III CRN 310/80

SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Marii K. z udziałem Zofii Ś. i Roberta S. o zniesienie współwłasności nieruchomości i ustanowienie odrębnej własności na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 27 marca 1975 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu dla Krakowa - Śródmieście w Krakowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem z dnia 7 marca 1975 r. b. Sąd Powiatowy dla m. Krakowa w Krakowie dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości objętej księgą wieczystą nr Kw x, składającej się z działki nr a i b, na których znajduje się budynek mieszkalny, a własność tej nieruchomości wpisana jest na rzecz: Marii K. w 1/2 części, Zofii Ś. w 1/4 części i Roberta S. w 1/4. Znosząc współwłasność Sąd ustanowił odrębną własność lokali mieszkalnych w budynku znajdującym się na nieruchomości w ten sposób, że: 1)na parterze lokal mieszkalny oznaczony nr 1, składający się z trzech pokoi i kuchni z przynależnościami o łącznej powierzchni użytkowej 103,3 m kwadr. - stanowić będzie własność Marii K.,2)na piętrze lokal oznaczony nr 2, składający się z dwóch pokoi i kuchni z przynależnościami o łącznej powierzchni użytkowej 83,7 m kwadr. - stanowić będzie własność Zofii Ś.,3)na piętrze lokal mieszkalny oznaczony nr 3, składający się z trzech pokoi i kuchni z przynależnościami o łącznej powierzchni użytkowej 90,6 m kwadr. - stanowić będzie własność Roberta S.Sąd ten orzekł przy tym, że każdoczesny właściciel lokalu nr 1 jest współwłaścicielem w 1/2 części, każdoczesny właściciel lokalu nr 2 jest właścicielem 1/4 części każdoczesny właściciel lokalu nr 3 jest właścicielem w 1/4 części działek I kat a i I kat. b przedmiotowej nieruchomości oraz że przynależności domu, służące do wspólnego użytku: garaż, lokal użytkowy na parterze (sklep), piwnice, suteryny i klatka schodowa stanowić będą współwłasność właścicieli wyodrębnionych lokali mieszkalnych w częściach wyżej określonych.Od tego postanowienia, które stało się prawomocne i nie zawiera uzasadnienia, wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sądowi Rejonowemu dla Krakowa - Śródmieście w Krakowie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Za uzasadnione należy uznać zarzuty rażącego naruszenia art. 135 k.c. w związku z art. 3 ust. 2 Prawa lokalowego z dnia 10 kwietnia 1974 r. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152). Słusznie bowiem skarżący wywodzi, że b. Sąd Powiatowy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności tego, czy dopuszczalne było ustanowienie odrębnej własności lokali w wymienionym wyżej budynku, skoro załączone do wniosku dokumenty nie dawały podstaw do przyjęcia, że w budynku tym można taką odrębną własność ustanowić. Jak wynika bowiem z załączonego do akt planu inwentaryzacyjnego "budynku mieszkalno-usługowego przy ul. Z. w K. z dnia 30 listopada 1974 r. oraz stanowiącego jego integralną część szkicu tegoż budynku, plan inwentaryzacyjny pomija w zupełności istotną okoliczność, że oprócz lokali mieszkalnych w budynku tym znajdują się również lokale użytkowe. Ta istotna okoliczność pominięta została również w piśmie Urzędu Dzielnicowego Kraków - Śródmieście z dnia 30 listopada 1974 r., wydanego na podstawie planu inwentaryzacyjnego budynku, w którym stwierdzono, że na nieruchomości obejmującej dom mieszkalno-usługowy, może być ustanowiona odrębna własność lokali. Skoro zatem już z treści wniosku oraz z załączonego planu inwentaryzacyjnego budynku wynikało, że w budynku tym niezależnie od lokali mieszkalnych znajdują się także lokale użytkowe, niezbędne było wyjaśnienie, czy te lokale użytkowe są konieczne do wykonywania zawodu przez współwłaścicieli nieruchomości, ich dzieci lub rodziców i czy mogły w konsekwencji stanowić części składowe lokali mieszkalnych. Podkreślić przy tym należy, że jak wynika z akt administracyjnych, które załączone zostały do rewizji nadzwyczajnej, a w szczególności z "projektu wilii piętrowej" załączonego do notatki sporządzonej w dniu 11 sierpnia 1975 r., na parterze budynku zaprojektowano trzy pomieszczenia sklepowe.W tych warunkach obowiązkiem Sądu było ustalenie, czy przedmiotowy budynek może być uznany za mały dom mieszkalny w rozumieniu art. 3 ust. 2 Prawa lokalowego.Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 30 maja 1980 r., III CZP 82/79, wpisanej do księgi zasad prawnych, "ustanowienie odrębnej własności lokali w małym domu mieszkalnym, nie stanowiącym własności państwowej, w którym oprócz lokali mieszkalnych znajduje się lokal użytkowy, niekonieczny do wykonywania zawodu przez jednego z właścicieli lokali, nie jest dopuszczalne (art. 135 k.c.), chyba że lokal ten mógł być zakwalifikowany jako część składowa lokalu mieszkalnego jednego z właścicieli, gdyby to było konieczne do wykonywania przez niego zawodu. Lokal taki stanowiłby do czasu przyznania go jednemu z właścicieli lokali mieszkalnych składnik nieruchomości stanowiący ich współwłasność (art. 136 k.c.)".W świetle powołanej zasady prawnej, przy uwzględnieniu okoliczności, że współwłaściciele nieruchomości nie wykazali, ani nawet nie twierdzili, że znajdujące się na parterze lokale sklepowe konieczne są do wykonywania przez któregokolwiek z nich zawodu, brak było podstaw do przyjęcia, że stanowią one części składowe lokali mieszkalnych, a tym samym brak było podstaw prawnych do ustanowienia odrębnej własności lokali. Dokonane więc przez Sąd rozstrzygnięcie rażąco narusza powołane na wstępie przepisy art. 135 k.c. oraz art. 3 ust. 2 Prawa lokalowego i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego.Niezależnie od tego wyjaśnienia wymagała dalsza kwestia, na którą trafnie zwraca się uwagę w rewizji nadzwyczajnej, czy możliwe było ustanowienie odrębnej własności lokali na I piętrze budynku w sposób dokonany w zaskarżonym orzeczeniu. Jak wynika zarówno z akt sądowych, jak i z akt administracyjnych dołączony do wniosku plan jest niezgodny z istniejącym stanem faktycznym. Na I piętrze bowiem znajduje się 5-pokojowe mieszkanie, które od wielu lat, od 1970 r., zajmowane było przez dwie rodziny, a mianowicie Helenę W. oraz rodzinę Z., przy czym jak wynika z pisma Roberta S. z dnia 14 stycznia 1971 r. pomieszczenia zwolnione przez Helenę W. są "częścią mieszkania wspólnego". W tym stanie rzeczy, przy uwzględnieniu okoliczności, że rodzina Czesława Z., która zajmowała 3 pokoje z przynależnościami, składała się z 9 osób (i faktycznie stanowi dwie rodziny) decyzją Urzędu Dzielnicowego Kraków Śródmieście z dnia 31 stycznia 1975 r. przydzielono rodzinie Z. dodatkowe dwa pokoje zwolnione przez wyżej wymienioną Helenę W. Decyzja ta - po przeprowadzeniu dodatkowych ustaleń - została utrzymana w mocy decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 8 maja 1975 r.Niezależnie od powyższego 5-pokojowego lokalu mieszkalnego na I piętrze znajduje się samodzielny lokal mieszkalny w postaci garsoniery, oznaczonej na planie jako kuchnia, łazienka, WC i przedpokój, do której prowadzi odrębne wejście bezpośrednio z klatki schodowej, co uwidocznione zostało na planie sporządzonym przez inż. J.N. (akta admin.). Dołączony zatem do wniosku plan nie obrazuje stanu faktycznego lokalu, a zawiera jedynie propozycje co do sposobu nowego podziału, jednakże żadna przebudowa nie została dotychczas dokonana.Również z pisma Urzędu Dzielnicowego w Krakowie z dnia 14 lipca 1975 r. wynika, że na I piętrze znajduje się jedno mieszkanie pięciopokojowe oraz garsoniera (pojedynka) i że nie ma możliwości podziału fizycznego budynku, natomiast możliwość taka zaistniałaby po wybudowaniu w hallu mieszkania pięciopokojowego, ściany działowej, po wykonaniu nowego otworu drzwiowego z klatki schodowej oraz po wykonaniu otworu drzwiowego między garsonierą i pokojem oznaczonym nr 5.Oceny co do rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego nie może podważyć fakt, że zaskarżone postanowienie mogło być uznane za zgodne z dawniejszym orzecznictwem Sądu Najwyższego w rozważanym przedmiocie. Sąd Najwyższy rozpoznający sprawę a skutek rewizji nadzwyczajnej, jest związany z wpisaną do ksiąg zasad prawnych uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (art. 389 w związku z art. 423 § 1 zd. pierwsze k.p.c.). Sformułowana w uchwale składu siedmiu sędziów SN wykładnia ma rozstrzygające znaczenie dla oceny, czy w grę wchodzi w ogóle "naruszenie prawa" i czy należy je zakwalifikować jako "rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c. W obowiązującym systemie prawnym wykładnia Sądu Najwyższego dokonywana w uchwałach składów rozszerzonych mających postać zasad prawnych wpisanych do księg zasad prawnych Sądu Najwyższego jest wyrazem tego, jak prawidłowo należy interpretować i stosować określone przepisy prawa. Nie ma żadnych uzasadnionych podstaw do tego, aby z rozważanego wyżej punktu widzenia stosować odpowiednio zasadę "lex retro non agit" i rażące naruszenie prawa oceniać według dawnej judykatury Sądu Najwyższego odmiennie od wykładni zawartej w uchwale składu rozszerzonego.Stwierdzenie rażące naruszenie prawa należy jednocześnie zakwalifikować jako naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, skoro zaskarżone orzeczenie, uwzględniając wniosek bez wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, prowadzi w konsekwencji do uszczuplenia zasobów mieszkaniowych pozostających w dyspozycji państwowych organów administracyjnych, godzi w zasady polityki mieszkaniowej. Wagi tych racji nie zmniejsza fakt, że zaskarżone postanowienie zostało wydane już w 1975 r.Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji niniejszego postanowienia.