we władaniu nieruchomości objętej uchwałami b. związków samorządu terytorialnego o sprzedaży lub zamianie tej nieruchomości, a więc dotyczący sytuacji, gdy nie nastąpiło jeszcze przeniesienie prawa własności - nie miałby w danym wypadku zastosowania.Z tych względów, uznając w zasadzie zarzuty rewizji nadzwyczajnej za uzasadnione, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, jednakże pozwu nie odrzucił, lecz przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Augustowie do ponownego rozpoznania.