III CRN 183/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz.Sędziowie SN: R. Czarnecki, (spr.), A. Józefowicz.Protokolant: M. Czarnecka.Prokurator Prokuratury Generalnej PRL: Zb. Paczyński.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 1984 r. na rozprawie sprawy z wniosku Eugeniusza G., Władysława G. i Zdzisława G. oraz Skarbu Państwa o rozgraniczenie nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 29 września 1975 r. oraz od postanowienia Sądu Rejonowego w J. z dnia 10 stycznia 1984 r., a także ugody zawartej w dniu 21 czerwca 1974 r.,uchyla zaskarżone postanowienia i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w J. do ponownego rozpoznania, poza tym odrzuca rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneW wyniku wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy nieruchomością, która stanowi własność Państwa, będącą drogą, a nieruchomościami z nią sąsiadującymi, w dniu 21 VI 1974 r. stawili się na gruncie: Maria K., Natalia H., Władysław G. i Zdzisław G. Od północy z nieruchomością Państwa (drogą) sąsiadują działki m.in. Marii K. (nr 56/1, 56/2, 57/1) i Henryka H. (nr 77/1). K. - oraz w imieniu swego męża - Natalia H. oświadczyły, że wyrażają zgodę na granicę pomiędzy drogą a wymienionymi działkami, oznaczoną przez geodetę w sposób przedstawiony przez niego na szkicu polowym (s. 8, 18, 17), a organ administracji państwowej decyzjami z dnia 18 VII i z dnia 1 VIII 1974 r. (pierwszą - w sprawie K., a drugą w sprawie - H.) ustalił tę granicę (s. 19, 22). Od południa z drogą i na pewnym odcinku od północy z tą drogą sąsiadują działki Eugeniusza G. (nr 74, 73/2), Władysława G. (nr 73/1, 68) i Zdzisława G. (nr 70/2, 69, 66, 65, 67). Po przekazaniu sądowi sprawy w tym zakresie, postanowieniem z dnia 29 IX 1975 r. Sąd Rejonowy ustalił granicę pomiędzy drogą a wymienionymi działkami w sposób uwidoczniany przez biegłego na sporządzonej przez niego mapie (s. 53, 56, 64).Według opinii biegłego złożonej w sprawie o ponowne rozgraniczanie, północna granica nieruchomości Państwa (drogi), na którą w dniu 21 VI 1974 r. K. "wyraziła zgodę", zbiega się z południową granicą tej drogi ustaloną postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 29 IX 1975 r. w ten sposób, że w pewnym punkcie nieruchomość K. sięga nieruchomości Władysława G., a drogi w ogóle nie ma. Wniosek w tej sprawie uległ odrzuceniu.Z kolei Prokurator wniósł skargi o wznowienie postępowań toczących się przed sądami, ale skargi te nie odniosły skutku.Wreszcie - zostało wznowione postępowanie administracyjne w zakresie rozgraniczenia pomiędzy nieruchomością Państwa (drogą) a nieruchomością K. (jej działki nr 56/1, 56/2 i 57/1 obecnie noszą nr 810). Granicę pomiędzy wymienionymi nieruchomościami geodetą oznaczył, w wyniku uwzględnienia mapy ewidencji gruntów z 1981 r. sporządzonej na podstawie mapy katastralnej, jednakże K. zakwestionowała tę granicę. Przy przekazywaniu sądowi sprawy, organ administracji dołączył ostateczną decyzję z dnia 14 XII 1982 r., która uchyliła decyzję z dnia 18 VII 1974 r. ustalającą granicę pomiędzy drogą a działkami K. Postanowieniem z dnia 10 I 1984 r. Sąd Rejonowy odrzucił wniosek Skarbu Państwa o rozgraniczenie z powołaniem się na powagę rzeczy osądzonej, wynikającą z ugody zawartej przez strony w dniu 21 V 1974 r.W dniu 10 VII 1984 r. Prokurator Generalny złożył rewizję nadzwyczajną. Wniósł w niej o uchylenie ugody z dnia 21 VI 1974 r., w której K. i H. brały udział