III CRN 166/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki (spr.).Sędziowie SN: Wł. Patulski, K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 1989 r. sprawy z powództwa Andrzeja P. przeciwko Januszowi W. o rozwiązanie spółki i podział majątku spółki na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL nr (...) od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 22 grudnia 1988 r., sygn. akt I Cr 587/89,uchyla zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i sprawę w części dotyczącej podziału dalszego majątku wspólnego wspólników przekazuje Sądowi Rejonowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o wpisie należnym od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneW powództwie wytoczonym przeciwko Januszowi W. powód Andrzej P. żądał rozwiązania umowy spółki zawartej między stronami w dniu 10 maja 1984 r. w przedmiocie wspólnego prowadzenia warsztatu rzemieślniczego oraz rozliczenia majątku spółki zgodnie ze wskazaną propozycją lub zgodnie z opinią biegłego.Wyrokiem z dnia 9 marca 1989 r. Sąd Rejonowy w Radomiu:I)ustalił, że umowa spółki zawarta w dniu 10 maja 1984 r. pomiędzy Andrzejem P. a Januszem W. została rozwiązana z dniem 13 czerwca 1985 r.,II)zasądził od Andrzeja P. na rzecz Janusza W. kwotę 530.028 zł z 8% od dnia 13 kwietnia 1986 r. do dnia zapłaty.Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał art. 860-875 k.c.W rewizji od tego wyroku Janusz W. wnosił o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Dla uzasadnienia tego wniosku skarżący podnosił zarzut naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 867 § 1 k.c. przez pozbawienia powoda udziału w zyskach, art. 871 k.c. przez pominięcie w rozliczeniu spółki zwrotu udziału pozwanego, art. 875 k.c. w związku z art. 207 k.c. przez pominięcie w rozliczeniu pożytków.Wyrokiem z dnia 22 grudnia 1988 r. Sąd Wojewódzki w Radomiu:I)zaskarżony wyrok zmienił w punkcie II o tyle, że ponad zasądzoną kwotę 530.028 zasądził od Andrzeja P. na rzecz Janusza W. 899.777 zł tytułem pożytków,II)poza tym rewizję oddalił.Sąd Wojewódzki zaznaczył, że każdy ze wspólników może żądać rozliczenia z tytułu pożytków w trybie art. 207 k.c. Pożytki należą się pozwanemu za okres od daty rozwiązania umowy spółki, tj. od dnia 13 czerwca 1985 r. do daty rozliczenia wspólników, co nastąpiło z dniem 9 marca 1988 r. Wobec naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa materialnego - art. 875 k.c. w związku z art. 207 k.c. - Sąd Wojewódzki zmienił odpowiednio zaskarżony wyrok, zasądzając na rzecz pozwanego od powoda kwotę 898.777 zł.W rewizji nadzwyczajnej wniesionej od wyroku Sądu Wojewódzkiego Prokurator Generalny domaga się jego uchylenia i odrzucenia rewizji pozwanego Janusza W. od wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 9 marca 1988 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadniczym problemem, od którego rozwiązania zależy rozstrzygnięcie sprawy na skutek rewizji nadzwyczajnej, jest zagadnienie konsekwencji prawnych wynikających z faktu, że powód w niniejszej sprawie żądał jednocześnie rozwiązania przez Sąd umowy spółki cywilnej oraz domagał się rozliczenia między wspólnikami z majątku spółki. Otóż wbrew stanowisku Sądów i skarżącego w trybie rewizji nadzwyczajnej - są to sprawy, których nie można łącznie rozstrzygać w jednym postępowaniu. Sprawa o rozwiązanie spółki podlega rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w procesie, natomiast "likwidację" majątku wspólnego wspólników - po rozwiązaniu spółki cywilnej - przeprowadza sąd w trybie właściwym dla zniesienia współwłasności w częściach ułamkowych (art. 875 § 1 k.c.), tj. w trybie postępowania nieprocesowego, stosując odpowiednio przepisy art. 617 i nast. k.p.c. Należy bowiem zwrócić uwagę na sformułowanie § 1 art. 875 k.c.: "Od chwili rozwiązania spółki...". Z tego wynika, że dopiero po prawomocnym rozwiązaniu spółki mogą być stosowane przepisy o zniesieniu współwłasności