II CR 8/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Warman, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza K. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowlanemu w O. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 sierpnia 1960 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części zasądzającej w ten sposób, że powództwo w całości oddalił i uchylił punkt II zaskarżonego wyroku dotyczący opłat sądowych.Uzasadnienie faktycznePowód zatrudniony był w pozwanym Przedsiębiorstwie na stanowisku inspektora gospodarki materiałowej i pobierał wynagrodzenie w kwocie 1.900 zł miesięcznie. W dniu 31 stycznia 1960 r. doręczono powodowi wypowiedzenie umowy o pracę na okres 3-miesięczny ze skutkiem na dzień 30 kwietnia 1960 r. Powód uważa powyższe wypowiedzenie za bezskuteczne wobec braku uprzedniej i pisemnej zgody rady zakładowej, wymaganej w § 5 ust. 1 układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r.Spór w powyższej sprawie wszczęty został przed zakładową komisją rozjemczą. Po przejściu sprawy na drogę postępowania sądowego powód ograniczył i sprecyzował żądanie pozwu, domagając się od tej chwili zasądzenia jednomiesięcznego wynagrodzenia w kwocie 1.900 zł.Sąd Powiatowy zasądził na rzecz powoda kwotę 253 zł 32 gr, w pozostałym zaś zakresie powództwo częściowo oddalił, a częściowo postępowanie umorzył. Powoda obciążono jednocześnie opłatami sądowymi w kwocie 238 zł oraz zasądzono od niego na rzecz pozwanego koszty procesu w kwocie 273 zł.Sąd Powiatowy uznał, że dokonane powodowi wypowiedzenie umowy o pracę było nieważne na skutek naruszenia § 5 ust. 1 układu zbiorowego wiążącego strony i przewidującego, że "Zwalnianie pracowników należy do kierownictwa po uprzednim uzgodnieniu na piśmie z radą zakładową". Pozwane przedsiębiorstwo nie uzyskało uprzedniej zgody rady zakładowej wyrażonej na piśmie i wobec tego oświadczenie o wypowiedzeniu jest nieważne w świetle art. 64 p.o.p.c. Przy ustaleniu wysokości odszkodowania Sąd Powiatowy wziął pod uwagę, że powód rozpoczął pracę w innym przedsiębiorstwie już z dniem 5 maja 1960 r. W nowym miejscu pracy powód otrzymuje wynagrodzenie nie niższe od poprzedniego. W rezultacie roszczenie powoda jest usprawiedliwione tylko w wysokości 253 zł 32 gr, odpowiadającego czterem dniom pozostawania bez pracy.Obciążenie powoda opłatami sądowymi od nie uwzględnionej części powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu na rzecz pozwanego umotywowane zostało art. 100 i 102 k.p.c. oraz art. 5 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżony został rewizją przez pozwanego. Skarżący wnosi o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa w całości lub o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki rozpoznanie sprawy odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne sformułowane następująco:"Czy przepis § 5 ust. 1 układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r., uzależniający skuteczność zwolnienia pracownika od uprzedniego uzgodnienia na piśmie z radą zakładową, należy stosować również w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę z zachowaniem ustawowego terminu?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie (art. 388 kpc) i uznał rewizję pozwanego za słuszną.Według art. 3 ust. 5 dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36; zmiana Dz. U. z 1947 r. Nr 24, poz. 92) do zakresu działania rady zakładowej należy m. in. współdziałanie przy regulowaniu zatrudnienia pracowników, przy ich przyjmowaniu i zwalnianiu. Praktyka utrwaliła jednolity pogląd, że treść powyższego przepisu nie uzależnia ważności ani skuteczności wypowiedzenia umowy o pracę od uzyskania zgody rady zakładowej lub od rzeczywistego dopuszczenia rady zakładowej do współdziałania z zakładem pracy przy podejmowaniu decyzji o wypowiedzeniu pracownikom umowy o pracę. Przytoczyć tu należy przykładowo orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30.XII.1953 r. 1 C 1467/53 (OSN nr 3 z 1954 r., poz. 84) oraz ostatnie orzeczenie z dnia 29.IX.1960 r. 3 CR 541/60 (OSN nr 4 z 1961 r., poz. 115), a także decyzję CRZZ z dnia 30.V.1955 r. ("Prawo Pracy" W-wa 1959, t. II, s. 522). Naruszenie zatem uprawnień rady zakładowej wynikających z art. 3 ust. 5 dekretu o radach zakładowych nie wpływa na sytuację prawną pracowników i nie stwarza dla nich podstawy do kwestionowania wypowiedzenia umowy. Znaczenie omawianego przepisu sprowadza się do regulowania stosunków między radą zakładową a zakładem pracy i do podjęcia przez radę odpowiednich kroków w celu zapobieżenia dalszemu ignorowaniu pozycji rady zakładowej oraz ewentualnie w celu doprowadzenia do pociągnięcia do odpowiedzialności służbowej osób, które w sposób zawiniony naruszyły obowiązek współdziałania z radą zakładową.Aktualnie obowiązujące układy zbiorowe pracy zawierają na ogół postanowienia przewidujące "porozumienie" zakładu pracy z radą zakładową lub obowiązek uzgodnienia z radą sprawy zwolnienia pracownika. Powstaje zatem pytanie czy postanowienia tego rodzaju normują także bezpośrednio stosunek