III CRN 307/74

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Upowszechnienie Prasy Książki "Ruch" w R. przeciwko Krystynie M., Krzysztofowi F. i Stanisławowi J. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL, od nakazu zapłaty Państwowego Biura Notarialnego w R. z dnia 9 stycznia 1969 r. - uchylił zaskarżony nakaz zapłaty w części dotyczącej pozwanych Krzysztofa F. oraz Stanisława J. i powództwo w stosunku do tych pozwanych oddalił.Uzasadnienie faktyczneWydanym w postępowaniu nakazowym nakazie zapłaty z 9.I.1969 r. Państwowe Biuro Notarialne w R. nakazało pozwanym Krystynie M., Krzysztofowi F. i Stanisławowi J., aby zapłacili powodowemu Przedsiębiorstwu kwotę 5.000 zł z odsetkami i kosztami. Podstawę wydania nakazu stanowił weksel wystawiony przez Krystynę M., a podpisany na odwrotnej stronie przez pozostałych pozwanych i przez to zobowiązanych wekslowo.Pozwani nie skorzystali z prawa wniesienia zarzutów, wobec czego nakaz zapłaty stał się prawomocny.Prokurator Generalny PRL zaskarżył wspomniany nakaz zapłaty rewizją nadzwyczajną z 12.VIII.1974 r., w której zarzucił temu nakazowi w części dotyczącej pozwanych F. i J. rażące naruszenie przepisów art. 30, 31 i 32 prawa wekslowego oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wniósł o uchylenie nakazu zapłaty w zaskarżonej części oraz o oddalenie powództwa w stosunku do pozwanych Krzysztofa F. i Stanisława J.Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za całkowicie uzasadnioną i na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzekł zgodnie z zawartymi w niej wnioskami z przyczyn następujących.Prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Koziennicach z 14.IX.1973 r. Krystyna M. obecnie P., została uznana za winną popełnienia przestępstwa przewidzianego art. 265 § 1 k.k., a popełnionego w ten sposób, że w dniu 19.IX.1967 r. w K. użyła za autentyczny dokument w postaci wekslu, na którym uprzednio podrobiła podpisy Krzysztofa F. i Stanisława J. Zawarte w powyższym wyroku skazującym ustalenia co do popełnienia przez pozwaną ad 1 przestępstwa wiążą Sąd Cywilny, wobec czego należy uznać, że pozwani F. i J. nie podpisali wekslu, na podstawie którego wydany został zaskarżony nakaz zapłaty. Tak więc pomimo tego, że postępowaniu Państwowego Biura Notarialnego nie można przypisać jakiegokolwiek uchybienia, wydany przez to Biuro prawomocny nakaz zapłaty w świetle ustaleń późniejszego prawomocnego wyroku karnego skazującego rażąco narusza przepisy prawa wekslowego, w szczególności przepis art. 47 tego prawa. Chociaż okoliczność sfałszowania podpisów pozwanych ad 2 i 3 na wekslu nie była i nie mogła być znana Państwowemu Biuru Notarialnemu w czasie wydania nakazu zapłaty, to jednak w świetle późniejszych ustaleń wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego weksel zawierający sfałszowane podpisy pozwanych F. i J. nic zobowiązywał ich wekslowo, a tym samym nie mógł stanowić podstawy do wydania przeciwko nim nakazu zapłaty.Podstawa zaskarżenia rewizją nadzwyczajną prawomocnego orzeczenia z powodu rażącego naruszenia prawa zachodzi nie tylko wtedy, gdy okoliczności wskazujące na takie naruszenie wynikają z materiału procesowego zebranego w postępowaniu poprzedzającym wydanie tego orzeczenia, lecz także wtedy, gdy takie okoliczności zostały wykazane dokumentem już po uprawomocnieniu się orzeczenia zaskarżonego rewizją nadzwyczajną. Za takim stanowiskiem, zdaniem składu Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej sprawie, przemawia nie tylko wykładnia literalna art. 417 § 1 k.p.c., w którym użyty czas teraźniejszy "rażąco narusza prawo" wskazuje na to, że oceny z punktu widzenia tej podstawy zaskarżenia należy dokonać według stanu istniejącego w chwili rozpoznawania przez Sąd Najwyższy sprawy na skutek rewizji nadzwyczajnej. Dalszy bowiem argument dla uzasadnienia tego stanowiska wynika z treści art. 423 § 2 k.p.c., według którego w postępowaniu wywołanym złożeniem rewizji nadzwyczajnej można przytaczać nowe fakty oraz powoływać dowód z dokumentu tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do wykazania istnienia lub braku podstaw rewizji nadzwyczajnej. Brzmienie tego przepisu upoważniło Sąd Najwyższy nie tylko do przeprowadzenia dowodu z omawianego wyroku skazującego, lecz nadto do oceny, czy w świetle tego dokumentu istnieją podstawy, na których została wniesiona rewizja nadzwyczajna.Uwzględniając treść i wagę tego dokumentu Sąd Najwyższy uznał za uzasadniony zarówno zarzut rażącego naruszenia prawa jak i zarzut rażącego naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Sprzeczne bowiem z obowiązującym porządkiem prawnym byłoby utrzymanie obowiązku zapłaty przez pozwanych ad 2 i 3 pomimo tego, że nie są oni zobowiązani względem strony powodowej oraz że do wydania nakazu doszło jedynie wskutek czynu przestępczego pozwanej ad 1, która w świetle wiążących ustaleń wyroku skazującego sfałszowała podpisy obu współpozwanych na wekslu. Ten wzgląd przemawia za istnieniem drugiej z podstaw wymienionych w art. 417 § 1 k.p.c., tj. podstawy naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.