III CZP 23/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: R. Czarnecki, H. Dąbrowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w R. przeciwko Joannie P., Franciszce W., Dorocie - Annie G., Kazimierzowi - Antoniemu B., Wiktorowi - Józefowi B i Tadeuszowi - Mieczysławowi B. o uznanie aktu notarialnego za nieważny, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 14 sierpnia 1972 r. następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w R. postanowieniem z dnia 20 lutego 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali w małych domach mieszkalnych, wzniesionych przed wejściem w życie kodeksu cywilnego oraz prawa rzeczowego, a stanowiących własność różnych osób fizycznych, jeżeli powstaną w ten sposób najwyżej cztery lokale mieszkalne, z których żaden nie przekracza 110 m2 powierzchni użytkowej, a ogólna powierzchnia mieszkalna wzniesionego domu wynosi 145 m2, użytkowa zaś 231,30 m2?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Pod rządem kodeksu cywilnego niedopuszczalne jest ustanowienie odrębnej własności lokali w małym domu mieszkalnym, stanowiącym własność osób fizycznych, a wzniesionym przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228; zm. Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 193).Uzasadnienie faktyczneWspółwłaściciele nieruchomości o obszarze 4 a 68 m2, położonej w R. przy ul. (...), na której stoi jednopiętrowy dom obejmujący 11 izb, o łącznej powierzchni mieszkalnej 145 m2, a użytkowej 231,30 m2, w akcie notarialnym z dnia 14.I.1969 r., sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w R., ustanowili odrębną własność każdego z 4 lokali w powyższym domu: dwu na parterze o powierzchni 42,48 m2 i 63,62 m2 oraz dwu na pierwszym piętrze o powierzchni 73,49 m2 i 54,53 m2.Prokurator Wojewódzki w R. w pozwie skierowanym do Sądu Powiatowego w R. wniósł o uznanie wskazanego aktu notarialnego za nieważny. W uzasadnieniu tego żądania podniósł, że ustanowienie odrębnej własności lokali w omawianym domu było niedopuszczalne, dom ten bowiem został wybudowany przed wojną i stanowi własność prywatną.Sąd Powiatowy w R. wyrokiem z dnia 15.XII.1969 r. oddalił powództwo. W uzasadnieniu wyroku wskazał, iż w myśl art. 135 § 1 k.c. lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość. Przepis ten nic nie mówi o tym, czy odnosi się do budynków wzniesionych po wejściu w życie kodeksu cywilnego, czy też zbudowanych wcześniej. Wspomniany budynek odpowiada wymogom małego domu mieszkalnego. Składa się z 4 lokali. Powierzchnia żadnego z nich nie przekracza 110 m2 i żaden z nich nie ma więcej niż 5 izb. Lokal mieszkalny zaś może stanowić odrębną własność bez względu na to, czy jest wyłączony spod publicznej gospodarki lokalami.W związku z rewizją Prokuratora od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki w R. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy udzielając w tej sprawie odpowiedzi, zważył, co następuje:Według postanowień art. 135 § 1 k.c. lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość, jeżeli jest przeznaczony do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich i nie przekracza rozmiarów określonych przez właściwe przepisy, a znajduje się w domu mieszkalnym, w którym stosownie do tych przepisów dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali. W świetle przytoczonych postanowień dla kwestii dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali istotne znaczenie mają: przeznaczenie lokalu (zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich), rozmiar lokalu i rodzaj domu, w którym lokal się znajduje.Jeżeli chodzi o bliższe określenie dwu ostatnio wymienionych przesłanek dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali, a mianowicie rozmiaru lokalu mieszkalnego oraz rodzaju domu, w którym lokal ma być wyodrębniony, art. 135 § 1 k.c. odwołuje się do "właściwych