III CR 541/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: P. Stępień, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rufina J. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu Komunikacji Samochodowej o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 7 stycznia 1960 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Rybniku i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Rybniku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW sprawie z powództwa Rufina J. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Państwowa Komunikacja Samochodowa" - Ekspozytura w R. Sąd Powiatowy w Rybniku wyrokiem z dnia 30 czerwca 1959 r. roszczenie powoda o przywrócenie go do pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie na poprzednio zajmowanym stanowisku oddalił.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 7 stycznia 1960 r. powyższy wyrok Sądu Powiatowego zmienił i orzekł zgodnie z żądaniem powoda. W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że "skoro układ zbiorowy pracy (wiążący strony w sprawie niniejszej) w art. 4 przewiduje wyraźnie, iż przyjmowanie i zwalnianie pracowników należy do właściwych organów przedsiębiorstwa po uprzednim uzgodnieniu na piśmie z radą zakładową, a w niniejszym wypadku takiej zgody (...) nie było, to wypowiedzenie powodowi stosunku pracy jest nieważne i pozbawione skutków prawnych".Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną z powodu naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 25 ust. 4 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. z 1928 r. Nr 35, poz. 323 z późniejszymi zmianami), art. 445 § 1 k.z. w związku z art. 4 układu zbiorowego pracy zawartego pomiędzy Przedsiębiorstwem Państwowym "Państwowa Komunikacja Samochodowa - Przedsiębiorstwo Transportowo-Spedycyjne" a Zarządem Głównym Związku Zawodowego Transportowców PRL w dniu 18 stycznia 1950 r., art. 3 pkt 5 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36 z późn. zmianami), nadto z obrazą interesu Państwa Ludowego. Prokurator Generalny wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody rewizyjne są słuszne.Jak wynika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1953 r. I C 1467/53 (OSN 1954/IV, poz. 84), "zwolnienie pracownika z pracy bez uzgodnienia z radą zakładową nie powoduje nieważności oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu stosunku pracy nawet wówczas, gdy układ zbiorowy przewiduje wymagania uzgodnienia tego z radą zakładową".Tego rodzaju klauzule, istniejące w niektórych układach zbiorowych (w tym również w układzie zbiorowym pracy zawartym w dniu 18 stycznia 1950 r. pomiędzy Przedsiębiorstwem Państwowym "Państwowa Komunikacja Samochodowa - Przedsiębiorstwo Transportowo-Spedycyjne" a Zarządem Głównym Związku Zawodowego Transportowców PRL, na który to układ powołuje się powód w niniejszej sprawie), miały bowiem i mają na celu jedynie realizację art. 3 pkt 1 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36), w myśl którego "rada zakładowa współdziała przy regulowaniu zatrudnienia pracowników, przy ich przyjmowaniu i zwalnianiu".Jak stwierdza jednak w swym uzasadnieniu powołana wyżej uchwała Sądu Najwyższego, zarówno cytowany przepis dekretu o radach zakładowych, jak i oparte na nim klauzule układów zbiorowych nie rodzą praw podmiotowych na rzecz poszczególnych pracowników, w szczególności nie warunkują one ważności i skuteczności zarówno umów o pracę zawieranych z pracownikami przez kierownictwo zakładu pracy, jak i oświadczeń tegoż kierownictwa o rozwiązaniu umowy o pracę, lecz tylko "nadają pewien zakres uprawnień radom zakładowym jako ogniwom ruchu zawodowego. (...) Jeżeli te uprawnienia rady zakładowej nie są w poszczególnych wypadkach przez kierownictwo zakładu pracy respektowane, w szczególności, jeśli kierownik zakładu pracy przyjmuje do pracy lub zwalnia z pracy pracowników bez uzgodnienia z radą zakładową, to wówczas odpowiednie kroki zmierzające do respektowania przez kierownictwo zakładu pracy praw rady zakładowej może przedsięwziąć ta ostatnia lub nadrzędne ogniwo organizacji związkowej. Rada zakładowa i organy związkowe mogą domagać się we właściwej drodze zarówno uzgodnienia z nią przez kierowników zakładu pracy spraw przyjmowania i zwalniania pracowników na przyszłość, jak i przyjęcia z powrotem pracownika zwolnionego bez zgody rady zakładowej, jak wreszcie wyciągnięcia właściwych konsekwencji w stosunku do osób, które lekceważą uprawnienia rady zakładowej. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, aby w wypadku zaniechania przez kierownictwo zakładu pracy uzgodnienia przyjęcia lub zwolnienia pracownika z radą zakładową mógł wywodzić z tego jakieś prawa lub rościć sobie pretensje dany pracownik. (...) Zgoda rady zakładowej na zawieranie lub rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem nie warunkuje ważności tych aktów".Zgodnie z zasadniczą tezą powyższej uchwały Sądu Najwyższego Centralna Rada Związków Zawodowych w swej decyzji z dnia 30 kwietnia 1955 r. orzekła, że "przewidziany w art. 3 pkt 5 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36) współudział rad zakładowych przy przyjmowaniu i zwalnianiu pracowników nie jest częścią składową decyzji o przyjęciu lub zwolnieniu pracownika, lecz tylko formą współpracy reprezentacji związkowej z kierownictwem zakładu pracy, toteż brak tego współdziałania przy przyjęciu lub zwolnieniu pracownika nie czyni nieskuteczną wzmiankowanej decyzji".Skoro zaskarżony niniejszą rewizją nadzwyczajną wyrok Sądu Wojewódzkiego wydany został niezgodnie z ustaloną prawidłową wykładnią postanowień układu zbiorowego, na który powołuje się powód, skoro postanowieniom tegoż układu Sąd Wojewódzki przypisał znaczenie inne niż to, które wynika z przepisów prawa stanowiących podstawę odnośnych postanowień układu zbiorowego, i sprzecznie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Centralnej Rady Związków Zawodowych, to wyrok ten - przy prawidłowo ustalonym i niespornym stanie faktycznym - powinien być zmieniony.Sąd Najwyższy, biorąc jednak pod uwagę podniesiony przez powoda na rozprawie rewizyjnej zarzut, potwierdzony zresztą w piśmie Rady Zakładowej Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców przy W.P.P.K.S. - Oddział w R. z dnia 24 sierpnia 1960 r., że strona pozwana bezpodstawnie zwolniła powoda z pracy w maju 1957 r. i że w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego z dnia 20 grudnia 1957 r., mocą którego powód został przyjęty ponownie do pracy, zaraz tego samego dnia wypowiedziała mu pracę jedynie w celu szykanowania go - uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania celem rozważenia, czy w postępowaniu strony pozwanej nie mieści się nadużycie przysługującego jej prawa, które kolidowałoby z zasadami współżycia społecznego w Polsce Ludowej. W razie okazania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy, że przytoczony ostatnio zarzut jest słuszny, powództwo należałoby uznać za uzasadnione.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.