III CRN 200/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: Cz. Bieske, M. Sychowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w sprawie odmowy dokonania czynności notarialnej przez Państwowe Biuro Notarialne w B. w zakresie objętym wnioskiem Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "Metalowiec" w C., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 30 grudnia 1981 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz odmowę dokonania przez Państwowe Biuro Notarialne w B. czynności polegającej na sporządzeniu aktów przeniesienia prawa wieczystego użytkowania działek i własności budynków na rzecz członków Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "Metalowiec" w C.Uzasadnienie faktyczneSpółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "Metalowiec" w C. zwróciła się do Państwowego Biura Notarialnego w B. o sporządzenie aktów przeniesienia prawa wieczystego użytkowania działek i własności budynków na rzecz członków spółdzielni.Państwowe Biuro Notarialne w B. odmówiło dokonania wymienionej czynności w trybie ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.).Zażalenie Spółdzielni na odmowę dokonania czynności notarialnej Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 30 grudnia 1981 r. oddalił.W rewizji nadzwyczajnej od powyższego postanowienia, wniesionej w terminie sześciu miesięcy od jego uprawomocnienia się, Minister Sprawiedliwości zarzucił mu rażące naruszenie prawa (art. 387 w związku z art. 397 k.p.c. i art. 33 prawa o notariacie - Dz. U. z 1963 r. Nr 19, poz. 106 z późn. zm.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "Metalowiec" w C. jest - co wynika z jej nazwy i statutu - spółdzielnią mieszkaniową (tzw. lokatorską) i spółdzielnią budowlano-mieszkaniową (tzw. własnościową). Mają więc do niej zastosowanie przepisy dotyczące spółdzielni mieszkaniowych (art. 144-146 ustawy o spółdzielniach i ich związkach) oraz przepisy dotyczące spółdzielni budowlano-mieszkaniowych (art. 147-154 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Do Spółdzielni tej, która nie jest spółdzielczym zrzeszeniem budowy domów jednorodzinnych, nie mają zaś zastosowania przepisy dotyczące tego typu spółdzielni budownictwa mieszkaniowego (art. 155-157 ustawy o spółdzielniach i ich związkach), a zatem i art. 157 ustawy przewidujący możliwość przeniesienia na członków zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych własności domów wraz z działkami zajętymi pod ich budowę lub gdy działki nie stanowią własności zrzeszenia - takich praw do tych działek, jakie mu przysługują.Jak wyjaśnił Zarząd Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego w piśmie okólnym nr 11 z dnia 4 czerwca 1975 r. budownictwo jednorodzinne może być realizowane także przez spółdzielnie lokatorsko-własnościowe i spółdzielnie budowlano-mieszkaniowe, równolegle z budownictwem wielorodzinnym. Określając zasady prawno-organizacyjne i finansowe realizacji takiego budownictwa pismo okólne m.in. podaje, że domy jednorodzinne w zabudowie wolno stojącej wybudowane w ramach tej formy budownictwa mogą być przewłaszczone na rzecz członków spółdzielni. Przeniesienia własności dokonuje się w formie zbycia nieruchomości. Zbycie może być dokonane po ostatecznym rozliczeniu zadania inwestycyjnego, w ramach którego zostały wzniesione zbywane budynki i wymaga uchwały walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) o zbyciu części majątku spółdzielni.Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "Metalowiec" w C. realizując budownictwo jednorodzinne w zabudowie wolno stojącej postąpiła zgodnie ze wskazaniami wymienionego pisma okólnego. Zgodnie ze wskazaniami tego pisma okólnego jest też zamierzenie Spółdzielni przeniesienia na rzecz członków spółdzielni prawa własności domów wraz z prawem wieczystego użytkowania działek, na których zostały one wzniesione.Pismo okólne Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego niewątpliwie nie stanowi źródła prawa. Nie może więc być samodzielną podstawą prawną działania spółdzielni budownictwa mieszkaniowego.Realizacja budownictwa jednorodzinnego nie należy do zadań i zakresu działania spółdzielni mieszkaniowych i spółdzielni budowlano-mieszkaniowych, wynikających z przepisów ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Także statut Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "Metalowiec" w C. nie przewiduje takiej formy działania Spółdzielni. Nie oznacza to jednak, że Spółdzielnia ta, tak jak każda inna spółdzielnia tego samego typu, nie mogła podjąć się realizacji budownictwa jednorodzinnego. Ustawa o spółdzielniach i ich związkach oraz statut Spółdzielni nie zawierają przepisów, które wprost by zakazywały tego. Niezaspokojone i ciągle wzrastające potrzeby mieszkaniowe nakładają na spółdzielczość mieszkaniową obowiązek poszukiwania nowych form skutecznego zaspokojenia tych potrzeb. Taką formą jest