III CZP 82/79

UchwałaIzba Cywilna1980-05-30

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy dopuszczalne jest ustanowienie odrębnej własności lokali mieszkalnych w małym domu mieszkalnym, będącym współwłasnością osób fizycznych, w którym oprócz lokali mieszkalnych znajduje się lokal użytkowy, niekonieczny do wykonywania zawodu przez jednego z właścicieli lokali?
Ratio decidendi
Ustanowienie odrębnej własności lokali w małym domu mieszkalnym, nie stanowiącym własności państwowej, w którym oprócz lokali mieszkalnych znajduje się lokal użytkowy, niekonieczny do wykonywania zawodu przez jednego z właścicieli lokali, nie jest dopuszczalne, chyba że lokal ten mógłby być zakwalifikowany jako część składowa lokalu mieszkalnego jednego z właścicieli, gdyby było to konieczne do wykonywania przez niego zawodu. Lokal taki stanowiłby do czasu przyznania go jednemu z właścicieli lokali mieszkalnych składnik nieruchomości stanowiący przedmiot ich współwłasności.
Stan faktyczny
Wniosek dotyczył dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych w małym domu mieszkalnym, będącym współwłasnością osób fizycznych. W domu tym, oprócz lokali mieszkalnych, znajdował się lokal użytkowy, który nie był konieczny do wykonywania zawodu przez żadnego z potencjalnych właścicieli lokali mieszkalnych. Rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczyły tego, czy istnienie takiego lokalu użytkowego stanowi przeszkodę do wyodrębnienia własności lokali mieszkalnych.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych zasadę prawną dotyczącą dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali w małym domu mieszkalnym z lokalem użytkowym.

Pełny tekst orzeczenia

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN J. Pawlak. Sędziowie SN: R. Czarnecki (sprawozdawca), J. Majorowicz, J. Pietrzykowski, S. Rudnicki, K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, rozpoznał wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1979 r. o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy dopuszczalne jest ustanowienie odrębnej własności lokali w domu, w którym oprócz lokali mieszkalnych znajduje się lokal użytkowy (lokale użytkowe), niekonieczny (niekonieczne) do wykonywania zawodu przez jednego (przez niektórych) z właścicieli lokali?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Ustanowienie odrębnej własności lokali w małym domu mieszkalnym, nie stanowiącym własności państwowej, w którym oprócz lokali mieszkalnych znajduje się lokal użytkowy, niekonieczny do wykonywania zawodu przez jednego z właścicieli lokali, nie jest dopuszczalne (art. 135 k.c.), chyba że lokal ten mógłby być zakwalifikowany jako część składowa lokalu mieszkalnego jednego z właścicieli, gdyby było to konieczne do wykonywania przez niego zawodu. Lokal taki stanowiłby do czasu przyznania go jednemu z właścicieli lokali mieszkalnych składnik nieruchomości stanowiący przedmiot ich współwłasności (art. 136 k.c.). Uzasadnienie faktyczneIFormą prawną, coraz częściej wykorzystywaną do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, jest odrębna własność lokali mieszkalnych. W wyniku wykładni przepisów określających przesłanki, od których zależy dopuszczalność ustanowienia odrębnej własności takich lokali, doszło do rozbieżności w judykaturze Sądu Najwyższego. Mianowicie uchwała z dnia 3.XI.1975 r. (OSNCP 1976, poz. 103) zajęła stanowisko, że okoliczność, iż w domu będącym współwłasnością osób fizycznych, w którym ma być ustanowiona odrębna własność lokali mieszkalnych, znajduje się lokal użytkowy, który nie jest konieczny do wykonywania zawodu przez jednego z przyszłych właścicieli lokali mieszkalnych, nie stanowi przeszkody do ustanowienia odrębnej własności tych lokali. Natomiast w postanowieniu z dnia 6.VII.1978 r. (OSNCP 1979, poz. 106) został wypowiedziany pogląd, że odrębna własność lokali mieszkalnych może być ustanowiona tylko w takim budynku (będącym własnością osób fizycznych), w którym