III CRN 208/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: C. Bieske, K. Kołakowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana W. przeciwko: Lechowi i Janinie małż. J. i innym pozwanym o ustalenie i odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 24 lutego 1984 r. i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 27 kwietnia 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej rewizję Prokuratora oraz pozwanych, a także wyrok Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 27 kwietnia 1983 r. w części ustalającej oraz nakazującej wydanie dowodu rejestracyjnego i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Pruszkowie, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o wpisie należnym od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyrokiem z dnia 1 kwietnia 1980 r. (III CRN 276/79) - na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL - uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 14 września 1979 r. oraz wyrok Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 23 maja 1979 r., zasądzający od Wiesława J. na rzecz Mariana W. 87.000 zł i oddalający powództwo w stosunku do Lecha J., Janiny J. i Bogdana S. i sprawę przekazał temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 27 kwietnia 1983 r. ustalił, że bliżej określony samochód osobowy "Fiat 126p" stanowi własność powoda Mariana W. od dnia 1 października 1978 r. oraz nakazał pozwanym Lechowi i Janinie małż. J. wydanie powodowi dowodu rejestracyjnego tego samochodu, ponadto zasądził od pozwanego Wiesława J. na rzecz powoda 51.592 zł z odsetkami, oddalając powództwo w pozostałej części.W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy zaznaczył, że powód dla uzasadnienia żądania zasądzenia od pierwotnie pozwanego Bogdana S. kwoty 87.000 zł przytoczył, że w dniu 1 października 1978 r. kupił od tego pozwanego na giełdzie samochód osobowy za wymienioną sumę; pozwany ten, przedstawiając dokumenty samochodu wystawione na nazwisko Lecha J., zapewnił go, że samochód kupił przed kilkoma dniami od Lecha J., nie zdążył go jednak przerejestrować na swoje nazwisko. Następnie zostali wezwani do procesu w charakterze współpozwanych Janina J., Lech J. oraz ich syn Wiesław J., który zadysponował samochodem rodziców w ten sposób, że zamienił go z Bogdanem S. na inny samochód. W toku procesu powód zmienił żądania pozwu. Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że powód działał w dobrej wierze, kupując samochód. Rozpowszechniony jest zwyczaj sprzedawania samochodów na nazwisko poprzednich właścicieli bez ich przerejestrowywania. Nie wdając się w ocenę prawną tego zjawiska, należy stwierdzić, że w subiektywnej ocenie powoda fakt, iż dokumenty samochodu wystawione były na nazwisko Lecha J., a umowa zamiany samochodu i kupna "Fiata 126p" była z poprzedniej niedzieli, nie wzbudził innych podejrzeń co do legalności tej transakcji, i to przeświadczenie powoda było w konkretnej sytuacji giełdowej uzasadnione.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 24 lutego 1984 r. - rozpoznając sprawę na skutek rewizji Prokuratora Rejonowego w Pruszkowie i pozwanych J. - uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej 51.592 zł i sprawę w tym przedmiocie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, w pozostałej zaś części rewizję oddalił, aprobując stanowisko Sądu Rejonowego, że umowa była skuteczna i powodowała przeniesienie własności samochodu na powoda ze względu na jego dobrą wiarę.W rewizji nadzwyczajnej obu wymienionych wyroków w częściach: ustalającej prawo własności samochodu i nakazującej wydanie dowodu rejestracyjnego Prokurator Generalny PRL wnosił o ich uchylenie i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Rewizja nadzwyczajna opierała się na zarzutach rażącego naruszenia art. 3 § 2, art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 169 § 1 k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W poprzednim swoim wyroku, wydanym w sprawie niniejszej na skutek rewizji nadzwyczajnej i jej uzupełnienia pod względem podmiotowym i przedmiotowym, Sąd Najwyższy wiążąco przesądził (art. 389 k.p.c.) rozstrzygnięcie kwestii złej wiary pozwanego Bogdana S. Pozostałe problemy, w tym także zasadniczy problem, czy powód Marian W. nabył samochód w dobrej wierze, wymagały wyjaśnienia w toku dalszego postępowania. Ze sformułowania uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego, podzielającego wywód zawarty w uzupełnieniu rewizji nadzwyczajnej, że zachodzi konieczność ochrony interesów powoda Mariana W. nie wynika, aby w tym kontekście i w ten sposób została przesądzona kwestia dobrej wiary powoda. Ocena bowiem w tym przedmiocie "może być dokonana tylko w toku ponownego rozpoznania sprawy przy udziale wszystkich osób, które występują po stronie pozwanych".Z uwzględnieniem tych stwierdzeń obecnie wniesioną rewizję nadzwyczajną należy uznać za uzasadnioną. Wymagające w sprawie rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, rozstrzygnięte przez Sąd Rejonowy i Sąd Wojewódzki w wyniku ponownego orzekania, wiąże się z nieprawidłowymi, sprzecznymi z prawem "obyczajami panującymi na giełdzie" samochodowej sprzedawania i kupowania samochodów od osób nie posiadających dowodu rejestracyjnego, sprzedających samochody na nazwisko poprzedniego właściciela. Słusznie podkreśla się w rewizji nadzwyczajnej, że tego rodzaju praktyki ułatwiają obrót samochodami pochodzącymi z przestępstwa.Dlatego też należy dojść do wniosku, że nie może być uważany za nabywcę w dobrej wierze (art. 169 k.c.) osoba, która zawiera umowę kupna sprzedaży z osobą nie wpisaną jako właściciel w dowodzie rejestracyjnym samochodu. Praktyka sprzedaży samochodu "na nazwisko poprzedniego właściciela" nie ma na celu uproszczenia obrotu, ale staje się źródłem spekulacji giełdowych i sprzyja kradzieżom samochodów, następnie zbywanych. Wymagana w tym względzie ostrożność nabywców jest podyktowana nie tylko ich interesem, ale także względami na zapewnienie obrotu pojazdami na giełdach samochodowych zgodnie z obowiązującym prawem i zasadami współżycia społecznego.W tym stanie rzeczy nie mogą się ostać wyroki Sądu Rejonowego i Sądu Wojewódzkiego w zaskarżonych częściach. Dlatego też należało orzec jak w sentencji niniejszego wyroku.