III CRN 202/69

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana P. o zniesienie współwłasności nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 22 października 1968 r., postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 28 czerwca 1968 r. i przekazać sprawę temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneJan P. i Włodzimierz G. są współwłaścicielami nieruchomości miejskiej położonej w W., składającej się z działki gruntu o powierzchni 720 m2 oraz znajdującego się na niej dwurodzinnego domu mieszkalnego. Każdy ze współwłaścicieli jest właścicielem samodzielnego mieszkania. Klatka schodowa znajdująca się w budynku jest wspólna i z niej prowadzą wejścia do piwnic i na strych. Plac, w którym znajduje się budynek, stanowi współwłasność w częściach odpowiadającą udziałowi współwłaścicieli we współwłasności: 55% wnioskodawcy i 45% pozostałego uczestnika postępowania.W dniu 2 kwietnia 1964 r. współwłaściciele dokonali podziału nieruchomości do użytkowania, przy czym Włodzimierz G. zastrzegł sobie prawo przechodzenia przez podwórze oraz prawo odpłatnego korzystania ze studni i szamba.We wniosku z dnia 21 maja 1966 r. Jan P. domagał się zniesienia współwłasności.Sąd Powiatowy oddalił wniosek, wychodząc z założenia, że żaden z przedstawionych przez biegłych wariantów podziału nieruchomości nie może doprowadzić do usunięcia istniejących trudności w korzystaniu z tych jej części, które są użytkowane wspólnie. W szczególności dojazd do mieszkania Włodzimierza G. musi przebiegać przez plac użytkowany przez wnioskodawcę, gdyż użytkowanie domu nie pozwala na bardziej korzystne rozwiązanie. Poza tym urządzenie oddzielnych wejść do zajmowanych przez uczestników postępowania lokali byłoby połączone z wysokimi kosztami, na których poniesienie żaden z nich nie wyraża zgody. Przyznanie zaś wnioskodawcy na własność klatki schodowej z zastrzeżeniem służebności przechodu Włodzimierza G. nie zmieniłoby praktycznie istniejącego aktualnie stanu rzeczy, a zwłaszcza nie usunęłoby źródła nieporozumień, stanowiących rzeczywistą przyczynę domagania się zniesienia współwłasności.Zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki oddalił rewizję wniesioną przez wnioskodawcę, powołując ponad argumentację Sądu Powiatowego względy społeczno-gospodarcze, które w konkretnym przypadku sprzeciwiają się zniesieniu współwłasności, skoro nie może ona doprowadzić do celowego społecznie rozwiązania.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 22 października 1968 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, wnosząc o uchylenie tego postanowienia, jak również postanowienie Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 28 czerwca 1968 r. I Ns I 946/66 i o przekazanie sprawy temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca rażące naruszenie art. 210 k.c. i art. 623 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizją nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył co następuje:Zarzut naruszenia art. 210 k.c. i art. 623 k.p.c. uznać należy za zasadny.Zgodnie z przyjętą w kodeksie cywilnym konstrukcją traktującą współwłasność jako stan tymczasowy art. 210 k.c. statuuje zasadę, w myśl której każdy ze współwłaścicieli - bez względu na wolę pozostałych - może w każdym czasie żądać zniesienia współwłasności, przy czym roszczenie to nie może być ani wyłączone, ani ograniczone. Obowiązujące prawo nie przewiduje też możliwości oddalenia wniosku, traktując żądanie uprawnionej osoby jako impuls, który powinien doprowadzić do zniesienia współwłasności. W szczególności niemożliwość podziału rzeczy w naturze - jak to trafnie przyjął Sąd Wojewódzki - nie uzasadnia oddalenia wniosku, lecz zobowiązuje Sąd do zastosowania innego sposobu zniesienia współwłasności. Z tego względu brak zgody obu uczestników postępowania na wybór jednego z wysuniętych przez biegłych wariantów zniesienia współwłasności nie może stanowić przeszkody do uwzględnienia wniosku w sposób najbardziej w konkretnej sytuacji celowy - nawet, gdyby nie odpowiadało to w całości życzeniom wnioskodawcy.Zachodzą wprawdzie sytuacje uniemożliwiające dokonanie zniesienia współwłasności w konkretnym czasie, ale oddalenie wniosku mogłoby wtedy nastąpić jedynie z przyczyn przedwczesności i to wyłącznie w aspekcie art. 5 k.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1966 r. III CR 301/66 OSNCP 1967/12 poz. 220).Z tych względów oddalenie wniosku przez oba Sądy pozostaje w rażącej sprzeczności z istotą współwłasności i narusza rażąco powołane wyżej przepisy prawa, co uzasadnia uchylenie obu postanowień i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.