znajdują się wyłącznie lokale mieszkalne, chyba że mieszczące się w tym budynku lokale użytkowe są konieczne do wykonywania zawodu przez przyszłych właścicieli lokali mieszkalnych i staną się ich częściami składowymi. Sformułowanie pytania prawnego nastąpiło na tle wymienionych orzeczeń. Stąd wniosek o udzielenie odpowiedzi ogranicza się do kwestii, czy wyodrębnienie własności lokali mieszkalnych dopuszczalne jest w domu mieszkalnym, a ściślej - w małym domu mieszkalnym w rozumieniu art. 3 ust. 2 pr. lokal., będącym współwłasnością (własnością) osób fizycznych, w domu zatem nie stanowiącym własności państwowej, jeżeli w wymienionym domu oprócz tych lokali znajduje się lokal użytkowy, niekonieczny do wykonywania zawodu przez potencjalnych właścicieli lokali mieszkalnych.IIPomimo zakresu rozważań, ograniczonego do wyodrębniania nieruchomości lokalowych w małych domach mieszkalnych będących współwłasnością osób fizycznych, należy zdać sobie sprawę z odmienności reżimu prawnego wyodrębniania takich nieruchomości w domach stanowiących własność państwową. Otóż w dniu 24.VII.1972 r. weszła w życie ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. o zmianie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 193). Ustawa ta dodała do przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159) art. 15 a ust. 1, który przewiduje, że w domach wielomieszkaniowych stanowiących własność Państwa mogą być wyodrębnione poszczególne samodzielne lokale, sprzedawane jako przedmiot odrębnej własności, a także - art. 12 ust. 3, który upoważnił Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska do określenia, jakie lokale w domach m.in. wielomieszkaniowych i małych domach mieszkalnych, większe od określonych w tej ustawie, mogą być sprzedawane w jej trybie. Znaczenie powołanych przepisów polega przede wszystkim na dokonaniu wyłomu w zasadzie wypowiedzianej w art. 135 § 1 k.c. w zw. z art. 3 § 2 pr. lok., według której wyodrębnienie własności lokali mieszkalnych może nastąpić tylko w małym domu mieszkalnym. Uznanie przez art. 15 a ustawy o gospodarce terenami (...) za dopuszczalne ustanowienie odrębnej własności lokali mieszkalnych w domach wielomieszkaniowych musi opierać się na założeniu, że w tych domach znajdują się lokale użytkowe - niejednokrotnie nawet wielkie - oraz że lokale te z reguły nie są konieczne do wykonywania zawodu przez nabywców poszczególnych lokali mieszkalnych w tych domach. Podobne lokale użytkowe mogą znajdować się również w państwowych małych domach mieszkalnych. Dlatego § 1 ust. 2 w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 zarządzenia z dnia 15 września 1972 r. w sprawie sprzedaży przez Państwo niektórych lokali w małych domach mieszkalnych i domach wielomieszkaniowych (M.P. Nr 45, poz. 249), wydanego na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami (...), głosi, że nie tylko lokale mieszkalne w domach wielomieszkaniowych stanowiących własność państwową, lecz także lokale mieszkalne w państwowych małych domach mieszkalnych, mogą być przeznaczane do sprzedaży, chociażby te małe domy mieszkalne obejmowały lokale użytkowe nie wykorzystywane przez nabywców. Wyodrębnienie nieruchomości lokalowej w państwowym małym domu mieszkalnym dopuszczalne jest zatem także wtedy, kiedy w domu tym znajduje się lokal użytkowy - nawet wielki i niekonieczny do wykonywania zawodu przez nabywcę lokalu mieszkalnego w tym domu.W wyniku powyższego unormowania odrębna własność lokali mieszkalnych znajdujących się w małych domach mieszkalnych będących współwłasnością osób fizycznych podlega w obowiązującym od dnia 24.VII.1972 r. stanie prawnym innemu reżimowi, aniżeli taka własność lokali znajdujących się w domach państwowych. Ze względu więc na przedstawione szczególne unormowanie argumentacja zakładająca, że jeżeli istnienie w państwowym małym domu mieszkalnym lokalu użytkowego (nawet wielkiego), który nie jest konieczny do wykonywania zawodu przez właścicieli lokali