III CRN 261/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Sychowicz, H. Ciepła.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 listopada 1983 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Zbigniewa S. o zniesienie współwłasności nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego w Tczewie z dnia 30 października 1983 r.zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi Rejonowego w Tczewie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca oraz uczestnicy postępowania Edward S. i Roman S. jako współwłaściciele nieruchomości położonej w T., obejmującej zabudowaną działkę gruntu o pow. 797 m2, zgodnie wnieśli o zniesienie współwłasności przez ustanowienie odrębnej własności lokali mieszkalnych w budynku znajdującym się na tej działce.Postanowieniem z dnia 30.X.1980 r. Sąd Rejonowy w Tczewie powyższy wniosek uwzględnił, ustanawiając odrębną własność trzech lokali, z których jeden lokal, obejmujący cały parter budynku i 2 pokoje na pierwszym piętrze, przyznał dla wnioskodawcy, drugi lokal - obejmujący pozostałą część pierwszego piętra - przyznał uczestnikowi postępowania Edwardowi S., a trzeci lokal, obejmujący całe drugie piętro budynku, przyznał uczestnikowi postępowania Romanowi S. Pozostałe części budynku, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali, oraz działkę gruntu Sąd pozostawił we współwłasności właścicieli lokali, określając ich udziały we współwłasności w częściach równych.Orzeczenie to uprawomocniło się bez zaskarżenia.Powyższe postanowienie zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną wniesioną w dniu 14.X.1983 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że sprawa nie dojrzała do ostatecznego rozstrzygnięcia, Sąd Rejonowy miał bowiem na uwadze, tylko postulaty, zresztą zgodne, wszystkich zainteresowanych, pominął natomiast to, że ustanowienie odrębnej własności lokali jest dopuszczalne tylko o tyle, o ile są spełnione wymagane przez prawo przesłanki obiektywne.Sąd Rejonowy przede wszystkim nie wyjaśnił, czy dopuszczalne było przyznanie wnioskodawcy położonego na parterze lokalu użytkowego, a w szczególności ani nie zbadał charakteru tego lokalu użytkowego, ani też nie wyjaśnił, czy jest on konieczny wnioskodawcy do wykonywania zawodu (art. 135 § 2 k.c.), Sąd Rejonowy w ogóle się nie interesował zawodem wnioskodawcy. Dopiero na rozprawie w Sądzie Najwyższym wnioskodawca przedstawił dowody, że jest z zawodu mechanikiem telewizyjnym, prowadzi jedyny w T. warsztat napraw (także gwarancyjnych) telewizorów kolorowych i w związku z tym twierdził, że właśnie do prowadzenia tego warsztatu, który obecnie mieści się w jego mieszkaniu, jest niezbędny przylegający do tego mieszkania, lokal użytkowy. Te okoliczności, łącznie z charakterem lokalu, o którym mowa, wymagają zbadania przez Sąd I instancji.W związku z tym, że wymieniony lokal użytkowy jest obecnie zajęty przez najemcę ("Społem"), który prowadzi w nim sklep spożywczy, należy wyjaśnić, że ta okoliczność sama przez się nie wyłącza przyznania tego lokalu wnioskodawcy jako ewentualnie koniecznego do wykonywania przezeń zawodu w rozumieniu art. 135 § 2 k.c. Od przejściowego bowiem, niedogodnego dla wnioskodawcy stanu faktycznego, polegającego na zajmowaniu lokalu przez najemcę, a więc na podstawie stosunku prawnego z natury rzeczy czasowego, nie można uzależniać ukształtowania na stałe stanu faktyczno-prawnego w postaci ustanowienia odrębnej własności lokali. W razie przyznania lokalu, o którym mowa, wnioskodawcy będzie on mógł podjąć starania o jego opróżnienie w tym celu, aby mógł on przy swym mieszkaniu prowadzić działalność zawodową.Nie interesując się przesłankami dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali, Sąd Rejonowy nie zbadał również, czy wszystkie lokale, które mają być odrębnymi nieruchomościami, stanowią samodzielne jednostki mieszkaniowe, tzn. czy są one fizycznie od siebie oddzielone, choć taka przesłanka wynika z przepisu art. 135 § 1 k.c., w myśl którego wyodrębniony, jako samodzielna nieruchomość, może być lokal mieszkalny, a nie część budynku dotychczas wykorzystywanego jako całość. Na rozprawie w Sądzie Najwyższym wnioskodawca wyjaśnił (i okazał odpowiednie plany), że takiego oddzielenia lokali dokonał, jak się zdaje, już po wydaniu przez Sąd Rejonowy zaskarżonego orzeczenia. I ta kwestia wymaga przeto zbadania.Nie jest natomiast uzasadniony zarzut rewizji nadzwyczajnej, że powierzchnia lokalu przyznanego wnioskodawcy przekracza dopuszczalne normy. Tak istotnie byłoby, gdyby do tej powierzchni wliczało się powierzchnię przyznanego wnioskodawcy lokalu użytkowego. Stawiając taki zarzut, skarżący nie wziął pod uwagę, że przy ustalaniu wielkości lokalu mieszkalnego, który ma zostać wyodrębniony jako samodzielna nieruchomość, nie bierze się pod uwagę lokalu użytkowego.Rewizja nadzwyczajna trafnie też stwierdza, że wadliwe orzeczenie o ustanowieniu odrębnej własności lokali, jako mające zapewnić na przyszłość zainteresowanym maksymalną niezależność we wzajemnych stosunkach, a także ze względu na to, że w takim orzeczeniu chodzi o przestrzeganie zasad dotyczących granic własności osobistej, narusza także interes PRL, w związku z czym rewizja nadzwyczajna mogła być uwzględniona, mimo że została wniesiona po upływie 6-miesięcznego terminu, określonego w art. 421 § 1 k.p.c.Z powyższych zasad należało orzec z mocy art. 388 w związku z art. 423 § 1 k.p.c. jak w sentencji.