oraz postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 29 IX 1975 r. W piśmie procesowym z dnia 8 X 1984 r. Prokurator Generalny rozszerzył wymienioną rewizję przez żądanie uchylenia także postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 10 I 1984 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zaważył, co następuje.W związku z poglądami wyrażonymi w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 10 I 1984 r. należy podkreślić, że ani ugoda sądowa, ani inna ugoda posiadająca moc takiej ugody nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a ponadto - że art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 13 IX 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 ze zm.) nie przewiduje orzeczenia przez organ administracji państwowej o rozgraniczeniu w wypadku zawarcia przez strony ugody przed geodetą.W dniu 21 VI 1974 r. geodeta dokonywał czynności ustalenia granic, m.in. - granicy pomiędzy nieruchomością Państwa (drogą) a działkami K. i w związku z tym strony zostały wezwane do stawienia się na gruncie (art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanego dekretu). Wówczas strony te mogły zawrzeć ugodę przed geodetą (art. 7 ust. 2 dekretu). Przed geodetą dokonującym czynności ustalania granicy, ze stron była obecna K., natomiast przedstawiciel Skarbu Państwa nie stawił się (s. 18). Jednym z rodzajów umów jest ugoda, a charakteryzuje się ona tym, że strony czynią sobie wzajemne ustępstwa (art. 917 k.c.). Gdy przedstawiciel Skarbu Państwa nie stawił się, K. nie mogła zawrzeć ugody, a stanowisko Sądu Rejonowego, że doszło do zawarcia tej ugody, oznacza, że K. zawarła ugodę sama z sobą. W sprawie, w której wyłania się kwestia nieważności bezwzględnej umowy (art. 58 k.c.), sąd kwestię tę bierze z urzędu pod rozwagę jako przesłankę swego rozstrzygnięcia. Dotyczy to tym bardziej sytuacji, gdy umowa (ugoda) w ogóle nie została zawarta i stąd jej nie ma.Przy braku ugody, postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 10 I 1984 r., odrzucające wniosek Skarbu Państwa o rozgraniczenie pomiędzy nieruchomością Państwa (drogą) a nieruchomością K., nie tylko rażąco narusza prawo (art. 417 § 1 k.p.c.), lecz także godzi w powagę wymiaru sprawiedliwości i przez to narusza również interes PRL. W konsekwencji, pomimo złożenia rewizji nadzwyczajnej po upływie terminu z art. 421 § 2 k.p.c., zaskarżone postanowienie nie może być utrzymane w mocy (art. 422 § 2 k.p.c.).Wynik rozgraniczenia pomiędzy nieruchomością Państwa (drogą) a nieruchomością K. może mieć wpływ na ustalenie granic granic pomiędzy tą drogą a przylegającymi do niej nieruchomościami G. Gdyby ustaleniu prawidłowych granic pomiędzy drogą a nieruchomościami G. stało na przeszkodzie istnienie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 29 IX 1975 r., to taki stan rzeczy nie dałby pogodzić się z celami wymiaru sprawiedliwości. W tym sensie również to postanowienie narusza interes PRL, wobec czego i ono, pomimo złożenia rewizji nadzwyczajnej po upływie terminu z art. 421 § 2 k.p.c., ulega uchyleniu (art. 422 § 2 k.p.c.).Rewizja nadzwyczajna może być wniesiona do Sądu Najwyższego od orzeczenia sądu powszechnego lub sądu administracyjnego (art. 417 § 1 k.p.c., art. 210 k.p.a.), a "ugoda" z dnia 21 VI 1974 r., w której H. brała udział, nie jest takim orzeczeniem. Toteż w ostatnio wspomnianym zakresie następuje odrzucenie rewizji nadzwyczajnej.Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji.