III CRN 280/72

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leokadii S. przeciwko Tadeuszowi J. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Bartoszycach z dnia 29 grudnia 1970 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie skierowanym do Sądu Powiatowego w Bartoszycach przeciwko pozwanemu Tadeuszowi J. powódka domagała się zasądzenia od pozwanego 800 zł twierdząc, że nabyła od niego okno za tę kwotę, a następnie po uzyskaniu wiadomości, iż okno to pochodzi z kradzieży - zwróciła je pozwanemu, ten zaś pobranych pieniędzy nie zwrócił.Wobec niepodjęcia przez pozwanego obrony sąd powiatowy wyrokiem zaocznym z dnia 29 grudnia 1970 r. uwzględnił powództwo. Wyroku tego pozwany nie zaskarżył.Od powyższego wyroku wniósł w dniu 10 sierpnia 1972 r. Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej rewizję nadzwyczajną, w której zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 3 § 2 i art. 197 k.p.c. oraz art. 412 k.c., i w której wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Bartoszycach.Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną i jej wnioski z następujących przyczyn:Już na podstawie treści pozwu sąd powiatowy powinien był powziąć uzasadnione wątpliwości, czy świadczenie, o które toczy się spór, nie uległo przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa z mocy art. 412 k.c.Gdyby nie powyższy brak staranności procesowej, który rażąco naruszył art. 3 § 2 k.p.c., to sąd powiatowy mógł bez trudu ustalić, że prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Bartoszycach z dnia 15 sierpnia 1970 r.k.p. 300/70 pozwany w rozstrzyganej sprawie został skazany za kradzież okna na szkodę Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Bartoszycach, a powódka za nabycie tego okna z wiedzą, że pochodzi ono z przestępstwa. Ustalenia tego wyroku wiążą sąd cywilny w ramach art. 11 k.p.c. - to jest do popełnienia przestępstw, za które zostały strony skazane. Sąd powiatowy powinien był samodzielnie rozważyć, czy cel czynności stron był niegodziwy (por. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1972 r. III CZP 57/71 OSNCP 1973/3 poz. 37 - teza 13 i jej uzasadnienie).W danym przypadku niegodziwość celu umowy kupna i sprzedaży nie ulega wątpliwości, a w rezultacie przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, doprowadziłoby do oddalenia powództwa Leokadii S.Nadto z mocy przepisu art. 197 k.p.c. sąd powiatowy był obowiązany do zawiadomienia o toczącym się procesie prokuratora i właściwego do spraw finansowych organu prezydium powiatowej rady narodowej.Z rażącym naruszeniem tego przepisu sąd powiatowy uchybił swemu obowiązkowi, czym uniemożliwił stosowne przekształcenie procesowe po stronie powodowej.Powyższe uchybienie powinien sąd powiatowy naprawić w toku ponowionego postępowania.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stało na przeszkodzie to, że wniesiono ją po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., skoro interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wymaga, aby przedmioty lub wartości, które z mocy art. 412 k.c. uległy przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa, zostały rzeczywiście przyjęte przez właściwy organ finansowy.