w częściach ułamkowych z zastrzeżeniem postanowień § 2 i 5 art. 875 k.c. W ten sposób sprawa przedstawia się w świetle przepisów Prawa cywilnego.Według art. 191 k.p.c. powód może dochodzić jednym pozwem kilku roszczeń przeciwko temu samemu pozwanemu, jeżeli nadają się one do tego samego trybu postępowania. Przede wszystkim zaś odróżnia się tryb postępowania procesowego oraz tryb postępowania nieprocesowego (art. 13 k.p.c.). Obu tych trybów postępowania nie można łączyć, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie (patrz np. art. 53 § 3 k.r.o.). Tak więc sprawa o rozwiązanie spółki cywilnej i sprawa o rozliczenie między wspólnikami (o likwidację majątku) nie mogą być przedmiotowo kumulowane. Każda z nich powinna być wszczęta osobno jako odrębna sprawa.Wyrok pozytywny orzekający rozwiązanie spółki stanowi orzeczenie o charakterze prejudycjalnym dla sprawy o rozliczenie, dla której, jak już była mowa, przewidziany jest tryb postępowania nieprocesowego.Ponadto należy stwierdzić, że w wypadku gdy każda z tych spraw (jedna w formie powództwa, druga w postaci wniosku) zostaje wszczęta osobno, nie wchodzi w grę stosowanie art. 219 k.p.c., który reguluje połączenie kilku oddzielnych spraw do łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia. Unormowanie to bowiem odnosi się do spraw toczących się w tym samym trybie, zwłaszcza procesowym. Wymaga przy tym podkreślenia, że jeżeli sprawę wszczęto lub prowadzono w trybie niewłaściwym, sąd rozpozna ją w trybie właściwym lub przekaże ją właściwemu sądowi do rozpoznania w takim trybie (art. 201 k.p.c.).Ze względu na to, że obie omawiane sprawy pozostają ze sobą w stosunku zależności prejudycjalnej w sensie, o którym była nowa, sprawa o rozliczenie podlega zawieszeniu na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., jeżeli została wszczęta w toku sprawy o rozwiązanie spółki.W świetle przytoczonej wykładni nie można uznać za trafne wywodów zawartych w rewizji nadzwyczajnej. W sprawie w części dotyczącej rozliczeń ze względu na tryb nieprocesowy powództwo wzajemne byłoby niedopuszczalne. Mylne jest także stwierdzenie, że skoro Sąd Rejonowy nie orzekł o oddaleniu powództwa, to nie było substratu do zaskarżenia orzeczenia tego sądu i rewizja uczestnika postępowania podlegała odrzuceniu. Skarżący nie bierze pod uwagę również w tym wypadku tego, że chodzi o sprawę, która powinna toczyć się w trybie nieprocesowym.W konsekwencji nie ma podstaw do uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego i odrzucenia rewizji uczestnika postępowania Janusza W.Zaskarżony "wyrok" Sądu Wojewódzkiego będący w istocie postanowieniem podlega uchyleniu przez Sąd Najwyższy i sprawa w części dotyczącej podziału dalszego majątku wspólnego wspólników przekazaniu Sądowi Rejonowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania. Uzasadnia to rażące naruszenie przepisów prawa procesowego ze względu na błędne określenie charakteru sprawy. Niezależnie od tego nie można odmówić racji skarżącemu, że istotne zastrzeżenie nasuwa również merytoryczne rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego. Uzupełniająca opinia biegłego W.Z., na podstawie której Sąd Wojewódzki zasądził dodatkowo od powoda na rzecz pozwanego kwotę 893.777 zł tytułem połowy z ogólnej kwoty pożytków wyliczonych z automatu tokarskiego i pozostałych urządzeń, nie uwzględnia bardzo istotnej okoliczności przyjętej przez Sąd Rejonowy przy dokonywaniu rozliczenia wartości automatu tokarskiego i niekwestionowanej w ustaleniach Sądu Wojewódzkiego, że wartość tego automatu stanowi w 70% osobisty nakład powoda i że przy rozliczeniu wartości tego automatu między wspólnikami przyjęto jedynie 30%, gdyż reszta, tj. 70% stanowi własność powoda. Dlatego też takie same kryteria należało przyjąć przy obliczaniu i podziale pożytków. W wyniku nieuwzględnienia powyższych kryteriów Sąd Wojewódzki zasądził bezzasadnie na rzecz pozwanego kwotę ponad 571.000 zł.