mieszkalnych, nie stoi na przeszkodzie wyodrębnieniu własności tych lokali, to również okoliczność, że w małym domu mieszkalnym będącym współwłasnością osób fizycznych znajduje się taki lokal użytkowy, nie sprzeciwia się wyodrębnieniu własności lokali mieszkalnych w tym domu - byłaby chybiona.IIIOdpowiedzi na pytanie, czy dopuszczalne jest ustanowienie odrębnej własności lokali mieszkalnych w małym domu mieszkalnym będącym współwłasnością osób fizycznych, w którym znajduje się - poza lokalami mieszkalnymi - lokal użytkowy niekonieczny do wykonywania zawodu przez potencjalnych właścicieli lokali mieszkalnych, należy szukać w przesłankach takiego ustanowienia przewidzianych w art. 135 § 1 k.c. oraz w innych wchodzących w rachubę przepisach.Ustanowienie odrębnej własności lokali mieszkalnych we wspomnianym domu uzależnione jest od spełnienia przesłanek z art. 135 § 1 k.c., przy czym z rozważanego punktu widzenia chodzi przede wszystkim o dwie z tych przesłanek: pierwszą - żeby lokal mieszkalny znajdował się w domu mieszkalnym, w którym stosownie do właściwych przepisów dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali, oraz drugą - żeby lokal mieszkalny był przeznaczony do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich.Jeżeli chodzi o pierwszą z wymienionych przesłanek, to "właściwymi przepisami", o których mowa w art. 135 § 1 k.c., jest art. 3 ust. 2 pr. lok. oraz kilka przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152). Na ich tle domem mieszkalnym jest tylko budynek z przeznaczenia mieszkalny. Nie jest więc nim np. budynek, w którym mieści się usługowy warsztat samochodowy, chociaż obejmował on ponadto dwa samodzielne lokale mieszkalne. Artykuł 3 ust. 2 pr. lok. wprowadza ograniczenie dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych, w myśl którego własność taka może być ustanowiona tylko w małym domu mieszkalnym. Wspomnianym domem jest budynek z przeznaczenia mieszkalny obejmujący od 2 do 4 samodzielnych lokali mieszkalnych (§ 2 ust. 1 zd. 1 powołanego rozporządzenia), z tym zastrzeżeniem, że taki dom pozostaje mieszkalnym także wtedy, kiedy znajdują się w nim lokale użytkowe konieczne do wykonywania zawodu przez właścicieli lokali mieszkalnych w tym domu (art. 135 § 2 k.c.). Z powyższego wynika, że dom, w którym znajduje się wprawdzie nie więcej niż 4 lokale mieszkalne, ale w którym ponadto znajduje się lokal użytkowy (poza lokalami, o których mowa w art. 135 § 2 k.c.), nie jest w rozumieniu "właściwych przepisów" ani budynkiem z przeznaczenia mieszkalnym, ani tym bardziej - małym domem mieszkalnym, lecz domem mieszkalno-użytkowym. Taki zaś dom nie odpowiada pierwszej przesłance, od której zależy dopuszczalność ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych.Co się tyczy drugiej przesłanki, to polega ona na tym, że odrębna własność lokalu może być ustanowiona tylko w celu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich (art. 135 § 1 k.c.), przy czym taką własność art. 132 § 1 i art. 133 § 1 k.c. zalicza do kategorii własności osobistej, szczególnie uprzywilejowanej (art. 139 k.c.) w porównaniu z własnością indywidualną (art. 130 k.c.). Środki produkcji będące własnością osób fizycznych należą do własności indywidualnej (art. 130 k.c.). Mogą być one zaliczone do kategorii własności osobistej w wypadkach przewidzianych w ustawie. Mianowicie za własność osobistą uważa się tylko drobne środki produkcji, które służą do wytwarzania przedmiotów przeznaczonych do zaspokajania osobistych potrzeb właściciela i jego bliskich (art. 132 § 2 k.c.), oraz te, które są przeznaczone do prowadzenia gospodarstwa na działce przyzagrodowej członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej (art. 133 § 2 k.c.).W drodze kolejnego, nawet dalej idącego wyjątku, do kategorii własności osobistej nastąpiło zaliczenie także własności lokalu użytkowego koniecznego do wykonywania zawodu przez właściciela lokalu mieszkalnego. Przepis ten przewiduje bowiem, że