III CRN 191/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Kuryłowicz. Sędziowie SN: J. Majorowicz (sprawozdawca), S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa S. przeciwko Rejonowemu Zakładowi Budownictwa Wiejskiego w G. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15 marca 1979 r. uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Tucholi z dnia 27 grudnia 1978 r. i sprawę przekazał wymienionemu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneUmową z dnia 21.II.1977 r. Okręgowa (obecnie Wojewódzka) Spółdzielnia Budownictwa Wiejskiego w B. - Rejonowy Zakład Budownictwa Wiejskiego w G. zobowiązała się do wybudowania Józefowi S. obory 24-stanowiskowej w terminie do dnia 30.IX.1977 r. Wartość tych robót ustalono na kwotę 1.150.033 zł. Budowa tej obory została zakończona w dniu 4.X.1977 r., jednak przy jej odbiorze stwierdzono szereg usterek, które wykonawca zobowiązał się usunąć do dnia 20.X.1977 r.W trakcie usuwania stwierdzonych usterek, w dniu 10.X.1977 r., Józef S. zgłosił dodatkowo, że w oborze poprawy wymaga również posadzka pod stanowiskiem dla krów, gdyż została wykonana ze zbyt małym spadem.Roboty poprawkowe zostały przez Spółdzielnię wykonane w terminie do dnia 7.XI.1977 r.W dniu 1.XII.1978 r. Józef S. wniósł do Sądu Rejonowego w Tucholi pozew o zasądzenie od Spółdzielni - Rejonowego Zakładu Budownictwa Wiejskiego w G. kwoty 77.151 zł, w tym 5.152 zł z tytułu należnych kar umownych za przekroczenie terminu oddania obory o 46 dni i 72.000 zł z tytułu korzyści, jakie utracił w wyniku niewykonania przez Spółdzielnię umowy z dnia 21.II.1977 r. w ustalonym terminie.Wyrokiem z dnia 27.XII.1978 r. Sąd Rejonowy w Tucholi zasądził od pozwanej Spółdzielni (Rejonowego Zakładu Budownictwa Wiejskiego w G.) odszkodowanie na rzecz powoda w wysokości 6.160zł.Sąd uznał, że opóźnienie w oddaniu inwestorowi obory wyniosło 55 dni, gdyż wykonawca usunął stwierdzone usterki w dniu 7.XI.1977 r., a inwestor mógł rozpocząć jej użytkowanie dopiero w dniu 25.XI.1977 r., po całkowitym stężeniu betonowych podkładów poprawionej w niej posadzki.W rewizji od tego wyroku Józef S. wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 40.250 zł twierdząc, że na skutek niewykonania obory w terminie przewidzianym umową poniósł straty w wysokości 30.250 zł (przez 55 dni po 550 zł dziennie) oraz że ogólne warunki umów o realizację inwestycji budowlanych (M.P. z 1974 r. Nr 14, poz. 90), na podstawie których Sąd Rejonowy zasądził odszkodowanie, dotyczą wyłącznie rozliczeń pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej, nie mają więc zastosowania przy rozliczeniach pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej i osobami fizycznymi. Wyrokiem z dnia 15.III.1979 r. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy zmienił zaskarżony wyrok i zasądził na rzecz powoda dodatkowo kwotę 24.090 zł.Sąd Wojewódzki uznał, że Józefowi S. przysługuje od Spółdzielni odszkodowanie w wysokości 1% ceny usługi (budowy) za każdy dzień zwłoki w oddaniu przez wykonawcę obory stosownie do postanowień zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. w sprawie ogólnych warunków umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 50, poz. 350), a nie w przyjętej przez Sąd Rejonowy w Tucholi wysokości 0,01% wartości budowy za każdy dzień zwłoki w jej oddaniu, ustalonej w myśl § 37 ust. 1 pkt 1 i 2 załącznika nr 2 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 8 kwietnia 1974 r. w sprawie ogólnych warunków umów o prace projektowe w budownictwie oraz o realizację inwestycji budowlanych i o wykonanie remontów budowlanych i instalacyjnych (M.P. Nr 14, poz. 94).Wyrok Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15.III.1979 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosząc o uchylenie tego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego w Tucholi z dnia 27.XII.1978 r. i o przekazanie sprawy wymienionemu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca obu wyrokom rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 3 § 2, 233 § 1 i 381 k.p.c. w związku z § 2 zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. w sprawie ogólnych warunków umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 50, poz. 350).