m.in. realizacja budownictwa jednorodzinnego nie tylko przez spółdzielcze zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych, ale i przez spółdzielnie mieszkaniowe i spółdzielnie budowlano-mieszkaniowe. Wyraz temu dało powołane wyżej pismo okólne Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego. O dopuszczalności realizacji budownictwa jednorodzinnego przez wymienione spółdzielnie pośrednio świadczą także przepisy § 7 i 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 marca 1969 r. w sprawie określenia wysokości niektórych opłat sądowych i notarialnych oraz warunków zwalniania przez sąd od opłat sądowych właścicieli lub współwłaścicieli gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 8, poz. 62 zmiana: Dz. U. z 1975 r. Nr 14, poz. 81), które stanowią, jaki wpis pobiera się od wniosku o wpis praw do domu jednorodzinnego i do działki zajętej pod jego budowę nabytych zarówno od spółdzielczego zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych przez członka zrzeszenia, jak i od spółdzielni mieszkaniowej lokatorsko-własnościowej przez członka spółdzielni i jaką opłatę stosunkową pobiera się za sporządzenie aktu notarialnego, którego treścią jest przeniesienie zarówno przez spółdzielcze zrzeszenie budowy domów jednorodzinnych, jak i przez spółdzielnię mieszkaniową lokatorsko-własnościową na swego członka praw do domu i do działki zajętej pod budowę.Ostatnio wymienione unormowanie wprost stanowi o możliwości przeniesienia przez spółdzielnię mieszkaniowo-własnościową na swego członka praw do domu i do działki zajętej pod budowę. Ponadto jednakowo traktuje przeniesienie na swego członka praw do domu i do działki zajętej pod budowę przez spółdzielnię mieszkaniową lokatorsko-własnościową i przez spółdzielcze zrzeszenie budowy domów jednorodzinnych. W tym drugim wypadku podstawę przeniesienia praw do domu i do działki zajętej pod budowę stanowi art. 157 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Brak odpowiedniego przepisu odnoszącego się do spółdzielni mieszkaniowych lokatorsko-własnościowych uzasadnia posłużenie się analogią z unormowaniem zawartym w art. 157 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Spółdzielnie mieszkaniowe lokatorsko-własnościowe bowiem realizując budownictwo jednorodzinne, spełniają w tym zakresie taką samą funkcję i wykonują ją w takiej samej formie, jakie są właściwe dla spółdzielczego zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych.W konkluzji tej części wywodów należy stwierdzić, że zastosowanie w drodze analogii przepisu art. 157 ustawy o spółdzielniach i ich związkach do spółdzielni mieszkaniowych lokatorsko-własnościowych realizujących budownictwo jednorodzinne uzasadnia przeniesienie przez te spółdzielnie na ich członków prawa własności domów wraz z działkami zajętymi pod ich budowę, a jeżeli działki nie stanowią własności spółdzielni - prawa do tych działek, jakie spółdzielni przysługuje.Poza tym trzeba nadmienić, że spółdzielnia nie jest ograniczona w zbyciu nieruchomości i czynności takiej może dokonać stosownie do art. 34 § 1 pkt 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach na podstawie uchwały walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli). Także statut Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "Metalowiec" w C. nie wyłącza możliwości zbycia nieruchomości przez Spółdzielnię i w § 43 pkt 5 przewiduje, że podjęcie uchwały w przedmiocie takiego zbycia należy do wyłącznej właściwości Walnego Zgromadzenia (Zebrania Przedstawicieli). Zebranie Przedstawicieli tej spółdzielni z dnia 11 maja 1978 r. uchwałą nr 7 postanowiło, że "każdorazowo po zakończeniu realizacji określonego zadania inwestycyjnego, objęciu domów w używanie przez członków, za zgodą pożyczkodawcy przypadających na nich zobowiązań Spółdzielni, Spółdzielnia przenosi na poszczególnych członków własność domów jednorodzinnych wraz z działkami zajętymi pod ich budowę; jeżeli działki nie stanowią własności spółdzielni przeniesienie obejmuje także prawo do działek, jakie przysługuje Spółdzielni". Wynika więc z tego, że Spółdzielnia w granicach przysługującego jej prawa wyraziła przez właściwy organ w przypisanej formie wolę przeniesienia na członków własności domów wraz z prawem wieczystego użytkowania działek zajętych pod ich budowę.Z powyższych względów rewizja nadzwyczajna zasadnie zarzuca, że zaskarżone postanowienie błędnie akceptowało odmowę dokonania przez Państwowe Biuro Notarialne w B. czynności polegającej na sporządzeniu aktów przeniesienia przez Spółdzielnię Mieszkaniową Lokatorsko-Własnościową "Metalowiec" w C. na rzecz członków Spółdzielni prawa własności domów i prawa wieczystego użytkowania działek zajętych pod ich budowę, co stanowi rażące naruszenie prawa (art. 33 prawa o notariacie). Sąd Najwyższy uwzględniając przeto rewizję nadzwyczajną na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.