III CRN 118/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Olejniczak, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, Ewy Wiśniewskiej, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Fryderyka i Antoniny małż. M. oraz Zdzisława M. o zniesienie współwłasności nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Rejonowego w Jaśle z dnia 12 marca 1979 r.uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Jaśle do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneFryderyk i Antonina małż. M. oraz Zdzisław M. są współwłaścicielami, każdy w 1/3 części, nieruchomości miejskiej położonej w J. przy ul. S,, o powierzchni 1966 m2, zabudowanej jednopiętrowym budynkiem mieszkalnym.We wniosku z dnia 24.I.1973 r. wszyscy współwłaściciele zgodnie wystąpili o zniesienie współwłasności nieruchomości przez ustanowienie odrębnej własności lokali.Postanowieniem z dnia 12.III.1979 r. Sąd rejonowy uwzględnił wniosek, przydzielając na wyłączną własność: a) Fryderykowi i Antoninie małż. M., na prawie własności ustawowej, jako lokal mieszkalny nr 2, położone na piętrze 4 pokoje, 2 kuchnie i 2 łazienki o łącznej powierzchni 118,88 m2; b) Zdzisławowi M. zaś - jako lokal mieszkalny nr 1 - położone na parterze dalsze 4 pokoje mieszkalne, 2 kuchnie i 2 łazienki, o łącznej powierzchni również 118,88 m2, przy jednoczesnym pozostawieniu we współwłasności: wejścia, piwnic i klatki schodowej oraz samej działki (art. 135 k.c.). W obecnym układzie w budynku znajdują się cztery lokale mieszkalne, zamieszkałe przez cztery rodziny lokatorów, przy czym każdy z tych lokali składa się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki.Nie zaskarżone przez żadnego z wnioskodawców to postanowienie uprawomocniło się z dniem 2.IV.1979 r. (art. 517 k.p.c.).W rewizji nadzwyczajnej z dnia 7.V.1979 r. Prokurator Generalny PRL zarzucił powyższemu postanowieniu rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 135 k.c. i art. 5 ust. 2 prawa lokalowego z 1974 r., a także naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, i na podstawie art. 417 § 1 k.p.c. wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustanowienie w małym domu mieszkalnym, jak w niniejszej sprawie, odrębnej własności lokali jest możliwe tylko wtedy, gdy są to - w rozumieniu art. 5 ust. 2 pr. lok. - samodzielne lokale mieszkalne, każdy o powierzchni użytkowej określonej w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152 z późn. zm.) w związku z art. 135 k.c. oraz art. 3 ust. 2 pr. lok.Odrębna własność lokalu mieszkalnego może być ustanowiona ze względu na cel tej instytucji (zaspokojenie - zgodnie z art. 135 k.c. - potrzeb mieszkalnych właściciela i jego bliskich) tylko co do jednego lokalu mieszkalnego, czyniącego zadość wymogom art. 5 ust. 2 pr. lok. oraz § 2 i § 3 rozporządzenia wykonawczego do tego prawa (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6.VII.1978 r., OSNCP 1979, z. 5, poz. 100).W świetle powyższego ustanowienie przez sąd orzekający odrębnej własności połączonych w jedną całość samodzielnych lokali mieszkalnych na piętrze i odrębnie na parterze (dwóch samodzielnych lokali mieszkalnych w jeden lokal, przekraczający także dopuszczalną powierzchnię użytkową, w każdym zaś razie dopuszczalną liczbę izb stosownie do powołanego przepisu § 3 rozporządzenia wykonawczego) stanowi rażące naruszenie art. 135 k.c., ściśle określającego w związku z art. 48 k.c. przesłanki ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych jako nieruchomości stanowiących przedmiot własności osobistej (art. 132 k.c.). W stanowiącym współwłasność wnioskodawców małym domu mieszkalnym (łącznie 4 samodzielne lokale mieszkalne) mogłaby być ustanowiona odrębna własność tylko co do każdego lokalu mieszkalnego, stanowiącego dotąd własność jednego właściciela (ewentualnie na zasadzie ustawowej wspólności majątkowej małżonków), odmienne zaś w tym zakresie rozstrzygnięcie, jak w niniejszej sprawie, nie odpowiada prawu.Przedmiotem odrębnej własności lokalu mieszkalnego w małym domu mieszkalnym, stanowiącym własność osób fizycznych, może być tylko jeden samodzielny, stosownie do art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 2 pr. lok., lokal mieszkalny, nie zaś lokal składający się z kilku samodzielnych lokali mieszkalnych, uznanych w tym tylko celu za jeden lokal.Zaskarżone postanowienie narusza również interes Państwa Ludowego, godząc w zasady polityki mieszkaniowej na tym odcinku.Z przytoczonych względów należało uchylić wydane w sprawie orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, skoro zniesienie współwłasności rzeczy (w tym również zabudowanej nieruchomości) może nastąpić także w inny sposób, określony w art. 211 i 212 k.c. Przeto Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 447 § 1 i art. 422 § 2 k.p.c. jak w sentencji.