III CRN 202/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz.Sędziowie SN: R. Czarnecki, K. Olejniczak (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 9 października 1981 r. na rozprawie sprawy z wniosku Karola K. o zniesienie współwłasności na skutek rewizji Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego w Kluczborku z dnia 31 grudnia 1980 r. postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kluczborku.Uzasadnienie faktyczneNa skutek wniosku Karola K. Sąd Rejonowy w Kluczborku, postanowieniem z dnia 31 grudnia 1980 r., dokonał częściowego zniesienia współwłasności działki siedliskowej nr dz. x o powierzchni 0,38 ha położonej w M. w ten sposób, że udziały we współwłasności powyższej nieruchomości należące po 1/8 części do Karola K. i Anny S. przyznał Skarbowi Państwa - urzędowi Miasta i Gminy w K. Tytułem spłat zasądzona została od Skarbu Państwa na rzecz Karola K. kwota 76.300 zł oraz na rzecz Anny S. kwota 43.000 zł, obie z 8% od dnia 31 grudnia 1980 r.Sąd Rejonowy ustalił, że współwłaścicielami powyższej zabudowanej działki siedliskowej są Karol K., Leon Z., Anna S. i Antonina R., każdy po 1/8 części, oraz Skarb Państwa i Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w M. po 2/8 części. Jak wynika przy tym z ustaleń Sądu, co jednak nie zostało bliżej wyjaśnione, Antonina R. jest współwłaścicielką jedynie zabudowań na tej działce. Według ustaleń Sądu I instancji Antonina R. i Leon Z. nie akceptowali zniesienia współwłasności w odniesieniu do swoich udziałów. Karol K. i Anna S. żądali zniesienia współwłasności częściowo przez wykupienie udziałów. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w M. nie zgodziła się na przejęcie udziałów K. i S. Natomiast Skarb Państwa nie oponował przeciwko sposobowi częściowego zniesienia współwłasności proponowanego przez wnioskodawcę i nawet zgromadził na ten cel środki finansowe. Dlatego odstąpienie przez Skarb Państwa od powyższego stanowiska, zdaniem Sądu I instancji, byłoby krzywdzące dla wnioskodawcy i Anny S. Od powyższego postanowienia w terminie sześciomiesięcznym od jego uprawomocnienia się rewizję nadzwyczajną wniósł Minister Sprawiedliwości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Rewizja nadzwyczajna zarzuca zaskarżonemu postanowieniu rażące naruszenie przepisów art. 211, 212 § 2 k.c. i art. 217 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Stosownie do art. 211 i 212 k.c. zniesienie współwłasności może nastąpić przez podział rzeczy wspólnej (podział fizyczny), przez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, przez sprzedaż rzeczy wspólnej (podział cywilny). Drugi z wymienionych wyżej sposobów zniesienia współwłasności, zgodnie z ustalonym orzecznictwem, może również polegać na przyznaniu nieruchomości kilku współwłaścicielom ze spłatami dla pozostałych. Do takiego rozstrzygnięcia konieczna jest jednak zgoda tych współwłaścicieli, którym nieruchomość ma być przyznana.Sąd I instancji, przyznając udziały K. i S. Skarbowi Państwa i zasądzając na ich rzecz od Skarbu Państwa spłaty, przeszedł do porządku nad stanowiskiem Skarbu Państwa, który nie wyraził zgody na przejęcie udziałów innych współwłaścicieli z braku gospodarczego uzasadnienia tego rodzaju rozwiązania.Okoliczność, że Skarb Państwa odstąpił od zajmowanego wcześniej odmiennego stanowiska, nie zmienia faktu, że w dacie orzekania przez Sąd I instancji brak było zgody Skarbu Państwa na przejęcie udziałów niektórych współwłaścicieli. W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd I instancji weźmie zatem pod uwagę, że w razie braku możliwości zniesienia współwłasności przez podział rzeczy w naturze albo przyznania jej jednemu współwłaścicielowi do rozważenia pozostaje zniesienie współwłasności przez sprzedaż rzeczy wspólnej (art. 212 § 2 k.c.). Stosownie do art. 210 k.c. żądanie zniesienia współwłasności stanowi prawo każdego ze współwłaścicieli, jednakże prawo to podlega również ograniczeniu przewidzianemu w art. 5 k.c. Jeśli bowiem okazałoby się, że jedyny możliwy sposób zniesienia współwłasności polega na sprzedaży rzeczy oraz że ten sposób byłby rażąco krzywdzący zwłaszcza dla współwłaścicieli zamieszkujących na terenie siedliska, rozważeniu przez Sąd I instancji podlegać będzie, czy wniosek o zniesienie współwłasności z uwagi na art. 5 k.c. nie podlega oddaleniu.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.