znajdujący się w małym domu mieszkalnym wymieniony lokal użytkowy stanowi część składową lokalu mieszkalnego, tzn. jest również przedmiotem własności osobistej, chociaż lokal użytkowy konieczny do wykonywania zawodu nie ma na celu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a znajdujące się w tym lokalu drobne środki produkcji wykraczają poza zakres środków, które z mocy wyżej wspomnianych przepisów zostały zaliczone do własności osobistej.Zgodnie z wyjątkowym charakterem art. 135 § 2 k.c. treść tego przepisu wyczerpuje się w tym, że konieczność wykonywania zawodu w lokalu użytkowym stanowi przesłankę wyodrębnienia własności tego lokalu jako części składowej lokalu mieszkalnego. W przesłance tej mieści się założenie co do "przedłużenia" lokalu mieszkalnego o lokal użytkowy i wynikającej stąd proporcji pomiędzy rzeczą a jej częścią, jest zatem wskazówką co do proporcjonalnej wielkości lokalu użytkowego. Z wyjątkowego charakteru art. 135 § 2 k.c. oraz z jego treści wynika, że przepis ten wyłącza zaspokajanie innych potrzeb w dalej idącym, szerszym zakresie, w szczególności - przez wykonywanie zawodu w dużym lokalu użytkowym. Inaczej mówiąc, ustawodawca wyłączył możność uznania dużego lokalu użytkowego koniecznego do wykonywania zawodu za część składową lokalu mieszkalnego. Potraktowanie takiego lokalu użytkowego, należącego w rzeczywistości do własności indywidualnej, jako części składowej lokalu mieszkalnego i stąd zaliczenie całego lokalu do kategorii własności osobistej nie odpowiadałoby drugiej przesłance, od której zależy dopuszczalność ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych.Wreszcie - duży lokal użytkowy konieczny do wykonywania zawodu musiałby być uznany za przedmiot szczególnej postaci współwłasności w częściach ułamkowych, tzw. współwłasności przymusowej przewidzianej w art. 136 k.c., co musiałoby prowadzić do zastosowania konstrukcji tej współwłasności do własności indywidualnej, podczas gdy konstrukcja współwłasności przymusowej jest dostosowana do własności osobistej.IVW wielu domach będących współwłasnością osób fizycznych znajdują się lokale użytkowe niekonieczne do wykonywania zawodu przez potencjalnych właścicieli lokali mieszkalnych w tych domach, a ustawodawca tymi lokalami się nie zajął. Ustawodawca uregulował zagadnienie lokali użytkowych w przepisie o charakterze wyjątkowym, jakim jest art. 135 § 2 k.c., i powiedział w nim, że lokale użytkowe konieczne do wykonywania zawodu przez właścicieli lokali mieszkalnych stanowią część składową tych ostatnich lokali. Przeto nie można uznać, żeby ustawodawca przeoczył istotną część wspomnianego zagadnienia, mianowicie - lokali użytkowych niekoniecznych do wykonywania zawodu. Jeżeli w tym zakresie nie wprowadził kolejnego wyjątku, to oznacza to, że wyłączył możność wyodrębnienia nieruchomości lokalowych w domach będących współwłasnością osób fizycznych, w których znajduje się lokal użytkowy niekonieczny do wykonywania zawodu przez potencjalnych właścicieli lokali mieszkalnych w tych domach. Ustawodawca nie miał więc potrzeby zastrzeżenia w art. 135 k.c. dodatkowej przesłanki ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego, mianowicie - żeby wszystkie lokale użytkowe znajdujące się w małym domu mieszkalnym były konieczne do wykonywania zawodu przez przyszłych właścicieli lokali mieszkalnych w tym domu. W konsekwencji wyłączony jest wniosek a contrario z art. 135 § 2 k.c., według którego przepis ten rozróżnia dwa rodzaje lokali użytkowych: konieczne do wykonywania zawodu przez właścicieli lokali mieszkalnych oraz nie mające takiego charakteru, a także dalszy wniosek - że rozróżnienie to nie ma znaczenia dla dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych. Niedopuszczalność wyodrębnienia nieruchomości lokalowych w domu będącym współwłasnością osób fizycznych, w którym znajduje się lokal użytkowy niekonieczny do wykonywania zawodu przez żadnego z potencjalnych właścicieli lokali