III CRN 307/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: H. Dąbrowski, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Karola Z. przeciwko Jadwidze P., Helenie F., Krystynie P., Piotrowi P., Kasprowi P. i Barbarze M. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 6 maja 1966 r. oraz od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Krakowa z dnia 21 grudnia 1965 r.,umorzył postępowanie wszczęte z rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości wniesionej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 6 maja 1966 r.; uchylił wyrok Sadu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 21 grudnia 1965 r. w częściach zasądzających od Jadwigi P. na rzecz Karola Z. kwotę 30.000 zł oraz na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.627 zł opłat sądowych i w tym zakresie sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla m. Krakowa wyrokiem z dnia 21.XII.1965 r. zasądził na rzecz powoda od Jadwigi P. kwotę 30.000 zł, a od pozostałych spadkobierców Stanisława P. (Heleny F., Krystyny, Piotra i Kaspra P. oraz Barbary M.) kwoty po 6.000 zł. Łącznie zasądzona na rzecz powoda suma 60.000 zł stanowi odszkodowanie za utracony przez powoda takiej wartości obraz Jacka Malczewskiego ("Tobiasz i Chimera"), do której to utraty przyczynił się spadkodawca pozwanych przez nienależyte wykonanie zlecenia powoda co do sprzedaży obrazu.Powyższy wyrok zaskarżyli wszyscy pozwani z wyjątkiem Jadwigi P. Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 6.V.1966 r. orzeczenie Sądu Powiatowego w stosunku do tych pozwanych, którzy zaskarżyli wyrok pierwszej instancji, uchylił i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Wojewódzki nie rozpoznał natomiast sprawy w stosunku do Jadwigi P., która rewizji nie złożyła.W związku z tym Minister Sprawiedliwości wniósł w dniu 7.XI.1966 r. rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej nierozpoznania sprawy w stosunku do Jadwigi P.Problem dopuszczalności zaskarżenia rewizją nadzwyczajną wyroku sądu rewizyjnego w części dotyczącej nierozpoznania sprawy w granicach przewidzianych w art. 384 k.p.c. Sąd Najwyższy w składzie zwykłym przekazał do rozstrzygnięcia, postanowieniem z dnia 1.III.1967 r., składowi 7 sędziów, który w dniu 12.VI.1967 r. podjął następującą uchwałę: "Nie jest dopuszczalna rewizja nadzwyczajna od wyroku sądu rewizyjnego na rzecz współuczestników, którzy nie zaskarżyli wyroku sądu pierwszej instancji, jeżeli sąd rewizyjny nie rozpoznał co do nich sprawy w granicach przewidzianych w art. 384 k.p.c." (III CZP 25/67).Wobec treści tej uchwały Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 28.VII.1967 r. cofnął rewizję nadzwyczajną wniesioną od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 6.V.1966 r. w sprawie z powództwa Karola Z. przeciwko Jadwidze P. i in. w części dotyczącej nierozpoznania przez Sąd Wojewódzki sprawy wobec Jadwigi P. i wniósł o umorzenie postępowania w tym zakresie. Jednocześnie jednak w tymże piśmie wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 21.XII.1965 r. w części zasądzającej od Jadwigi P. na rzecz Karola Z. kwotę 30.000 zł, zarzucając temu wyrokowi naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz art. 233 § 1 i 316 § 1 k.p.c.Pełnomocnik powoda wniósł o odrzucenie, a ewentualnie o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 423 § 1 k.p.c. do rewizji nadzwyczajnej stosuje się odpowiednio przepisy o rewizji, jeżeli kodeks nie stanowi inaczej. Ponieważ kodeks przez wyrażenia "rewizja" i "rewizja nadzwyczajna" rozumie nie tylko pisma wszczynające odpowiednie postępowania w wyższych instancjach, ale także postępowania w tych instancjach, przeto nie ulega wątpliwości, że przytoczony przepis ma też na względzie postępowanie rewizyjne i postępowanie wywołane wniesieniem rewizji nadzwyczajnej. Dlatego też, skoro zgodnie z art. 393 § 2 k.p.c. postępowanie rewizyjne ulega umorzeniu w razie cofnięcia rewizji, to wobec braku odmiennego przepisu w k.p.c. umorzeniu ulec powinno postępowanie wywołane rewizją nadzwyczajną w razie cofnięcia tej rewizji.Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie powołanych wyżej przepisów k.p.c. umorzył postępowanie wszczęte z pierwszej rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, skierowanej przeciwko wyrokowi Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 6.V.1966 r. Powyższa rewizja pośrednio godziła w wyrok Sądu Powiatowego dla m. Krakowa z dnia 21.XII.1965 r., obecnie wprost zaskarżony przez Ministra Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną z dnia 28.VII.1967 r. Dlatego też powód - w związku z art. 417 § 2 k.p.c., który zakazuje złożenia paru rewizji od tego samego orzeczenia w interesie tej samej strony - wniósł o odrzucenie ostatnio złożonej rewizji nadzwyczajnej. Również w przepisie końcowego zdania § 2 art. 393 k.p.c. powód dopatruje się niemożności ponownego zaskarżenia tego samego orzeczenia rewizją nadzwyczajną.Jednakże argumenty te nie są przekonywające. O ile bowiem następstwem skutecznego cofnięcia zwykłej rewizji jest uprawomocnienie się zaskarżonego orzeczenia, o tyle w wypadku cofnięcia rewizji nadzwyczajnej następstwo to nie może nastąpić, gdyż przedmiotem zaskarżenia przy rewizji nadzwyczajnej jest już prawomocne orzeczenie (art. 417 § 1 k.p.c.). Cofnięta więc rewizja nadzwyczajna nie wywołuje tego rodzaju skutków, podobnie jak cofnięty pozew (art. 203 § 2 k.p.c.). Z tego względu nie było przeszkód do ponownego złożenia rewizji nadzwyczajnej nawet od tego samego orzeczenia, które przedtem zaskarżono cofniętą następnie rewizją nadzwyczajną. Poza tym przepis art. 417 § 2 k.p.c., którego nie można odrywać od kontekstu § 1 art. 417 k.p.c., jak to czyni powód, ma na względzie zapobieżenie złożeniu rewizji nadzwyczajnej przez kilka czy wszystkie z osób wymienionych w § 1. Złożenie dwu rewizji w tej samej sprawie przez tę samą osobę byłoby bowiem zgoła bezprzedmiotowe. Istotne też jest, że pierwsza rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości była skierowana formalnie tylko przeciwko wyrokowi Sądu Wojewódzkiego, a ewentualna zmiana czy uchylenie obecnie zaskarżonego wyroku Sądu Powiatowego byłoby tylko następstwem dyspozycji art. 422 k.p.c. Ponieważ zaś zaskarżenie jest czynnością procesową, więc o przedmiocie zaskarżenia decyduje przedmiot wskazany przez zaskarżającego. Również zatem brak tożsamości przedmiotu zaskarżenia w obu rewizjach nadzwyczajnych nie pozwalał na uwzględnienie wniosku powoda o odrzucenie rewizji nadzwyczajnej.Druga więc rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości podlegała rozpoznaniu.Z jej uzasadnienia wynika zarzut naruszenia przez Sąd Powiatowy prawa materialnego (zresztą naruszenie tego prawa Sąd Najwyższy z mocy art. 423 § 1 w związku z art. 381 § 1 k.p.c. z urzędu bierze pod rozwagę). Sąd Powiatowy naruszył mianowicie art. 239 k.z. przez określenie zakresu odpowiedzialności wszystkich pozwanych na kwotę 60.000 zł. Kwota ta stanowiła cenę orientacyjną, po jakiej powód zlecił spadkodawcy pozwanych sprzedać obraz. Gdyby spadkodawca pozwanych sprzedał obraz poniżej tej ceny, pozwani mogliby odpowiadać do wysokości kwoty 60.000 zł, jednakże do sprzedaży obrazu nie doszło. Jak ustalił Sąd Powiatowy, spadkodawca pozwanych oddał wymieniony obraz do sprzedaży osobie trzeciej, niejakiemu S., który został skazany na karę przepadku majątku, a w wyniku wykonania tej kary obraz znalazł się w posiadaniu Państwa. Wobec tego miarą odpowiedzialności pozwanych powinna być rzeczywista wartość obrazu, a nie wymieniona cena orientacyjna. Właśnie wobec nieustalenia tej wartości Sąd Wojewódzki w Krakowie uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej pozostałych (poza Jadwigą P.) spadkobierców Stanisława P.Ponieważ wartość obrazu może być dużo niższa od kwoty 60.000 zł, a Jadwiga P., jako spadkobierczyni połowy spadku, odpowiada w połowie za długi spadku, może się więc w ostatecznym wyniku sprawy okazać, że praktycznie odpowiada ona w całości za ten dług. Taki stan rzeczy godziłby w porządek prawny Państwa. Niebezpieczeństwo to usprawiedliwia wniosek, że zaskarżony wyrok w częściach dotyczących pozwanej Jadwigi P. narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a z kolei wniosek taki umożliwiał uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej mimo jej wniesienia po upływie terminu z art. 421 § 2 k.p.c.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu Powiatowego będzie nie tylko ustalenie rzeczywistej wartości obrazu, ale także wyjaśnienie sprawy w zakresie hipotez z art. 503 k.z., który to problem również poruszono w rewizji nadzwyczajnej. Wyjaśnienie w tym zakresie sprawy będzie dotyczyło wszystkich pozwanych. Należy bowiem unikać sprzecznych rozstrzygnięć wobec współuczestników ponoszących odpowiedzialność z tej samej podstawy prawnej i faktycznej.