II CR 1237/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana N. przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w N. - Przedsiębiorstwu Państwowemu o przywrócenie do pracy i zapłatę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 16 czerwca 1959 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Morągu z dnia 10 marca 1959 r. C 36/59 i przekazał sprawę temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód był wieloletnim pracownikiem fizycznym pozwanego Przedsiębiorstwa. Kierownik gospodarstwa wypowiedział powodowi umowę o pracę w dniu 30 czerwca 1958 r. z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia, tj. na dzień 30 września 1958 r.Powód wystąpił z wnioskiem do terenowej komisji rozjemczej żądając przywrócenia do pracy i odszkodowania za czas od 1 października 1958 r. Roszczenia powoda oparte są na twierdzeniu, że rada zakładowa anulowała dokonane wypowiedzenie i wyraziła jedynie zgodę na przeniesienie do innej pracy, a nie całkowite pozbawienie zatrudnienia.Komisja rozjemcza wniosek oddaliła, a po uchyleniu orzeczenia przez Zarząd Główny Zw. Zaw. Prac. Rolnych sprawa skierowana została zgodnie z wnioskiem powoda na drogę postępowania sądowego.Sąd Powiatowy oddalił powództwo. Zdaniem tegoż Sądu umowa o pracę została rozwiązana prawidłowo wskutek wypowiedzenia tym bardziej, że pracodawca zastosował dłuższy okres wypowiedzenia zamiast 2-tygodniowego przewidzianego w art. 11 rozporządzenia o umowie o pracę robotników. Powoływanie się na to, że rada zakładowa nie zgodziła się z decyzją pracodawcy, jest bez znaczenia. Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę przez wypowiedzenie bez uwzględnienia w tej mierze stanowiska rady zakładowej.Rewizja powoda oparta została na zarzucie naruszenia postanowień wiążącego strony układu zbiorowego pracy. Powód podniósł także, że zwolnienie go z pracy nastąpiło wskutek ujawnienia przez niego nadużyć popełnionych przez kierownika gospodarstwa. Sąd Wojewódzki oddalił rewizję podzielając pogląd Sądu pierwszej instancji w szczególności, co do prawidłowości wypowiedzenia i oceny stanowiska zajętego w tej sprawie przez radę zakładową.Minister Sprawiedliwości zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego rewizją nadzwyczajną, złożoną po upływie 6-miesięcznego terminu z art. 399 k.p.c. i wniesioną na skutek podania powoda.Skarżący zarzuca naruszenie interesu Państwa Ludowego oraz przepisów prawa materialnego i wnosi o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną.Uzasadnienie prawneSąd Powiatowy a także Sąd Wojewódzki nie rozważył bliżej i nie przypisał istotnego znaczenia postanowieniom układu zbiorowego pracy obowiązującego strony w spornym okresie i zawartego dnia 4 lipca 1957 r. między Ministrem Rolnictwa i Zarządem Głównym Zw. Zaw. Pracowników Rolnictwa. Według § 8 pkt 5 tego układu "Przyjmowanie i zwalnianie pracowników następuje w uzgodnieniu z radą zakładową (oddziałową)". Według zaś zd. 2-ego tegoż punktu "Zwolnienie pracownika w przypadku pisemnej interwencji ze strony rady czyni zwolnienie bezskutecznym". "Zwolnienie", o którym mowa w powołanym postanowieniu układu zbiorowego, odnosi się do rozwiązania umowy o pracę przez wypowiedzenie ze strony zakładu pracy. Nie dotyczy ono natomiast m.in. rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, skoro w tej kwestii § 14 układu zbiorowego odsyła do przepisów dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 11).Treść przytoczonego § 8 pkt 5 układu zbiorowego nie ogranicza się do obowiązku współdziałania kierownictwa zakładu i rady zakładowej w kwestii przyjmowania i zwalniania pracowników. W razie gdyby układ zbiorowy poprzestawał na obowiązku uzgodnienia stanowisk kierownictwa i rady zakładowej w szczególności w sprawie wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, można by uznać, że chodzi jedynie o uregulowanie wzajemnych stosunków i obowiązków między kierownikiem zakładu i radą zakładową. Tak też