prawny między zakładem pracy a pracownikiem (tj. czy dotyczą treści stosunku pracy), czy też nie wybiegają poza dyspozycje znane z art. 3 ust. 5 dekretu o utworzeniu rad zakładowych. Rozwiązanie tego zagadnienia jest możliwe tylko na tle przepisów konkretnego układu zbiorowego, skoro między różnymi układami zbiorowymi istnieją w tym względzie znaczne nieraz różnice.Przepis § 5 ust. 1 układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. nie daje podstawy do wniosku, że wypowiedzenie umowy o pracę dokonane przez zakład pracy bez uprzedniego uzgodnienia na piśmie z radą zakładową jest nieważne lub bezskuteczne. Przepis ten należy do grupy postanowień regulujących stosunki między radą zakładową a kierownictwem zakładu pracy, nie zaś stosunek pracy między pracownikiem a zakładem pracy. Według zdania drugiego § 2 ust. 1 układu "w przypadku braku zgody między kierownictwem a radą zakładową spór należy przekazać do rozstrzygnięcia władzom nadrzędnymi przedsiębiorstwa (zakładu) i rady zakładowej". Przytoczone postanowienie, koncentrujące się na zagadnieniu sporu między wymienionymi podmiotami oraz przewidujące możliwość rozstrzygnięcia tego tylko sporu, stanowi jeden z istotnych argumentów na rzecz zajętego wyżej stanowiska o kwestii wykładni treści § 5 ust. 1 układu zbiorowego.Należy z kolei zwrócić uwagę, że § 6 układu zbiorowego, przewidujący sposoby rozwiązania umowy o pracę, wymienia wypowiedzenie umowy zawartej na czas nieokreślony. Wypowiedzenie według treści tego przepisu przysługuje każdej stronie. Omawiany przepis nie uzależnia skuteczności wypowiedzenia od zgody rady zakładowej, ale mówiąc o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia, układ zbiorowy zastrzega, że może ono nastąpić "zgodnie z obowiązującymi przepisami". Przepisy te przewidują obowiązek uzyskania zgody rady zakładowej. Zgoda (lub brak zgody) rady zakładowej wymagana dekretem z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) wpływa już bezpośrednio na kwestię rozwiązania umowy między pracownikiem i pracodawcą. Zestawienie zatem treści § 5 i § 6 układu zbiorowego prowadzi również do wniosku wyżej już przedstawionego. "Zwalnianie" bowiem przewidziane w § 5 obejmuje wszystkie wypadki jednostronnego oświadczenia zakładu pracy, a więc również rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Przy tym sposobie rozwiązania umowy istotna dla pracownika i jego stosunku prawnego a pracodawcą jest zgoda i tryb jej uzyskania według dekretu z 18 stycznia 1956 r. Tymczasem § 5 układu przewiduje inny tryb "uzgodnienia", istotny tylko dla stosunków między radą zakładową a pracodawcą.Wreszcie wymaga podkreślenia, że wypadki nieważności wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy zgrupowane są w § 8 układu zbiorowego, który nie zajmuje się zupełnie kwestią uzgodnienia z radą zakładową.Niektóre układy zbiorowe zastrzegają stanowczy wpływ rady zakładowej na skuteczność wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. Przykładu dostarcza tu art. 19 układu zbiorowego pracy w rolnictwie z dnia 8 sierpnia 1960 r., według którego sprzeciw rady zakładowej "czyni zwolnienie bezskuteczne".W świetle przytoczonych rozważań i powołanych przepisów układowych należy stwierdzić, że w sprawie niniejszej aktualne jest pytanie prawne tej treści, czy przepis § 5 układu zbiorowego w budownictwie uzależnia skuteczność wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę od poprzedniego uzgodnienia na piśmie z radą zakładową. Na pytanie to należy udzielić odpowiedzi negatywnej.W związku z powyższym nasuwa się uwaga, że pytanie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki nie zostało sformułowane całkowicie dostatecznie. Przepis bowiem § 5 układu zbiorowego powinien być stosowany w każdym wypadku, w szczególności przy wypowiedzeniu umowy o pracę, jednakże niezachowanie tego przepisu wywołuje skutki tylko w sferze stosunków prawnych między zakładem pracy a radą zakładową.W konsekwencji należy dojść do stwierdzenia, że wyrok Sądu Powiatowego narusza § 5 układu zbiorowego pracy. Prowadzi to do zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenia powództwa w całości, skoro umowa o pracę wskutek wypowiedzenia wygasła i powodowi nie przysługują żadne roszczenia po wygaśnięciu umowy przez wypowiedzenie zgodnie z art. 25 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych.Wypada jeszcze dodać, że Sąd Powiatowy błędnie przytoczył art. 64 p.o.p.c. Przepis ten został zastosowany niewłaściwie już choćby z tej przyczyny, że w sprawie chodzi o czynność prawną dotyczącą stosunku między zakładem pracy a pracownikiem. Zgoda rady zakładowej nie stanowi jednego z elementów wypowiedzenia jako czynności prawnej. Brak pisemnej formy uzgodnienia prowadzi po prostu tylko do stwierdzenia, że zakład pracy nie uzgodnił wypowiedzenia w taki sposób, jaki przewiduje układ zbiorowy. Podobnie przy rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia brak pisemnej zgody rady zakładowej (art. 8 ust. 2 dekr. z 18 stycznia 1956 r.) nie powoduje nieważności oświadczenia zakładu pracy.