III CZP 95/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich. Sędziowie: S. Gross, W. Bryl, H. Dąbrowski, B. Łubkowski, Z. Masłowski, F. Błahuta (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stefanii O., Eugeniusza K. i Janiny Ł.-K. o wpis w księgach wieczystych własności odrębnych lokali, po rozpoznaniu z udziałem prokuratora Generalnej Prokuratury zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 20 października 1966 r. do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów SN:"Do jakich przepisów odsyła art. 135 § 1 k.c. w sformułowaniu, że lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość, jeżeli nie przekracza rozmiarów określonych przez właściwe przepisy, a znajduje się w domu mieszkalnym, w którym stosownie do tych przepisów dopuszczalne jest wyodrębnienie poszczególnych lokali oraz czy przepisami tymi są przepisy ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228), a w razie odpowiedzi twierdzącej - czy lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość tylko wówczas, gdy stosownie do powyższych przepisów jest lub może być wyłączony spod publicznej gospodarki lokalami?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:1.Przez właściwe przepisy określające w myśl art. 135 § 1 k.c. maksymalny rozmiar lokalu mieszkalnego, który może stanowić odrębną nieruchomość, jak również rodzaj domu mieszkalnego, w którym dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali, rozumieć należy - w obecnym stanie prawnym - przepisy ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228), dotyczące rozmiarów lokalu i właściwości domu mieszkalnego, warunkujących wyłączenie lokalu spod publicznej gospodarki lokalami. 2.Lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość bez względu na to, czy jest wyłączony spod publicznej gospodarki lokalami. Uzasadnienie faktyczneI. Stosownie do art. 133 § 1 k.c. przedmiotem własności osobistej mogą być w szczególności dom jednorodzinny lub lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość Art. 134 k.c. określa pojęcie domu jednorodzinnego, artykuł zaś 135 § 1 k.c. lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość - jako przedmiotów osobistej, a nie innej własności, na co wskazuje zarówno treść tych przepisów, jak i ich ścisły związek z art. 133 k.c.Art. 135 łącznie z przepisami art. 136 i 137 k.c. reguluje warunki ustanowienia odrębnej własności lokali pod rządem kodeksu cywilnego. Rozporządzenie Prez. Rzeczyp. z dnia 24.X. 1934 r. o własności lokali zostało uchylone (art. V pkt 1 przep. wprow. k.c.). Kodeks ograniczył swobodę ustanawiania odrębnej własności lokali, jaka istniała pod rządem dawnego prawa. Z treści art. 135-137 k.c. wynika niewątpliwie, że począwszy od 1.I.1965 r. wolno ustanawiać odrębną własność tylko lokali mieszkalnych, a niezależnie od tego art. 135 § 1 k.c. wprowadza ograniczenie innego typu. Dla kwestii dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego mają obecnie znaczenie: przeznaczenie lokalu (zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich), rozmiar lokalu i rodzaj domu, w którym się znajduje, to jest okoliczności w dawnym stanie prawnym w zasadzie nieistotne.II. Spośród przesłanek dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego, przewidzianych w art. 135 § 1 k.c., dwie z nich, a mianowicie rozmiar lokalu i rodzaj domu, w którym lokal ma być wyodrębniony, nie zostały bliżej w tym przepisie uregulowane. Zarówno bowiem w celu określenia maksymalnego rozmiaru lokalu, jak i określenia domu mieszkalnego, w którym lokal się znajduje, odesłano do "właściwych przepisów". W związku z tym powstała wątpliwość, jakie to przepisy ma na myśli art. 135 § 1 k.c., przy czym zarysowały się w tej kwestii dwa odmienne poglądy.Według jednego z nich - postanowienia art. 135 § 1 k.c. należy wiązać z ustawą z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228).Według