III CRN 3/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Dąbrowski, J. Niejadlik.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, R. Wyrzykowskiego, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ryszarda V. przeciwko Ewie K. i Krzysztofowi K. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu z dnia 24 stycznia 1980 r.rewizję nadzwyczajną oddalił; nie obciążył pozwanej Ewy K. wpisem od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 14.X.1978 r. do Sądu Rejonowego w Nowym Targu powód Ryszard V. domagał się nakazania dokonania w dziale II księgi wieczystej nr 30663 C., prowadzonej w Państwowym Biurze Notarialnym w Nowym Targu dla nieruchomości położonej w C., wpisu prawa własności Ryszarda V. w miejsce aktualnego wpisu pozwanych Krzysztofa K. i Ewy K. na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej.Wyrokiem z dnia 6.IX.1979 r. Sąd Rejonowy w Nowym Targu uwzględnił powództwo i orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.Sąd ustalił na podstawie akt związkowych, że Irena K. matka pozwanego Krzysztofa K., a teściowa pozwanej Ewy K. - w wyniku postanowienia wydanego przez Sąd Powiatowy w Nowym Targu uzyskała stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości objętej wyżej wymienioną księgą wieczystą. Po wpisaniu jej za właściciela nieruchomości na podstawie tego postanowienia umową darowizny z dnia 6.VII.1971 r. Państwowego Biura Notarialnego w K. własność tejże nieruchomości przeniosła na pozwanego Krzysztofa K. Wobec faktu, że Irena K. świadomie zataiła miejsce pobytu właściciela nieruchomości Ryszarda V., postępowanie w sprawie o zasiedzenie toczyło się z udziałem kuratora ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu, co w konsekwencji spowodowało niemożność obrony swych praw przez hipotecznego właściciela nieruchomości. Postępowanie to zostało wznowione i wniosek Ireny K. o stwierdzenie zasiedzenia został prawomocnie oddalony. Po wniesieniu sprawy o wznowienie postępowania, w której Krzysztof K. był uczestnikiem postępowania oraz pełnomocnikiem Ireny K., Krzysztof K. domagał się w odrębnym postępowaniu ustalenia, że umowa darowizny z dnia 6.VII.1971 r. była umową pozorną, ukrywającą umowę sprzedaży nieruchomości i uzyskał pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie (...) Sądu Rejonowego w K. Na mocy oświadczenia Krzysztofa K. z dnia 15.VIII.1977 r. własność spornej nieruchomości wpisano również na Ewę K. na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej.Opierając się na powyższych ustaleniach Sąd Rejonowy stwierdził, że pozwani działali w złej wierze, przy czym oparł swoje stanowisko na fakcie, iż pozwani są najbliższą rodziną Ireny K. i że na równi z nią świadomi byli braku uprawnień do przeniesienia własności nieruchomości.Od wskazanego wyżej wyroku Sądu Rejonowego każde z pozwanych wniosło odrębną rewizję.Wyrokiem z dnia 24.I.1980 r. Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu oddalił obie rewizje. Sąd uznał za prawidłowe ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy i stwierdził, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie broni pozwanej Ewy K., stała się ona bowiem współwłaścicielem spornej nieruchomości na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej w wyniku jednostronnego bezpłatnego rozporządzenia ze strony Krzysztofa K. z dnia 15.VIII.1977 r. o nabyciu spornej nieruchomości ze środków finansowych objętych dorobkiem.Wyrok Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, wnosząc o uchylenie tego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Targu z dnia 6.IX.1979 r. i o przekazanie sprawy wymienionemu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca tym wyrokiem rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 3 § 2, art. 217 § 2, art. 316 § 1, art. 381 § 1 i art. 387 k.p.c. w związku z art. 20 prawa rzeczowego z 1946 r., a ponadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący nie kwestionuje ustaleń i wniosków obu sądów w stosunku do pozwanego Krzysztofa K., uważa jednak, że brak było podstaw do oparcia rozstrzygnięcia na tych samych przesłankach w stosunku do pozwanej Ewy K., żony Krzysztofa K., z tego tylko powodu, że pozwani są