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ogólne warunki umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej, stanowiące załącznik do zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. (M.P. Nr 50, poz. 350), w myśl § 2 cytowanego zarządzenia dotyczą wyłącznie usług przemysłowych, określonych w części A wykazu stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r. (M.P. Nr 47, poz. 259), a nie usług o charakterze budowlanym, wymienionych w części B tego wykazu.Stwierdził to wyraźnie również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5.IX.1975 r. (III CZP 64/75) wskazując, że ww. "ogólnych warunków umów (...)" nawet w drodze analogii nie można stosować do usług o charakterze budowlanym, wymienionych w części B wykazu stanowiącego załącznik do uchwały nr 203 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1965 r.W świetle więc wyraźnych postanowień powołanego zarządzenia ogólne warunki umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej nie miały w konkretnej sprawie zastosowania.W sprawie niniejszej nie miałyby również zastosowania postanowienia ogólnych warunków umów o realizację inwestycji budowlanych stanowiące załącznik nr 2 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych (M.P. z 1974 r. Nr 14, poz. 94), skoro, jak to trafnie podkreślił Sąd Wojewódzki, warunki te dotyczą tylko umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej. Zauważyć jednakże należy, że powołane zarządzenie nie sprzeciwia się bynajmniej przyjęciu w umowie o roboty budowlane postanowień tego zarządzenia w sytuacji, gdy zamawiającym jest osoba fizyczna, a wykonawcą jednostka gospodarki uspołecznionej. Tak też uczyniły strony w sprawie niniejszej, powołując się w umowie na ogólne warunki umów o realizację inwestycji budowlanych. Dlatego też trafnie przyjął Sąd Rejonowy w Tucholi, że w sprawie rozliczeń o roboty budowlane, wykonane przez pozwaną Spółdzielnię na rzecz powoda, obowiązywały stosownie do zawartej w dniu 21.II.1977 r. umowy ogólne warunki umów o prace projektowe w budownictwie oraz o realizację inwestycji budowlanych i o wykonanie remontów budowlanych i instalacyjnych, stanowiące załącznik nr 2 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 8 kwietnia 1974 r. (M.P. Nr 14, poz. 94), w związku z czym powodowi przysługiwało od wykonawcy odszkodowanie w wys. 0,01% wartości budowy za każdy dzień zwłoki w realizacji ww. umowy.Odmienne więc stanowisko sądu rewizyjnego nie jest słuszne. Trafny jest również zarzut rewizji nadzwyczajnej kwestionujący ustalenie przez Sąd Rejonowy okresu zwłoki, za jaki powodowi przysługiwałoby odszkodowanie.W pozwie z dnia 1.XII.1978 r. powód twierdził, że zwłoka Spółdzielni w wybudowaniu omawianej obory wyniosła 46 dni, natomiast wyrokiem z dnia 27.XII.1978 r. Sąd Rejonowy zasądził na jego rzecz odszkodowanie za 55 dni zwłoki, przyjmując, że powód mógł rozpocząć użytkowanie obory dopiero po 25.XI.1977 r., gdyż musiał czekać przez 17 dni na całkowite zespolenie się betonu użytego przy robotach poprawkowych zakończonych w dniu 7.XI.1977 r. Stwierdzenie, że powód nie mógł wcześniej użytkować obory, stoi w sprzeczności z jego oświadczeniem (na rozprawie w dniu 27.XII.1977 r.), że zaczął ja użytkować w dniu 20.XI.1977 r.W myśl § 5 umowy z dnia 21.II.1977 r. zawartej przez strony, Spółdzielnia zobowiązała się do wybudowania omawianej obory w terminie do dnia 30.IX.1977 r., oddanie jej do użytku miało nastąpić po tym terminie, bez wskazania konkretnej daty. W tej sytuacji - termin odbioru inwestycji powinien być ustalony przez wykonawcę stosownie do § 27 cytowanych wyżej ogólnych warunków umów wprowadzonych w życie zarządzeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 8 kwietnia 1974 r. (M.P. Nr 14, poz. 94). W toku postępowania przed Sądem Rejonowym ustalono, że ww. umowę Spółdzielnia zrealizowała ostatecznie w terminie do dnia 7.XI.1977 r., gdyż w tym dniu zakończono roboty poprawkowe, usuwając usterki stwierdzone w dniu 5.X.1977 r. i zgłoszone przez inwestora w dniu 10.X.1977 r.Zwłoka w realizacji umowy wyniosła więc 38 dni, a doliczenie do tego okresu 17 dni dzielących, zdaniem Sądu Rejonowego, dzień wykonania umowy od dnia rozpoczęcia jej użytkowania, nie wydaje się być uzasadnione.Z powyższych względów oba zaskarżone wyroki należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Tucholi do ponownego rozpoznania.