III CRN 130/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: W. Łysakowski (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Stefana K., Tadeusza Alojzego i Daniela W. oraz Danuty K. z udziałem Feliksa K. o dział spadku po Franciszku i Walerii małżonkach K. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 10 grudnia 1979 r.uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 31.VIII.1979 r. w części obejmującej dział spadku i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 31.XII.1979 r. Sąd Rejonowy w Łodzi dokonał działu spadku po Walerii i Franciszku małżonkach K. w ten sposób, że nieruchomość spadkową o powierzchni 707 m2 położoną w Ł. przy ul. (...) podzielił na dwie części, przyznając część nie zabudowaną o powierzchni 353 m2 wnioskodawcy Stefanowi K., pozostałą zaś część o powierzchni 354 m2 wraz ze wzniesionymi na niej zabudowaniami - uczestnikowi postępowania Feliksowi K. Od tegoż Feliksa K. zasądzone zostały na rzecz pozostałych wnioskodawców - wnuków spadkodawców Danuty K., Tadeusza Alojzego W. i zięcia Daniela W. - stosowne opłaty (po 17.183,50 zł na rzecz wnuków i 7.365,10 zł na rzecz zięcia); ponadto tytułem wyrównania wartości w majątku spadkowym zasądzono od Stefana K. na rzecz Feliksa K. kwotę 677 zł.Podział nieruchomości był zgodny z projektem sporządzonym przez powołanego przez Sąd biegłego geodetę Zygmunta P. Sąd Rejonowy wyraził pogląd, że nie zachodziła potrzeba zwrócenia się do właściwego do spraw gospodarki terenowej i ochrony środowiska organu administracji terenowej o pozwolenie na podział przedmiotowej nieruchomości, gdyż takim pozwoleniem jest złożone przy wniosku pismo Biura Geodetów Dzielnicowych w Ł. z dnia 15.III.1978 r. nr BGD - 84145/4/78. Zdaniem tego Sądu fizyczny podział spadkowej nieruchomości jest zgodny z interesem społeczno-gospodarczym, przeznaczeniem rzeczy i przepisami ustawy. W szczególności za podziałem spadkowej nieruchomości i przyznaniem poszczególnych jej części Feliksowi K. i Stefanowi K. przemawiają: fakt jednakowych udziałów obu tych spadkobierców, podobne ich warunki mieszkaniowe i sytuacja rodzinna, a ponadto okoliczność, iż dotychczas z nieruchomości tej korzystał wyłącznie Feliks K., nie rozliczając się z pobranych pożytków i przychodów, a Stefan K. - obecnie emeryt - także pragnie na przydzielonej mu działce uprawiać warzywa.Postanowienie powyższe zaskarżył rewizją uczestnik postępowania Feliks K.Oddalając rewizję postanowieniem z dnia 10.XII.1979 r., Sąd Wojewódzki w Łodzi uznał, że wprawdzie Sąd Rejonowy przed podjęciem decyzji co do podziału nieruchomości miał obowiązek przesłać opracowany przez biegłego projekt podziału do właściwej władzy administracyjnej w celu wydania pozwolenia, o którym mowa w art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192), to jednak w konkretnej sprawie wystąpienie takie było zbędne. Sąd Rejonowy bowiem dysponował pozwoleniem właściwego organu administracji terenowej wydanym jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego. Za takim stanowiskiem przemawia - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - treść pism złożonych w postępowaniu rewizyjnym. Wynika z nich, że kwestionowana decyzja Biura Geodetów, zezwalająca na podział nieruchomości spadkowej, wydana została po uprzednim wspólnym skonsultowaniu się właściwych organów administracji państwowej. Sąd Wojewódzki podzielił poza tym stanowisko Sądu I instancji, że fizyczny podział przedmiotowej nieruchomości uwzględnia w sposób należyty interes obu spadkobierców, przy czym jest on zbieżny z interesem społeczno-gospodarczym.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 10.XII.1979 r. i poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 31.VIII.1979 r. zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 22.V.1981 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na tle rewizji nadzwyczajnej nasuwają się dwa zagadnienia wymagające bliższego rozważenia:1) jakie znaczenie prawne ma "pozwolenie", o którym mowa w art. 18 ust. 3 powołanej wyżej ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., oraz jakim wymogom formalnym "pozwolenie" to powinno odpowiadać;2) czy Sąd rozpoznający wniosek o podział nieruchomości położonej na terenie miasta może zrezygnować z wystąpienia do właściwego organu administracji państwowej - wydziału gospodarki terenowej i ochrony środowiska urzędu miasta (miasta i