najbliższą rodziną Ireny K. Z akt sprawy wynika, że pozwana Ewa K. nie brała udziału w żadnej ze spraw poprzednich i że dopiero w niniejszej sprawie wystąpiła w charakterze pozwanej. Okoliczność zaś - zdaniem rewizji nadzwyczajnej - że we wcześniejszych sprawach brał udział jej mąż pozwany Krzysztof K., nie wyklucza możliwości przyjęcia, iż nie była ona zainteresowana w stanie prawnym nieruchomości i podejmowanych wcześniej czynnościach przez Irenę K. i Krzysztofa K., a w każdym razie niedopuszczalne było pozbawienie jej możliwości udowodnienia jej twierdzeń. W związku z tym w rewizji nadzwyczajnej wysunięto drugi zarzut obrazy przepisów procesowych polegający na niewyjaśnieniu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Pozwana Ewa K. twierdziła, że nabyła nieruchomość w dobrej wierze, za którą zapłaciła pieniędzmi stanowiącymi jej odrębny majątek i wzniosła na niej budynek ze środków pochodzących ze spadku po rodzicach. Stąd należało przeprowadzić dowód ze świadków powołanych przez nią na tę okoliczność.Zarzutów tych nie można uznać w świetle ustaleń Sądu Rejonowego za zasadne. W sprawie chodzi o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 23 prawa rzeczowego z 1946 r.). Jest w sprawie bezsporne, że Krzysztof K. otrzymał na podstawie darowizny od swojej matki Ireny K. sporną parcelę, która uprzednio wpisała się jako właściciel w księdze wieczystej na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia własności w drodze zasiedzenia. Po uchyleniu tego postanowienia, pozwanego Krzysztofa K. nie chroniła rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Stąd powództwo wytoczone w czasie toczącej się już sprawy o wznowienie postępowania o stwierdzenie zasiedzenia - o ustalenie, że nie była to umowa darowizny, lecz umowa kupna sprzedaży. W tym bowiem wypadku nabywcę chroni rękojmia z art. 20 prawa rzeczowego, chyba żeby był w złej wierze. Przyjmując zgodnie z art. 365 k.p.c., że wyrok ustalający w sprawie Sądu Rejonowego w K. wiąże również sądy rozpoznające sprawę niniejszą, nie zostały podważone ustalenia i wnioski obu sądów co do złej wiary pozwanego Krzysztofa K. Oznacza to, że oba sądy - i to trafnie - uznały, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych tego pozwanego nie chroni. Zresztą, jak też już wyżej zaznaczono, rewizja nadzwyczajna wniosków obu Sądów w tym zakresie nie kwestionuje.Jeśli z kolei chodzi o żonę Krzysztofa K., Ewę K., zarzuty podniesione w odniesieniu do rozstrzygnięcia sprawy przez oba sądy są o tyle nieuzasadnione, że pozwana ta nie stała się współwłaścicielką spornej parceli na podstawie czynności rozporządzającej, lecz na tej podstawie, że jej mąż ostatecznie wedle wyroku ustalającego nabył nieruchomość na podstawie umowy kupna sprzedaży zawartej ze swoją matką Ireną K. w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej. Stąd też, jak trafnie podkreślił Sąd Wojewódzki, rękojmia wiary publicznej księgi wieczystej z art. 20 prawa rzeczowego w stosunku do tej pozwanej nie ma zastosowania. Nie są bowiem objęte rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych zmiany stanu prawnego nie będące następstwem rozporządzeń, a do takich zaliczyć należy nabycie współwłasności łączonej przez jednego z małżonków w wypadku ustawowej wspólności majątkowej między małżonkami.Z tych też względów, wbrew zarzutom podniesionym w rewizji nadzwyczajnej, nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego dla wyjaśnienia, czy pozwana K. była lub nie była w dobrej wierze, oraz że z pieniędzy uzyskanych ze spadku po rodzicach wpłaciła na kupno nieruchomości i wybudowała dom mieszkalny. Skoro bowiem zastosowanie rękojmi wiary publicznej jest w stosunku do niej wyłączone, nie może ona skutecznie przeciwstawiać się roszczeniom powoda o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Nie mogła ona bowiem nabyć i nie nabyła własności parceli od swej teściowej, która właścicielką w ogóle nie jest.Roszczenie swoje co do tej parceli mogłaby pozwana Ewa K. realizować ewentualnie na podstawie art. 231 k.c. oczywiście w odrębnym procesie i przy wykazaniu przesłanek ustawowych w tym przepisie zawartych.Z tych względów rewizja nadzwyczajna podlega oddaleniu.