III CRN 162/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Kołakowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Bladowski, T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora J. Szewczyka po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Marii B. i Ryszarda B. o stwierdzenie nabycia spadku po Antonim D. na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Rejonowego w Gdańsku z dnia 30 grudnia 1986 r.postanowił: uchylić zaskarżone postanowienie i 1) odrzucić wniosek w części dotyczącej stwierdzenia nabycia spadku po Antonim D. na zasadach ogólnych;2) stwierdzić, że wchodzące w skład spadku po Antonim D., zmarłym w dniu 2 lutego 1986 r., gospodarstwo rolne dziedziczą na podstawie testamentu z dnia 18 marca 1977 r. Maria B. c. Leokadii i Ryszard B. s. Heleny w 1/2 (połowie) każde z nich.Uzasadnienie faktyczneW rewizji nadzwyczajnej od postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po Antonim D. Prokurator Generalny RP zarzucił rażące naruszenie art. 199 § 1 pkt 2 i art. 677 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 959 k.c. w zw. z art. 33 pkt 2 k.r.o., a ponadto naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części stwierdzającej nabycie spadku na zasadach ogólnych i odrzucenie w tym zakresie wniosku oraz w części dotyczącej wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego i stwierdzenie, że dziedziczą je wnioskodawcy na prawach wspólności ustawowej.Uzasadnienie prawneRozpoznając tę rewizję Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Pierwszy z zarzutów rewizji nadzwyczajnej jest oczywiście uzasadniony, skoro Sąd Rejonowy orzekł o dziedziczeniu po Antonim D. na zasadach ogólnych ponownie, mimo swego prawomocnego postanowienia w tej kwestii.Uzasadniony jest także zarzut, iż nieprawidłowy jest sposób rozstrzygnięcia o dziedziczeniu wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego. Doprowadziło to do prawomocnej odmowy dokonania odpowiednich wpisów w księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości składających się na to gospodarstwo. Zarówno Państwowe Biuro Notarialne w G., jak i Sąd Wojewódzki w Gdańsku uznały, że wskazanie - obok ułamków - klauzuli dotyczącej objęcia ich istniejącą między współspadkobiercami wspólnością ustawową jest błędne, gdyż wspólność taka nie ma wpływu na określenie udziału w spadku.W rewizji nadzwyczajnej przedstawiono pogląd odmienny, uznając że treść testamentu nakładała na Sąd Rejonowy obowiązek stwierdzenia, iż wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyli wnioskodawcy w całości "do majątku objętego wspólnością ustawową" bez określenia ułamkowej części nabytego przez każde z nich spadku.Stanowisko to nie zasługuje na aprobatę. Przedmiotem postępowania jest stwierdzenie nabycia spadku, nie zaś - określenie charakteru odziedziczonych udziałów z punktu widzenia przepisów odnoszących się do małżeńskich stosunków majątkowych. Stosownie do art. 677 § 2 k.p.c. w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne, sąd wymienia w treści postanowienia spadkobierców oraz ich udziały w nim. Unormowanie to - w wypadku dziedziczenia testamentowego - wiąże się z art. 959 k.c., według którego spadkodawca może powoływać do całości spadku jedną lub kilka osób, a także z art. 960 k.c., w którym wskazano, iż w razie nieokreślenia ich udziałów spadkowych - dziedziczą oni w częściach równych.To, że w przepisach o małżeńskiej wspólności ustawowej (art. 33 pkt 2 k.r.o.) upoważniono spadkodawcę do postanowienia także, że przedmioty nabyte przez to dziedziczenie nie będą stanowić odrębnego majątku współdziedziczących małżonków, nie zmienia przedmiotu orzekania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. To wskazanie spadkodawcy przy sporządzaniu testamentu nie utraci przez to znaczenia. Na wypadek sporu między małżonkami co do charakteru tego majątku, w szczególności w ewentualnym postępowaniu o podział majątku, który był objęty wspólnością ustawową, będzie ono istotne dla ustalenia składu tego majątku.Rozważania te muszą więc prowadzić do - odmiennego niż w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej - wniosku, że postanowienie spadkodawcy w testamencie, iż udziały w spadku odziedziczone przez współmałżonków stanowić będą ich majątek wspólny (art. 33 pkt 2 k.r.o.) nie podlega ujawnieniu w treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia przez nich spadku.Z tego względu Sąd Najwyższy orzekł co do istoty sprawy w tej części (art. 422 § 1 k.p.c.) przez wymienienie wysokości udziałów nabytych przez wnioskodawców na podstawie testamentu.