uregulowane zostało zagadnienie m.in. w układzie zbiorowym pracy dla przemysłu metalowego z dnia 26 kwietnia 1957 r. Według bowiem art. 4 ostatnio wspomnianego układu przyjmowanie i zwalnianie pracowników należy do dyrekcji za zgodą rady zakładowej z tym, że w razie sporu między tymi organami zagadnienie sporne należy przekazać do decyzji władzom nadrzędnym dyrekcji i rady zakładowej. Dalszych postanowień w tej mierze, w szczególności w kwestii wpływu braku zgody rady zakładowej na skuteczność wypowiedzenia, układ zbiorowy dla przemysłu metalowego nie zawiera.Inaczej jednak przedstawia się zagadnienie w świetle przepisów układu zbiorowego, obowiązującego w sprawie niniejszej. Kategoryczne brzmienie zdania 2-giego § 8 pkt 5 układu zawiera jednocześnie sankcję, przewidzianą na przypadek pisemnej interwencji rady zakładowej przeciwko zwolnieniu pracownika przez wypowiedzenie ze strony zakładu pracy. Sankcją tą jest bezskuteczność "zwolnienia", czyli wypowiedzenia, które nie może już odnieść skutku, a zatem nie doprowadzi do rozwiązania umowy o pracę. Z powyższego wynika, że pisemna interwencja rady zakładowej wywiera także bezpośredni skutek między pracodawcą a pracownikiem i przez bezskuteczność wypowiedzenia gwarantuje pracownikowi określone prawa, w szczególności prawo do dalszego kontynuowania pracy, a pracodawcę zobowiązuje do dalszego zatrudnienia.Nie ma podstaw do odmówienia interwencji rady zakładowej znaczenia wyżej przedstawionego, zamierzonego i wyrażonego jasno w przepisach układu zbiorowego. Zgodnie bowiem z art. 1 (1) ustawy z dnia 14 kwietnia 1937 r. o układach zbiorowych pracy (Dz. U. z 1937 r. Nr 31, poz. 242, 1946 r. Nr 61 poz. 339) układ zbiorowy ustala warunki, jakim powinny odpowiadać indywidualne umowy o pracę. O warunkach umów indywidualnych jest też mowa w art. 445 k.z. Do warunków umowy o pracę zaliczyć należy m.in. uregulowanie sposobu jej rozwiązania w szczególności przez wypowiedzenie a także przesłanki skuteczności lub ważności wypowiedzenia. Okoliczności te mają wpływ na czasokres trwania umowy o pracę, a więc zobowiązania wzajemnego o charakterze ciągłym. Trudno natomiast odmówić znaczenia "warunków", o których mowa w powołanych wyżej przepisach układu zbiorowego, postanowieniom dotyczącym czasu trwania umowy czy ograniczeniom w jej rozwiązaniu.Przyjęte przez Sąd Najwyższy i wyjaśnione wyżej znaczenie § 8 pkt 5 aktualnego w sprawie układu zbiorowego pracy nie pozostaje w sprzeczności z ogólnymi założeniami prawa pracy, pozycją rady zakładowej i zasadami wykładni. Dyskusyjna może być ewentualnie celowość unormowania w powyższy sposób kwestii skuteczności wypowiedzenia, nie ma to jednak wpływu na zastosowanie w wynikłym sporze obowiązujących konkretnie przepisów układu zbiorowego pracy. Trzeba by zresztą dodać, że późniejszy układ zbiorowy pracy dla rolnictwa z dnia 23 grudnia 1958 r. zawierał analogiczne postanowienie w § 8 pkt 6.Ostatecznie należy stwierdzić, że wskutek pisemnej interwencji rady zakładowej, dokonanej przed upływem okresu wypowiedzenia, wypowiedzenie stało się bezskuteczne i nie miało wpływu na trwanie stosunku pracy, łączącego powoda z pozwanym. W aktach sprawy znajduje się dokument, w którym rada zakładowa sprzeciwia się zwolnieniu powoda. Rada Zakładowa w tymże piśmie zaznacza, że powód miał być tylko przeniesiony do innej pracy i na przeniesienie rada zakładowa wyraziła zgodę a kierownik gospodarstwa "przeszłość" zwalnia powoda całkowicie. Sądy obu instancji nie biorąc powyższego pod uwagę naruszyły postanowienia układu zbiorowego, a tym samym i art. 1 ustawy o układach zbiorowych pracy i art. 445 k.z. Bez znaczenia jest w tym zestawieniu twierdzenie, że do powoda zastosowano dłuższy niż ustawowy okres wypowiedzenia. Ten dłuższy okres obowiązywał strony na podstawie § 11 układu zbiorowego, przewidującego 3-miesięczny okres wypowiedzenia pracownikowi stałemu, tj. takiemu, z którym zawarto umowę na czas nieokreślony.Na piśmie