drugiego poglądu - przepisów, które określają zarówno rozmiar lokalu mieszkalnego, jak i rodzaj budynków, w których odrębna własność lokali może być ustanowiona, nie ma w tej chwili. Nie zawiera ich ustawa o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami, gdyż sprawa ustanowienia odrębnej własności lokalu jest czymś innym niż wyłącznie go spod publicznej gospodarki. Istnieje luka w prawie, która powinna być na zasadzie art. XV przep. wprow. k.c. wypełniona w ten sposób, że do czasu wydania nowych przepisów szczególnych mają zastosowanie uchylone przepisy rozp. Prez. Rzeczp. z dnia 24.X.1934 r. o własności lokali, które w ostatniej redakcji nie zawierały żadnych ograniczeń co do budynków, w jakich dopuszczalne jest ustanowienie odrębnej własności. Niemniej jednak według tego poglądu należy przyjąć, że do czasu wydania nowych przepisów, do których nawiązuje art. 135 § 1 k.c., obowiązują art. 3 pkt 2 i art. 4 ustawy z dnia 28.V.1957 r. o wyłączeniu, określające dopuszczalne rozmiary lokali mieszkalnych.Wyrazem wątpliwości co do wykładni art. 135 § 1 k.c. jest przedstawione składowi powiększonemu Sądu Najwyższego pytanie prawne, przytoczone w sentencji niniejszej uchwały.III. Rozpoznając to pytanie, Sąd Najwyższy uznaje przede wszystkim za bezpodstawny pogląd, jakoby nie istniały w tej chwili przepisy, do których odsyła art. 135 § 1 k.c. Należy bowiem mieć na uwadze, że art. 135 § 1 k.c. nie przewiduje wydania dopiero w przyszłości przepisów szczególnych lub wykonawczych potrzebnych do jego stosowania, nie zawiera żadnej delegacji w tym względzie, wobec czego skoro odsyła do właściwych przepisów, to niewątpliwie ma na myśli wydane już i obowiązujące w dniu wejścia w życie kodeksu cywilnego normy szczególne. Nie zachodzi więc sytuacja przewidziana w art. XV przep. wprow. k.c., ani też nie ma żadnej luki w prawie, lecz chodzi o odwołanie się do utrzymanych w mocy przepisów szczególnych (art. VIII przep. wprow. k.c.).Rozporządzenie Prez. Rzeczp. z dnia 24.X.1934 r. o własności lokali, jako wyraźnie uchylone (art. V pkt 1 przep. wprow. k.c.), jest oczywiście wyłączone. Właściwymi natomiast przepisami w rozumieniu art. 135 § 1 k.c. mogą być tylko wydane już i nadal obowiązujące przepisy szczególne, a jest właśnie rzeczą wykładni wyjaśnienie, które z tych przepisów - wprost lub odpowiednio stosowane - uzupełniają treść art. 135 § 1 k.c.IV. W tym zakresie za prawidłowy uznać należy pogląd, że art. 135 § 1 k.c. co do nie określonych w nim bliżej przesłanek, a mianowicie maksymalnego rozmiaru lokalu mieszkalnego i rodzaju domu mieszkalnego, w którym wyodrębniona może być własność poszczególnych lokali, odwołuje się do przepisów cyt. ustawy o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami. W obowiązującym bowiem stanie prawnym nie ma innych przepisów szczególnych regulujących - w sposób przydatny do stosowania art. 135 § 1 k.c. - maksymalne rozmiary lokalu mieszkalnego i rodzaj domów mieszkalnych, w których wyodrębnienie własności poszczególnych lokali jest dopuszczalne. Wprawdzie kryteria te, zawarte w cyt. ustawie z dnia 28.V.1957 r., ustanowiono dla celów wyłączenia lokali spod publicznej gospodarki, gdy tymczasem celem art. 135 § 1 k.c. jest określenie warunków, jakim ma odpowiadać lokal mieszkalny, aby mógł stanowić odrębną nieruchomość, jednakże nie może to podważyć wniosku, według którego art. 135 § 1 k.c. odsyła do przepisów cyt. ustawy. Normy bowiem zawarte w tej ustawie a dotyczące rozmiaru lokalu i rodzaju domu, w którym lokal się znajduje, mogą również przy odpowiednim ich stosowaniu służyć celowi wytkniętemu przez art. 135 § 1 k.c. i taka też była intencja ustawodawcy. Wskazuje na to daleko idąca zbieżność celów, które łączy wspólny element, a mianowicie to, że zarówno wyłączenie spod publicznej gospodarki lokalu, jak i ustanowienie odrębnej własności