C 351/49

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr J. Marowski (sprawozdawca), Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Janiny G. o podział spadku, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Eugeniusza G. na postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 24 września 1949 r., zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Okręgowemu w Łomży do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneSąd Okręgowy w Łomży, zmieniając postanowienie Sądu Grodzkiego w Wysokiem Mazowieckim, podzielił spadek po Janie i Mariannie małż. G. obejmujący gospodarstwo rolne we wsi Włosty Olszanka o powierzchni ponad 6 ha z budynkami i inwentarzem pomiędzy spadkobierców w ten sposób, że: a) Janinie G. przyznał na własność trzecią część działki oznaczonej na planie jako dział I od strony wschodniej o obszarze łącznie z drogami 1 hektar 9.643 m2 oraz południową połowę wschodniej części działu II-go o obszarze 1.223 m2 wraz z pobudowanym na tej części domem, b) Eugeniuszowi G. przyznał na własność północną połowę wschodniej części siedliskowego działu II-go o obszarze 1.222 m2, oborę, trzecią część działki oznaczonej na planie jako dział I od strony zachodniej o obszarze 1 hektar 9.644 m2, całą działkę gruntu oznaczoną na planie jako dział III-ci oraz inwentarz żywy: konia, krowę, jałówkę i 3 świnie, c) Natalii L. przyznał na własność zachodnią część siedliskowego działu II-go o obszarze 1.321 m2, piwnicę na tejże części pobudowaną oraz trzecią część środkową działu I-go o obszarze 1 hektar 9.644 m2 przy podziale tego działu wzdłuż, d) Natalii L. i Janinie G. przyznał na współwłasność stodołę pobudowaną na zachodniej części działu II-go, w celu wyrównania sched spadkowych zasądził od Eugeniusza G. na rzecz Janiny G. 21.441 zł i na rzecz Natalii L. 12.279 zł oraz zobowiązał Eugeniusza G. do wydania Janinie G. 5 q żyta i 3 q pszenicy. Sąd Okręgowy ustalił, że po zmarłych Janie i Mariannie małż. G. pozostało troje dzieci - uczestników postępowania działowego - i każdy z nich dziedziczy w 1/3 części. Przy podziale spadku Sąd miał na uwadze opinię Referatu Rolnictwa i Reform Rolnych przy Starostwie Powiatowym oraz opinię Biura Planowania Przestrzennego, a także zarzut Eugeniusza G. dotyczący zbyt wysokiego oszacowania nieruchomości spadkowych i ewentualnej niemożności dokonania przez niego spłat i dlatego postanowił wydzielić połowę wschodniej części siedliska wraz z pobudowanym na tej części domem mieszkalnym Janinie G., ażeby zaś zredukować spłaty do minimum postanowił przyznać na wspólną własność Janinie G. i Natalii L. stodołę. Eugeniusz G. zdaniem Sądu nie powinien czuć się pokrzywdzonym nieprzyznaniem mu domu, gdyż posiada już materiał na drugi dom i zamierza budować się w innym miejscu. Sąd uznał za niesłuszny zarzut Eugeniusza G., że została włączona do masy spadkowej obora budowana przez niego już po śmierci ojca. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego, oborę tę budował on z dochodów majątku spadkowego i dlatego powinna ona być włączona do spadku. Również za niesłuszny uznał Sąd zarzut, iż biegli stronniczo szacowali majątek spadkowy, gdyż w grupie biegłych był również Komisarz Ziemski, który w przypadku zbyt wysokiego oszacowania poprawiał szacunek. Zarazem zestawił Sąd wartość poszczególnych części składowych spadku i poszczególnych sched wskazując w jaki sposób wyliczył dopłaty.Powyższe postanowienie zaskarżył skargą kasacyjną uczestnik postępowania Eugeniusz G. wnosząc o uchylenie go z powodu obrazy art. 152 § 2, 153 i 154 post. spadk. oraz art. 2 pkt 2, 3, 5, 6, 7 i 8 ustawy z dn. 25.VI.1948 r. o podziale nieruchomości (Dz. U. R. P. Nr 35, poz. 240): a) przez przeprowadzenie podziału w naturze nieruchomości pomimo że Starostwo (k. 99) wypowiedziało się co do podziału negatywnie z wyjątkiem jedynie co do siedliska, a następnie pismo Starostwa wyrażające zgodę na podział (k. 121) wyszło z Wydziału Planowania, a nie od właściwej władzy ziemskiej; - b) przez niewyjaśnienie, czy osiedle Szepietowo, w którego rejonie rozwojowym nieruchomość quaestionis ma się znajdować, weszło w regionalny plan zagospodarowania przestrzennego, a w braku tegoż, czy nastąpiło w tym przedmiocie zarządzenie Wojewody, ogłoszone w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym, - c) przez niezaznaczenie podziału nieruchomości na planie przepisanym w art. 153 post. spadk., d) przez nieuzyskanie zatwierdzenia tego planu przez władzę mierniczą (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pismo Starostwa wyrażające w zasadzie zgodę na podział nieruchomości spadkowych (k. 122) zostało podpisane przez Wicestarostę w zastępstwie Kierownika Urzędu. Tym samym brak podstaw do uznania, żeby decyzja została wydana przez władzę niewłaściwą.Według przepisów art. 101 ust. 1 lit. b) i ust. 2 post. adm., decyzja prawnie bezpodstawna może być uchylona z urzędu lub na wniosek osoby interesowanej przez władze nadzorcze. Jeżeliby zatem nawet nieruchomości quaestionis nie znajdowały się w prawidłowo ustalonym rejonie rozwojowym osiedla Szepietowo i decyzja z tego względu miała by być prawnie bezpodstawną, okoliczność ta nie mogłaby mieć wpływu na niniejszą sprawę, skoro skarżący nawet nie twierdził, żeby decyzja ta została uchylona lub choćby wszczęto postępowanie o jej uchylenie.W związku z treścią przepisu art. 153 post. spadk. należy zważyć, że wprawdzie przepis § 6 rozporządzenia z dnia 26.XI.1946 r. o urządzeniu i prowadzeniu ksiąg wieczystych (Dz. U. R. P. Nr 66, poz. 366) przewiduje, iż oznaczenie nieruchomości obejmuje między innymi jej plan, który zgodnie z przepisem § 7 tegoż rozporządzenia powinien być zatwierdzony przez władzę mierniczą, jednakowoż przepis § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.VI.1947 r. (Dz. U. R. P. Nr 48, poz. 251) zawiesił stosowanie przepisów § 10 pkt a) i § 14 pkt b) rozporządzenia z dnia 29.XI.1946 r. o prowadzeniu dotychczasowych ksiąg hipotecznych po dniu 31.XII.1946 r. (Dz. U. R. P. Nr 66, poz. 367) oraz § 17 rozporządzenia z dnia 29.XI.1946 r. o urządzeniu i prowadzeniu zbioru dokumentów oraz o postępowaniu w przedmiocie składania dokumentów (Dz. U. R. P. Nr 66, poz. 368) w części dotyczącej oznaczenia nieruchomości przez złożenie jej planu i opisu sporządzonych lub zatwierdzonych przez właściwe władze miernicze. W obecnym stanie prawnym jest zatem zbędne przedkładanie zatwierdzonego planu zarówno przy wniosku o wpis w księdze wieczystej, założonej przed dniem 1 stycznia 1947 r., jak i przy wniosku o złożenie dokumentu do zbioru dokumentów urządzonego dla nieruchomości nie wpisanej do księgi wieczystej. Plan zatwierdzony jest obecnie, o ile chodzi o przepisy księgowe, konieczny tylko w przypadku, jeśli właściciel żąda założenia księgi wieczystej na zasadzie art. XX § 2 przep. wpr. pr. rzecz. W tym stanie prawnym należy odpowiednio rozumieć i powołujący się na przepisy o księgach wieczystych przepis art. 153 post. spadk. Mianowicie w postępowaniu o podział spadku projektowany sposób podziału nieruchomości spadkowej powinien być zaznaczony na planie zatwierdzonym przez władzę mierniczą tylko w przypadku, gdy nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej, a choćby jeden z uczestników, który otrzymuje taką nieruchomość lub jej część, żądał sporządzenia planu, poza oczywiście przypadkiem, gdy taki plan jest konieczny ze względu na przepisy szczególne, powołane w art. 154 post. spadk. Ponieważ wniosek o założenie księgi wieczystej (art. XX ust. 2 przep. wprow. pr. rzecz.) jest pozostawiony uznaniu każdego właściciela z osobna, przeto koszty sporządzenia i zatwierdzenia niekoniecznego planu obowiązują tylko tych uczestników, którzy go żądali powołując się na swój zamiar postawienia wniosku o założenie księgi wieczystej. Oczywiście w przypadku, gdy plan jest niepotrzebny, sentencja postanowienia powinna zawierać dokładny opis działek, tak żeby były wystarczająco skonkretyzowane. W sprawie jednak, jak słusznie zarzuca skarżący, konieczne było sporządzenie planu podziału i zatwierdzenie go przez władzę mierniczą na zasadzie art. 154 post. spadk. Według bowiem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 25.VI.1948 r. (Dz. U. R. P. Nr 35, poz. 240) na podział nieruchomości w granicach obszaru rozwojowego miasta należy uzyskać zezwolenie władzy, a z art. 8 i 9 powołanej ustawy wynika, że projekt podziału podlega zatwierdzeniu władzy mierniczej, skutkiem czego musi on być sporządzony w formie planu nadającego się do zatwierdzenia przez władzę mierniczą. Udzielone pismem władzy zezwolenie na podział pod warunkiem, że działki nie mogą być mniejsze od 1.000 m2 powierzchni, a szerokość frontu nie mniejsza od 20 m długości, nie jest jeszcze zatwierdzeniem podziału, stwierdzenie zaś, czy projekt podziału odpowiada wstępnemu zezwoleniu, należy do władzy mierniczej, a nie do sądów (...).Z tych powodów Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok na zasadzie art. 437 k.p.c. uchylił.