interwencyjnym rady zakładowej znajduje się adnotacja (bez daty) pochodząca z Pow. Zarządu Oddziału Zw. Zaw. Prac. Rolnych w M. o tym, że Zarząd postanowił "uchylić wniosek rady zakładowej", ponieważ przy weryfikacji pracowników rada zakładowa wyraziła zgodę na wypowiedzenie pracy powodowi. Jednakże, jak słusznie podnosi rewizja nadzwyczajna, przepisy układu zbiorowego pracy ani inne przepisy prawne nie przewidują zastąpienia decyzji rady zakładowej lub uchylenia tej decyzji przez nadrzędny organ związkowy. Podkreślone już wyżej kategoryczne brzmienie § 8 pkt 5 układu zbiorowego i treść tego przepisu przesądza bezskuteczność wypowiedzenia w razie interwencji rady zakładowej. Wprawdzie § 162 układu wszelkie sprawy sporne między kierownictwem zakładu a radą zakładową na tle stosowania układu rozstrzygać będą bezpośrednio wyższe instancje stron podpisujących układ, jednak przepis ten oznacza w każdym razie, że rozstrzygnięcie spraw spornych pozostawiono wyższym instancjom działającym łącznie. Jednostronne rozstrzygnięcie nie jest więc przewidziane a nie można wykluczyć, że udział "wyższej instancji" nad zakładem pracy doprowadziłby do innego wyniku. Ponadto w komisji weryfikacyjnej, jakby to wynikało z protokołu posiedzenia tej komisji z dnia 15 maja 1958 r., wziął ew. udział tylko jeden członek rady zakładowej. Przy nazwiskach bowiem pozostałych trzech członków komisji widnieją ich tytuły, wskazujące, że nie reprezentują rady zakładowej (kier. gosp., księg. i sekretarz P.O.P.). Układ zbiorowy przewiduje zaś decyzję kolegialną, której nie może zastąpić zgoda jednego członka rady zakładowej. Należałoby wprawdzie zająć stanowisko, że zwolnienie (wypowiedzenie), które nastąpiło w uzgodnieniu z radą zakładową (§ 8 pkt 5 zd. 1-sze ukł. zbiór.), nie może być potem zakwestionowane przez pisemną interwencję rady przeciwko wypowiedzeniu (§ 8 pkt 5 zd. 2-gie), jednakże materiał sprawy nie daje podstaw do wniosku, że uzgodnienie rzeczywiście nastąpiło. Kwestia ta nie była zresztą przez Sąd Powiatowy badana.Przytoczone uchybienia Sądu pierwszej instancji, nie uwzględnione przez Sąd Wojewódzki, prowadzą do uchylenia obu wyroków i przekazania sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania (art. 384, 398 k.p.c.). Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajne nie stoi przy tym na przeszkodzie upływ terminu 6-miesięcznego z art. 399 k.p.c., ponieważ naruszenie istotnych przepisów prawa pracy, mogące prowadzić do pozbawienia poważnych roszczeń pracownika, narusza także interes Państwa Ludowego. Trzeba też dodać, że załączone do sprawy dokumenty zdają się potwierdzać wyjaśnienia powoda dotyczące motywów jego zwolnienia z pracy. W szczególności kierownik gospodarstwa zwolniony został z zajmowanego stanowiska w wyniku stwierdzenia słuszności zarzutów postawionych przez powoda i sprawa nadużyć tego kierownika skierowana została do prokuratora.Przy przyjęciu, że wypowiedzenie umowy o pracę stało się bezskuteczne, powodowi służy roszczenie o dopuszczenie do wykonywania pracy w ramach nadal trwającego stosunku prawnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 24 marca 1958 r. 1 CO 4/58 OSN 1958/III poz. 89). Roszczenie to nazywa powód roszczeniem o przywrócenie do pracy, co jednakże nie powinno mieć wpływu na ocenę istoty żądania pozwu.Jeżeli rada zakładowa wyraziła zgodę na przeniesienie powoda do innej pracy, to obowiązkiem Sądu będzie ustalenie, na jakie stanowisko powód miał być przeniesiony. Stanowisko to powinno odpowiadać kwalifikacjom powoda i jego fizycznym możliwościom.Wynagrodzenie, jakie powód miał otrzymać na nowym stanowisku, będzie też stanowiło podstawę do ustalenia należności, jakie mogą powodowi przysługiwać na zasadzie art. 455 k.z. Zasądzenie wynagrodzenia na podstawie powyższego przepisu będzie wymagało niezbędnych ustaleń w przedmiocie gotowości do pracy oraz uwzględnienia ewentualnych kwot zarobionych przez powoda w czasie pozostawania bez pracy.