mieszkalnych w tym domu, wypływa więc także z okoliczności, że ustawodawca uregulował zagadnienie lokali użytkowych wyłącznie w zakresie przewidzianym w art. 135 § 2 k.c.VZ wyjątkowego charakteru art. 135 § 2 k.c. wynika, że okoliczność, iż w małym domu mieszkalnym będącym współwłasnością osób fizycznych znajduje się lokal użytkowy, stoi na przeszkodzie wyodrębnieniu nieruchomości lokalowych w tym domu wtedy, gdy dla żadnego z potencjalnych właścicieli lokali mieszkalnych lokal użytkowy nie jest konieczny do wykonywania zawodu. Jednakże stwierdzenie to, będące wyrazem ścisłego stosowania litery prawa, prowadziłoby - w krańcowym ujęciu - do wyników społecznie i życiowo nieuzasadnionych. Panująca obecnie jest ogólna tendencja do ułatwiania, a nie do utrudniania powstawania odrębnej własności lokali mieszkalnych, tendencja społeczeństwa do posiadania tych lokali jest bowiem jak najbardziej uzasadniona, a instytucja odrębnej własności lokali stanowi istotny czynnik w polityce mieszkaniowej Państwa. Ponadto, w wielu małych domach mieszkalnych, w tym i z dawnego budownictwa, nie mogłyby być utworzone nieruchomości lokalowe, co nie byłoby pożądane m.in. dlatego, że w razie ustanowienia odrębnej własności lokali konserwacja nieruchomości jest bardziej efektywna. Wreszcie należy się liczyć z tym, że chociaż w chwili ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych istnieje w domu, w którym do tego ustanowienia dochodzi, lokal użytkowy niekonieczny do wykonywania zawodu dla żadnego z potencjalnych właścicieli lokali mieszkalnych, to w przyszłości sytuacja ta może się zmienić np. na skutek uzyskania przez członka rodziny właściciela określonego zawodu.Powyższe nader istotne względy natury społecznej i życiowej, będące wyrazem zmienionego od chwili wejścia w życie kodeksu cywilnego układu stosunków społecznych, przemawiają przeciwko zbyt wąskiemu rozumieniu przepisu art. 135 § 2 k.c. i uzasadniają nadanie mu w drodze wykładni takiego sensu, który czyni zadość obecnym potrzebom społecznym i życiowym. Jednakże taki zabieg interpretacyjny, wychodzący poza ramy wykładni ścisłej, nie może prowadzić do przekreślenia woli ustawodawcy. Wykładnia rozszerzająca art. 135 § 2 k.c. musi więc być umiarkowana i ostrożna.Na tle tego, co powiedziano, można więc - w drodze rozszerzającej wykładni art. 135 § 2 k.c. - przyjąć, że wyodrębnienie nieruchomości lokalowych w małym domu mieszkalnym będącym współwłasnością osób fizycznych jest dopuszczalne także wtedy, gdy w domu tym znajduje się lokal użytkowy niekonieczny do wykonywania zawodu przez jednego z przyszłych właścicieli lokali mieszkalnych, jeżeli jest to taki lokal, gdy chodzi o jego kategorię i wielkość, jaki w świetle art. 135 § 2 k.c. mógłby się stać częścią składową jednego z lokali mieszkalnych, tylko taki bowiem lokal nie pozbawia domu, w którym się znajduje, kwalifikacji małego domu mieszkalnego w opisanym wyżej znaczeniu. Ponieważ zaś należy się liczyć z tym, że lokal ten może się stać koniecznym do wykonywania zawodu przez jednego z właścicieli lokali mieszkalnych, to stan dotyczący lokalu użytkowego musi być w chwili wyodrębnienia nieruchomości lokalowej oceniony jako przejściowy. Z tej przyczyny niedopuszczalne byłoby wyodrębnienie nieruchomości lokalowych w domu mieszkalnym, w którym znajduje się np. wielkich rozmiarów sklep albo nawet mniejszy punkt usługowy prowadzony przez jednostkę gospodarki uspołecznionej, jeżeli jednostka ta nie ma, w świetle obiektywnej oceny, możliwości zwolnienia lokalu użytkowego. Chodzi więc o taki lokal użytkowy, który, gdyby to było konieczne do wykonywania zawodu przez któregokolwiek z właścicieli lokali mieszkalnych, mógłby być rzeczywiście zakwalifikowany jako część składowa lokalu mieszkalnego wchodzącego w rachubę właściciela.VIOpisany lokal użytkowy, niekonieczny do wykonywania zawodu przez jednego z właścicieli lokali mieszkalnych, nie jest pomieszczeniem ubocznym, funkcjonalnie związanym z którymkolwiek