przepisów".W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15.V.1967 r. III CZP 95/66 (OSNCP 1968, poz. 2) Sąd Najwyższy wyraził - wpisaną do księgi zasad prawnych - zasadę, że przez właściwe przepisy określające w myśl art. 135 § 1 k.c. maksymalny rozmiar lokalu mieszkalnego, który może stanowić odrębną nieruchomość, jak również określające rodzaj domu mieszkalnego, w którym dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali, rozumieć należy - w obecnym stanie prawnym - przepisy ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228), dotyczące rozmiarów lokalu i właściwości domu, od których zależy wyłączenie lokalu spod publicznej gospodarki lokalami.Odwołanie się do cytowanej ustawy z dnia 28 maja 1957 r., w świetle przytoczonej zasady prawnej i wyjaśnień zawartych w jej uzasadnieniu, należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli - stosownie do przepisów tej ustawy - rozmiary lokalu (wielkość powierzchni lub liczba izb) i rodzaj domu, w którym lokal się znajduje, nie stoją na przeszkodzie wyłączeniu spod publicznej gospodarki, to tym samym nie ma przeszkody z punktu widzenia art. 135 § 1 k.c. - ze względu na rozmiar lokalu i rodzaj domu - do ustanowienia w danym domu odrębnej własności lokali.Jeżeli chodzi o rodzaj domu, to w myśl art. 135 § 1 k.c. w związku z art. 1 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. wolno w szczególności ustanowić odrębną własność lokali: a) w domach jednorodzinnych bez względu na to, do kogo taki dom należy i kiedy został wybudowany, b) w małych domach mieszkalnych stanowiących własność Państwa, c) w małych domach mieszkalnych nowo wybudowanych.Inne natomiast właściwości domu (np. data uzyskania pozwolenia na użytkowanie), a także warunki wyłączenia przewidziane w art. 6 cytowanej ustawy z dnia 28 maja 1957 r., jako wykraczające poza usprawiedliwiony sformułowaniem art. 135 § 1 k.c. zakres odwołania się do tej ustawy, nie mają znaczenia dla kwestii dopuszczalności wyodrębnienia poszczególnych lokali, jak to wskazano w uzasadnieniu powołanej uchwały składu siedmiu sędziów SN. Wyodrębnienie własności poszczególnych lokali nie jest zależne od tego, czy - ze względu na te inne przesłanki - lokale, które zamierza się wyodrębnić, są wyłączone spod publicznej gospodarki lokalami lub z chwilą ustanowienia odrębnej własności będą spod niej wyłączone. Stąd też sentencja uchwały składu siedmiu sędziów SN, wyrażając przytoczoną zasadę prawną co do zakresu powiązania art. 135 § 1 k.c. z cytowaną ustawą z dnia 28 maja 1957 r., zawiera równocześnie wskazanie, iż lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość bez względu na to, czy jest wyłączony spod publicznej gospodarki lokalami.W świetle przytoczonych zasad, dotyczących zakresu odwołania się w art. 135 § 1 k.c. co do rodzaju domu do wymienionej ustawy z dnia 28 maja 1957 r., usprawiedliwione jest stanowisko, iż nie wolno wyodrębniać własności poszczególnych lokali w małych domach mieszkalnych, o których mowa w przedstawionym pytaniu prawnym. Ustawodawca bowiem nowelą z dnia 29 czerwca 1962 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171) wykluczył wyłączenie spod publicznej gospodarki lokali położonych w małych domach mieszkalnych, zbudowanych przed wejściem w życie cyt. ustawy z dnia 28 maja 1957 r., z wyjątkiem lokali sprzedawanych przez Państwo. Wykluczenie zaś wyłączenia spod publicznej gospodarki lokali w małych domach mieszkalnych, wzniesionych przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 maja 1957 r., a stanowiących własność osób fizycznych, przesądza - w świetle art. 135 § 1 k.c. w związku z art. 1 wymienionej ustawy w brzmieniu nadanym mu nowelą z 1962 r. - o niedopuszczalności ustanowienia w tych małych domach mieszkalnych odrębnej własności poszczególnych lokali.Z tych względów Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji.