III CRN 31/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Bryl. Sędziowie SN: S. Rudnicki, Z. Wasilkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Bryndy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Adama P. z udziałem Kazimiery P. o podział majątku wspólnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 29 listopada 1976 r.uchylił zaskarżone postanowienie, jeśli oddalono nim rewizję uczestniczki postępowania w części zasądzającej powyżej kwoty 7.237 zł, jak również postanowienie Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 29.VI.1976 r. w części zasądzającej od Kazimiery P. na rzecz Adama P. kwotę 7.237 zł z 8% od dnia 27 lutego 1973 r. i w tej części wniosek oddalił; w pozostałej części oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePo ostatecznym sprecyzowaniu wniosku wnioskodawca Adam P. żądał podziału majątku wspólnego przez podział kwoty 29.634,60 zł zgromadzonej na oszczędnościowej książeczce mieszkaniowej.Uczestniczka postępowania, Kazimiera P., wniosła o oddalenie wniosku, zarzucając, że wymieniona kwota stanowiąca majątek dorobkowy małżonków została zużyta jeszcze przed orzeczeniem rozwodu w dniu 6.X.1972 r. na bieżące potrzeby rodziny, a zatem majątek dorobkowy będący przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie istniał w dacie ustania wspólności majątkowej małżeńskiej.Postanowienie Sądu Powiatowego w Piasecznie z dnia 30.VI.1975 r. oddalające wniosek na skutek rewizji wnioskodawcy uchylone zostało przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 9.X.1975 r.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Piasecznie postanowieniem z dnia 29.VI.1975 r. dokonał podziału majątku wspólnego Adama P. i Kazimiery P., składającego się z kwoty 29.634,60 zł w ten sposób, że zasądził od Kazimiery P. na rzecz Adama P. kwotę 14.817,30 zł.Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 29.XI.1976 r. oddalił rewizję uczestniczki postępowania Kazimiery P.Od powyższego postanowienia Sądu Wojewódzkiego wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL z wnioskiem o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je postanowieniem Sądu Rejonowego i o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca rażące naruszenie prawa, w szczególności przepisów art. 3 § 2 k.p.c., art. 385 § 4 k.p.c., art. 389 k.p.c. w związku z art. 32 § 1 k.r.o., art. 33 pkt 2 k.r.o., art. 210 i art. 211 k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia art. 389 k.p.c. przez to, że Sądy Rejonowy i Wojewódzki nie zastosowały się do wskazań Sądu Wojewódzkiego zawartych w orzeczeniu z dnia 9.X.1975 r. uchylającym poprzednie orzeczenie Sądu Powiatowego, jest bezprzedmiotowy. Sąd Najwyższy bowiem rozpoznając sprawę w trybie rewizji nadzwyczajnej nie jest związany wskazaniami sądu rewizyjnego i ocenia zaskarżone orzeczenie tylko z punktu widzenia przesłanek przewidzianych w art. 417 k.p.c. W tych warunkach wskazania sądu rewizyjnego powinny być także oceniane w świetle ich zgodności z prawem materialnym. W związku z tym należy stwierdzić, że wskazania zawarte w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego, na które powołuje się rewizja nadzwyczajna, są bądź niejasne, bądź niezgodne z prawem. Ze wskazań tych bowiem wynikałoby, że wnioskodawca byłby uprawniony do połowy kwoty 29.634 zł znajdującej się na książeczce mieszkaniowej PKO tylko wtedy, gdyby kwota ta stanowiła jego majątek odrębny, na co mógł wskazywać fakt, że pochodziła ona z darowizny od jego ojca. Tymczasem gdyby kwota ta stanowiła majątek odrębny wnioskodawcy, mógłby on domagać się jej w całości, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie mógłby tego uczynić w postępowaniu o podział majątku wspólnego, lecz w odrębnym procesie. Dlatego też Sąd Rejonowy, ustaliwszy ostatecznie, że kwota 29.634 zł weszła w skład majątku wspólnego małżonków, gdyż wprawdzie pochodziła z darowizny ojca wnioskodawcy, lecz uczynionej na korzyść obojga małżonków w celu polepszenia sytuacji mieszkaniowej całej rodziny, prawidłowo w zasadzie dokonał jej podziału w obecnym postępowaniu.Uzasadnione są natomiast zarzuty rewizji nadzwyczajnej, że dokonanie podziału tej kwoty ściśle po połowie na rzecz każdego z małżonków pomijało fakt, ustalony już w poprzednim postępowaniu i zaakceptowany poprzednim orzeczeniem Sądu Wojewódzkiego, że uczestniczka postępowania przynajmniej część tej kwoty zużyła na potrzeby rodziny. Z ustaleń tych, potwierdzonych zeznaniem Kazimiery P. na ostatniej rozprawie w Sądzie Wojewódzkim, wynika, że ponieważ wnioskodawca (będący zresztą inwalidą niezdolnym do pracy) nie łożył na utrzymanie rodziny, Kazimiera P. zmuszona była zaciągnąć pożyczki na bieżące potrzeby w kwotach 8.300 zł, 2.600 zł i 4.260 zł, czyli łącznie w sumie 15.160 zł, i że w czerwcu 1972 r. zlikwidowała książeczkę mieszkaniową w celu zaspokojenia wierzycieli.Sąd Rejonowy i Sąd Wojewódzki, odmawiając rozliczenia tej kwoty, kierowały się m. in. faktem, że uczestniczka postępowania zlikwidowała książeczkę PKO bez zgody męża w trakcie toczącego się już procesu o rozwód i że intencją jej było zlikwidowanie w ten sposób wspólnego majątku, a także że mogła ona była starać się o zaspokojenie potrzeb rodziny w inny sposób przez żądanie zasądzenia alimentów od męża. Oba argumenty - jakkolwiek w zasadzie trafne - nie mogą rzutować na pominięcie omawianej kwoty pożyczek. Faktem jest bowiem, że alimenty zostały zasądzone od wnioskodawcy dopiero od daty uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, co nastąpiło w październiku 1972 r. i że uczestniczka postępowania nie domagała się zasądzenia alimentów od męża za okres wsteczny, uważając swoje roszczenia w tym zakresie za zlikwidowane pożyczkami zaciągniętymi na potrzeby rodziny, które spłaciła następnie z książeczki PKO, stanowiącej majątek wspólny małżonków, a będący w jej dyspozycji.W tych warunkach słuszny jest pogląd rewizji nadzwyczajnej, że w dacie ustania wspólności, co nastąpiło w październiku 1972 r., majątek wspólny nie obejmował już pełnej kwoty 29.634 zł. Został on pomniejszony o kwotę 15.160 zł zużytą przed ustaniem wspólności na potrzeby rodziny.Należy bowiem przyjąć, że jeżeli małżonek zużyje w czasie trwania wspólności kwotę pieniężną, ulokowaną na książeczce PKO i stanowiącą przedmiot majątku wspólnego małżonka, na bieżące niezbędne wydatki związane z utrzymaniem rodziny, kwota ta przestaje być składnikiem majątku wspólnego, choćby zużycie jej nastąpiło bez zgody drugiego małżonka nie łożącego na potrzeby rodziny.Należy jednak zaznaczyć, że gdyby małżonek ten wystąpił następnie przeciwko współmałżonkowi nie świadczącemu na potrzeby rodziny z roszczeniem alimentacyjnym lub regresowym za okres wsteczny, kwoty zużyte z majątku wspólnego podlegałyby odpowiedniemu zaliczeniu.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że rewizja nadzwyczajna jest częściowo uzasadniona, że zachodzą przesłanki do orzeczenia co do istoty sprawy i że od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy należało zasądzić nie kwotę 14.817 zł, lecz 7.237 zł (29.634 zł - 15.160 zł : 2).Z tych przyczyn i na mocy art. 422 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.