z lokali mieszkalnych, nie jest też częścią składową lokalu mieszkalnego na jakiejkolwiek innej podstawie. Zgodnie z zasadą wynikającą z przepisów kodeksu cywilnego, wykluczającą możliwość istnienia odrębnej własności samego lokalu użytkowego, nie może on również stać się przedmiotem odrębnej własności. Trzeba przeto uznać, że lokal taki należy do reszty dotychczasowej nieruchomości, pozostającej oddzielną wspólną nieruchomością, w której każdy z właścicieli lokali mieszkalnych ma swój udział, a zatem - przyjąć, że stanowi on przedmiot współwłasności przymusowej w rozumieniu art. 136 k.c. Ze względu na stosunkowo niewielką powierzchnię takiego lokalu nie stoi to w sprzeczności z konstrukcją tej współwłasności.To, co powiedziano, nie sprzeciwia się konstrukcji współwłasności przymusowej także dlatego, że gdy chodzi o sytuację ekonomiczno-prawną właścicieli nieruchomości lokalowych w okresie od ustanowienia tych nieruchomości do chwili przyznania jednemu z właścicieli lokalu użytkowego, to lokal ten, jako niekonieczny do wykonywania zawodu i nie stanowiący części składowej żadnego z lokali mieszkalnych, podlega przepisom o najmie na podstawie decyzji administracyjnej i stąd pozostaje w dyspozycji terenowego organu administracji państwowej (arg. z art. 22 ust. 1 pkt 2 pr. lok. i z § 2 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r.), chyba że chodzi o miejscowość, w której nie obowiązuje szczególny tryb najmu. Lokal taki z reguły jest więc oddawany najemcy do używania. Za to używanie właściciele lokali mieszkalnych pobierają ograniczony dochód, najczęściej - czynsz najmu według stosownych stawek, w każdym razie dochód niższy od kosztów utrzymania całej nieruchomości. W konsekwencji nie dochodzi do przekroczenia granic wyznaczonych przez reżim własności osobistej.Jeżeli w przyszłości lokal użytkowy, stanowiący przejściowo składnik nieruchomości wspólnej, stanie się konieczny do wykonywania zawodu przez jednego z właścicieli lokali mieszkalnych - na skutek bądź zmiany kwalifikacji zawodowych, bądź zmiany osoby właściciela (dziedziczenie, nabycie w drodze czynności prawnej) - będzie on mógł wystąpić z żądaniem, aby lokal ten został przyznany jemu jako część składowa jego lokalu mieszkalnego (art. 135 § 2 k.c.). Wobec tego, że chodzi tu o wydzielenie części nieruchomości wspólnej i przyznanie tej części na własność jednemu z właścicieli lokali mieszkalnych, wynik ten może być osiągnięty bądź przez umowę wszystkich właścicieli tych lokali, zawartą w formie aktu notarialnego (art. 158 k.c.), bądź w postępowaniu o częściowe zniesienie współwłasności. Okoliczność, że nie można żądać zniesienia współwłasności przymusowej, której przedmiotem jest nieruchomość wspólna dopóty, dopóki trwa odrębna własność lokali mieszkalnych (art. 136 § 2 zd. 2 k.c.), nie stoi temu na przeszkodzie, współwłasność nieruchomości wspólnej nie ulega bowiem likwidacji i nadal istnieje. W postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd będzie rozstrzygał o roszczeniach właścicieli lokali mieszkalnych z tytułu posiadania lokalu użytkowego w okresie, gdy wchodził on w skład nieruchomości wspólnej (art. 618 § 1 k.c.). W postępowaniu tym zostanie też ustalona wysokość spłat przez właściciela lokalu mieszkalnego, któremu został przyznany lokal użytkowy, na rzecz pozostałych właścicieli lokali mieszkalnych (art. 212 § 2 i 3 k.c.). Wreszcie w sytuacji, gdy kilku z właścicieli lokali mieszkalnych ubiega się o przyznanie lokalu użytkowego, o którym mowa, może wyłonić się potrzeba rozstrzygnięcia, któremu z właścicieli lokali mieszkalnych ma być przyznany lokal użytkowy (art. 212 § 2 k.c.).Powyższe rozważania uzasadniają treść uchwały przytoczonej w sentencji.

Powiązane orzeczenia

Powołane przepisy

art. 135 KCart. 136 KCart. 3 ust. 2art. 15art. 12 ust. 3art. 135 § 1 KCart. 3 § 2art. 135 § 2 KCart. 132 § 1art. 133 § 1 KCart. 139 KCart. 130 KC

Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 15.07.2026.