lokalu mieszkalnego przewidziane jest tylko dla lokali przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich, a zatem dla lokali mogących być przedmiotem własności osobistej.Odwołanie się do cyt. ustawy z dnia 28.V.1957 r. w celu bliższego określenia dopuszczalnych rozmiarów lokalu mieszkalnego mającego stanowić odrębną nieruchomość rozumieć należy jak następuje. Jeżeli, stosownie do przepisów omawianej ustawy, rozmiary lokalu (wielkość powierzchni lub liczba izb) są takie, że nie stoją na przeszkodzie wyłączenia spod publicznej gospodarki, to nie ma tym samym przeszkody z punktu widzenia art. 135 § 1 k.c. - ze względu na rozmiar lokalu - do ustanowienia odrębnej własności takiego lokalu.Jeśli zaś chodzi o odesłanie do cyt. ustawy w celu określenia, w jakich domach jest dopuszczalne, a w jakich niedopuszczalne od dnia 1.I.1965 r. wyodrębnienie własności poszczególnych lokali, to należy wyjść z założenia, że art. 135 § 1 k.c., odwołując się w tym względzie do cyt. ustawy, ma na myśli te jej przepisy, które uzależniają dopuszczalność wyłączenia spod publicznej gospodarki od rodzaju domu mieszkalnego, w którym lokal się znajduje, i właśnie tę przesłankę wyłączania artykuł 135 § 1 k.c. nakazuje przejąć za decydującą również dla kwestii dopuszczalności ustanowienia odrębnej własności lokali w tym domu.Ze względu na treść przedstawionych do rozstrzygnięcia zagadnień nie jest zadaniem niniejszej uchwały szczegółowe wyjaśnienie, w jakich domach dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali. Niemniej zaznaczyć należy, że w świetle art. 135 § 1 k.c. w związku z art. 1 cyt. ustawy o wyłączeniu wolno ustanowić odrębną własność lokali:a)w domach jednorodzinnych bez względu na to, do kogo dom taki należy i kiedy został wybudowany;b)w małych domach mieszkalnych stanowiących własność Państwa;c)w małych domach mieszkalnych nowo wybudowanychInne natomiast właściwości domu, od których art. 1 cyt. ustawy uzależnia wyłączenie znajdującego się w nim lokalu spod publicznej gospodarki (np. data uzyskania pozwolenia na użytkowanie), nie mają znaczenia dla kwestii dopuszczalności wyodrębnienia własności poszczególnych lokali.Za taką wykładnią przemawia sformułowanie art. 135 § 1 k.c. w części związanej z tym zagadnieniem oraz nie ulegający wątpliwości wniosek, że "właściwe przepisy", do których odwołuje się art. 135 § 1 k.c., mogą być stosowane do celu, jakiemu artykuł ten służy, tylko odpowiednio.V. Dopuszczalność wyodrębnienia własności poszczególnych lokali mimo związania jej, w zakresie omówionym w części V, z ustawą o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami, nie jest jednak zależna od tego, czy lokale, które zamierza się wyodrębnić, są wyłączone spod publicznej gospodarki lub - z chwilą ustanowienia odrębnej własności - będą spod niej wyłączone.Artykuł 135 § 1 k.c. nie odwołuje się bowiem do wszystkich przesłanek wyłącznie przewidzianych w ustawie z dnia 28.V.1957 r. Nie wchodzą mianowicie w rachubę, o czym już była mowa w części V, niektóre właściwości domu, a poza tym art. 135 § 1 k.c. nie odsyła do warunków wyłączenia przewidzianych w art. 6 cyt. ustawy. Te nie objęte odesłaniem warunki wyłączenia nie stoją zatem na przeszkodzie ustanowieniu odrębnej własności, mimo że w braku tych warunków lokal nie będzie ulegał wyłączeniu ani jego właściciel nie uzyska innych korzyści, jakie łączą się z wyłączeniem lub istnieniem warunków do wyłączenia spod publicznej gospodarki lokalami.Należy w końcu podkreślić, że art. 135 § 1 k.c. wymaga również, aby lokal był przeznaczony na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich. Jest to przesłanka określona samodzielnie w art. 135 § 1 k.c. bez odwołania się do innych przepisów. Ustanowienie odrębnej własności lokalu dla zaspokojenia innych potrzeb, poza wyjątkiem przewidzianym w art. 135 § 2 k.c., nie jest dopuszczalne.