gminy) o wydanie takiego "pozwolenia".Ze sformułowania art. 18 § 4 wymienionej ustawy wynika, że "pozwolenie" właściwego organu administracji państwowej na fizyczny podział nieruchomości miejskiej jest warunkiem sine qua non dokonania podziału, i to niezależnie od tego, w jakim trybie - w drodze czynności prawnej czy na mocy orzeczenia sądowego - ma dojść do takiego podziału. Organ administracji państwowej więc działa na prawach organu wyłącznie uprawnionego do decydowania, czy podział fizyczny nieruchomości położonej na terenie miasta może być dokonany. Jest to rozwiązanie prawne zgoła odmienne od tego, jakie przyjęto w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (tekst jedn.: Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215). Ten ostatni przepis bowiem przewiduje wyraźnie, że w wypadku, gdy do przeniesienia własności, zniesienia współwłasności i działu spadku dochodzi w drodze sądowej, dopuszczalność podziału nieruchomości rolnej ustala sąd.W tej sytuacji pogląd Sądu Wojewódzkiego, że również w przypadku podziału nieruchomości miejskiej w toku postępowania sądowego do sądu należy decyzja, czy i w jaki sposób dokonany zostanie podział nieruchomości, jest błędny.Pozwolenie na podział fizyczny nieruchomości położonej na terenie miasta uprawniony do tego organ administracji państwowej powinien wydać w formie decyzji administracyjnej (art. 104 § 1 k.p.a. - tekst jedn.: Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26). Za taką właśnie formą "pozwolenia" przemawia powołany wyżej przepis k.p.a., uzasadnia ją również charakter materii prawnej regulowanej "pozwoleniem" - zapewnienie właściwej struktury nieruchomości położonych w miastach, zgodnej z planem zagospodarowania przestrzennego miast.Zważywszy powyższe, należy z kolei przyjąć - i taki pogląd utrwala się w judykaturze - że Sąd przed wydaniem orzeczenia o podziale fizycznym nieruchomości położonej w granicach miasta ma obowiązek przedstawienia właściwemu organowi administracji państwowej projektu podziału takiej nieruchomości w celu ewentualnego wydania "pozwolenia" przewidzianego w art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192). W wykonaniu tego obowiązku nikt, a zwłaszcza strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, Sądu zastąpić nie może.Sąd Rejonowy obowiązku, o którym wyżej mowa, nie dopełnił. Uchybienie to było na tyle istotne, że powinno było skutkować uwzględnienie przez Sąd Wojewódzki rewizji uczestnika F.K. Skoro to jednak nie nastąpiło, uwzględnieniu podlega rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości, a sprawa - przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 w związku z art. 422 § 1 k.p.c.).Rzeczą Sądu Rejonowego będzie przedstawienie projektu podziału spadkowej nieruchomości Wydziałowi Gospodarki Komunalnej i Przestrzennej Urzędu Dzielnicowego Łódź-Widzew w celu wydania stosownej decyzji w kwestii dopuszczalności fizycznego podziału tej nieruchomości stosownie do art. 18 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r.W przypadku wydania "pozwolenia" na podział spadkowej nieruchomości Sąd Rejonowy rozważy, czy jego dokonanie jest zgodne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tej nieruchomości.Ponadto wymagać będzie ustalenia, czy nieruchomość stanowiąca przedmiot działu spadku stanowi majątek wspólny spadkodawców Walerii i Franciszka małżonków K., czy też majątek odrębny Franciszka K. Treść zaświadczenia PBN w Łodzi z dnia 10.II.1978 r. wydaje się wskazywać, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność tylko Franciszka K.Konieczne jest rozważenie, czy postępowaniem działowym nie należy objąć spadku po Reginie W. - córce wymienionych wyżej spadkodawców.Uczestnikiem postępowania w niniejszej sprawie jest mąż Reginy W. - Daniel W. Na jego rzecz zasądzono spłatę, mimo iż nie należy on do kręgu spadkobierców Walerii i Franciszka małżonków K.Na koniec skarżący trafnie podnosi, że upływ terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej. Orzeczenie, którym dokonano fizycznego podziału nieruchomości położonej w mieście bez wymaganego pozwolenia organu administracji państwowej, nie tylko narusza prawo, ale jest sprzeczne z interesem PRL. Interes ten wymaga, by w miastach powstawały jedynie nieruchomości o właściwej strukturze, w pełni zgodne z planem przestrzennego zagospodarowania.Z powyższych zasad orzeczono jak w sentencji.